ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ
1
Назвы панэляўАпісанне на мове арыгінала
2
1. Міжнародныя адносіны. Рэгіянальная бяспека
3
1.1. Расійская палітыка ў дачыненні да Беларусі пасля 2020 года. Паваротны пункт?The panel will present and discuss a book entitled “Russian Policy toward Belarus after 2020. At a Turning Point?” https://rowman.com/ISBN/9781666925982/Russian-Policy-towards-Belarus-after-2020-At-a-Turning-Point
Traditionally Belarus has had a special status in Russia’s foreign policy. Russia’s approach towards its key political and military ally has always been indicative of how Russia wanted to see its relations with other post-Soviet countries. At the moment the Belarus-Russia relations are evolving in an unpredictable manner. The two interconnected crises, i.e., the Belarusian mass protests of 2020 and Russia’s full-scale invasion of Ukraine – have had a profound impact on the Belarusian regime and society, as well as on regional security and Moscow's policy towards Belarus. This book explores the ongoing development of Belarus-Russia relations and discusses their future from several points of view. It offers in-depth empirical contributions in a range of interdisciplinary perspectives, including the political, economic, security, media, and societal domains, understood within the broader regional context. The panel will feature the individual contributions to the edited volume.
Panel convenors: Aliaksei Kazharski and Ryhor Nizhnikau.
4
1.2. Беларусь – Украіна: як наладзіць дыялог для ўзаемапаразуменняВа ўмовах саўдзелу Мінска ў вайне Расіі супраць Украіны паміж беларускім і украінскім грамадствам узнікла зразумелае абвастрэнне адносінаў, якое часам даходзіь да наўпроставай варажнечы па колеры пашпрата.
Згодна з апытанкамі сацыялагічнай групы “Рэйтынг”, негатыўнае стаўленне да Беларусі ва Ўкраіне вырасла з 22% у 2021 годзе да 85% у 2022-м, а да беларусаў – з 4% да 52%. Разумення ўнутраных працэсаў суседняй краіны і грамадства ў беларусаў і украінцаў і да вайны было не шмат, а з яе пачаткам карціна свету стала яшчэ болей чорна-белай.
Якія дзеянні грамадскіх ініцыятываў і палітыкаў могуць сёння судзейнічаць ўзаемапаразуменню паміж беларусамі і ўкраінцамі?
У якіх формах цяпер магчымы і эфектыўны беларуска-украінскі дыялог?
У чым памылкі офісаў Ціханоўскай, Зяленскага і іншых беларускіх і ўкраінскіх палітычных структураў?
Як выбудоўваць добрасуседскія адносіны пасля вайны?
5
1.3. Праблемнае суседства: Беларусь і міжнароднае атачэннеWydarzenia na Białorusi z sierpnia 2020 roku oraz rosyjska inwazja na Ukrainę z terytorium Białorusi w lutym 2022 roku wpłynęły na politykę wewnętrzną i zagraniczną tego kraju. Reżim A. Łukaszenki z jednej strony próbował zwiększyć swoją kontrolę nad społeczeństwem poprzez represje i propagandę, a z drugiej strony, podjął próby konsolidacji swojej władzy poprzez propozycje nowej umowy stabilizacyjnej i ideologiczne zabiegi. Jednakże, tak strategia przetrwania reżimu jest reaktywna i adaptacyjna, a nie proaktywna. Widoczne pogorszenie stosunków politycznych między Unią Europejską a Białorusią jest wynikiem działań rządu białoruskiego, który zdecydowanie odrzuca krytykę ze strony Unii Europejskiej i innych państw demokratycznych. Podczas panelu chcemy wspólnie zastanowić się, przedstawiając wyniki naszych badań, nad konsekwencjami prowadzonej przez reżim polityki z perspektywy zarówno politologicznej oraz kulturoznawczej. Odpowiedzieć na pytania o to jak społeczeństwo białoruskie radzi sobie z pogłębiającą się izolacją kraju i jego mieszkańców. Jakie strategie przetrwania wybiera w sytuacji wymuszanej migracji i dalszego pogorszenia się warunków życia mieszkańców. Jak radzi sobie z sytuacją wojny i mianem obywateli "państwa agresora".
6
1.4. Палітыка бяспекі Беларусі: reality checkBelarus Security Policy: Reality Check
7
8
2. Палітыка. Палітычныя інстытуты
9
2.1. Інтарэсы грамадства ў дзяржаўным кіраванні: шляхі ўзаемадзяння грамадзян і дзяржавы, грамадзянскі ўдзел і дзяржаўныя паслугіПродолжающаяся война в Украине и углубляющийся политический кризис в Беларуси оказывают влияние на политические и исследовательские интересы и приоритеты в регионе. Наряду с вниманием к внешнеполитической повестки актуальным остается и проблема взаимодействия общества/ граждан и государства в Беларуси и других странах. Каким образом могут быть представлены интересы общества в государственном управлении в разных политических условиях и политических режимах? В частности, как выглядит это взаимодействие в Беларуси в 2023 году? Как государство может и должно отвечать на запросы граждан, а также какие услуги предоставлять им? Как возможно реформирование системы госуправления в Беларуси? В рамках панели планируется обсуждение этих вопросов, а также любых других тем, связанных с государственным управлением и гражданским участием в Беларуси и других странах.
10
2.1.Урокі польскай “Салідарнасці” для “беларускай рэвалюцыі” 2020 г.Панэль прысвечаная абмеркаванню і параўнанню досведу барацьбы за свабоду і дэмакратыю за часамі дзейнасці польскага незалежнага прафсаюза “Салідарнасці” з падзеямі “беларускай рэвалюцыі” 2020 г. з улікам гарызантальнага характара яе працякання. Каштоўнасці тых, хто стаяў на баку руху “Салідарнасці”, і іх супрацьстаянне камуністычнай ідэалогіі, досвед арганізацыі масавага супраціву і камуністычная рэакцыя, масавая эміграцыя і ідэалагічны прэсінг часоў “ваеннага камунізму” – гэта ўсё ў дастатковай ступені нагадвае падзеі найноўшай беларускай гісторыі. Што з гэтага вопыту можа быць карысным для асэнсавання падзей мінулага і цяперашніх часоў, ці з’яўляецца перспектыва выхаду на нацыянальны дыялог непазбежнай у падобнага кшталту грамадска-палітычных канфліктах, роля палітычнага і грамадскага лідарства і структура гарызантальнага пратэсту як чыннікі масавага супраціву аўтарытарызму? Панэль ахоплівае сацыялагічныя, гістарычныя, філасофскія і паліталагічныя аспекты абмеркавання падзей і іх параўнання, заклікае да шырокай дыскусіі ў экспертным і грамадска-палітычным полі. Таксама ў межах панэлі можа прадугледжвацца круглы стол з удзелам прадстаўнікоў руху “Салідарнасці” і сучаснымі палітыкамі і экспертамі.
11
​
12
3. Грамадства і грамадскія інстытуты 
13
3.1. Даследаванні грамадзянскай супольнасціДаследванні грамадзянскай супольнасці традыцыйна прэзэнтуюцца ў межах Кангрэсу. У якасці асобнай панэлі на Кангрэсах 2019 і 2021 года гэтая тэма была прадстаўленая ў сувязі з выданьнем двух выпускаў Даджэста дасьлдваньняў грамадзянскай супольнасьці і выклікала істотны інтарэс дасьледчыкаў з боку розных дысцыплінаў (да 20 заявак на панэль). На ХI кангрэсе мяркуецца прадставіць давьледваньні датычная грамадзянскай супольнасьці, якія былі вырабленыя ў 2021-2023 гадазх і могуць прэтэндаваць на тое каб увайсці ў трэці выпуск Дайджэста. Арганізацыйны цяжар і выдаткі (уключна з транспартам і часткова з пражываньнем) па арганізацыі панэлі возьме на сабе арганизатар, аднак у сувязі з увядзеннем у Беларусі крымінальнай адказнасьці за дзейнасьць незарэгістраваных арганізацыяў, інстытуцыйная прыналежнасьць арганізатараў не будзе пазначаная. Мэта панэлі - сбараць даследванні аднаго аб'екта (грамадзянская супольнасць) з пункту гледжання розных дысцыплінаў і розных даследчых асяродкаў. Першасная ўвага будзе надавацца даследванням Беларусі, але і даследванні рэгіянальныя могуць быць на гэтай секцыі ў якасці прадмета для параўнальнай дыскусіі. Улічваючы, што кангрэс адбываецца пасьля некалькіх гадоў бурлівых падзеяў у грамадзянскай супольнасьці Беларусі (пандэмія, прэзыдэнцкія выбары 2020 года, "зачыстка" трэцяга сектара 2021 года, расейская інвазія ва Украіну ў 2022 годзе), гэтая тэматыка можа прыцягнуць дадатковую ўвагу да дыскусіі і будзе спрыяць папулярызацыі вынікаў даследванняў.
14
3.2. Вывучэнне грамадскай думкі ў беларускім грамадстве за мяжою і ў Беларусі
15
3.3. Грамадская думка пра вайну ва Украіне, Беларусі, Расіі, МалдовеPublic opinion about war in the Ukraine, Belarus, Russia, Moldova
16
3.4. Палітыка бяспекі Беларусі: reality checkBelarus Security Policy: Reality Check
17
18
4. Эканоміка
19
4.1. ESG: Каму вайна ў хаце, а каму - родная маці. Погляд на паводзіны бізнэсу падчас крызіснага перыядуThe panel aims at analyzing the ESG aspect of business attitudes towards the unprecedented political and economic environment in Belarus and Russia, caused by the war in Ukraine and massive repressions in the region.
It appears to be that not all the "western" business leaders demonstrate their adherance to the commonly recognized principles of doing business responsibly. We can see gross violations of sanction regimes against the agressor countries, we can track attempts to evade limitations levied upon Belarus and Russia by continuing to hold various types of financial transactions, implementation of the EU's common coherent policies is often not aligned with corporate goals.
We're going to have a discussion on the ESG problem in the region on the back of the "new normal" reality, using real world cases (like Belaruskali, Grodna Azot, etc.). and come up with conclusions on what role sustainability approaches can play in the current context.
20
4.2. Рэлакацыя беларускага бізнэсуЗа короткий период 2020 – 2022 гг. часть предприятий была вынуждена полностью прекратить свою деятельность в РБ (логистика, внешняя торговля), а другие проявили интерес к переезду. На конец 2022 года в Польше зарегистрировано 4980 предприятий с белорусским капиталом, из них 1733 – за последний год.
Поскольку переезд из Беларуси касается в первую очередь частных МСП – именно учредители решают, куда переедет компания. Когда они принимают это решение, учитывается длинный список личных и деловых факторов:
- белорусская община/диаспора,
- географическая близость к Беларуси, членство в ЕС,
- языковые и культурные различия,
- стоимость жизни,
- правила миграции для физических лиц и владельцев бизнеса,
- корпоративные налоги, простота ведения бизнеса,
- размер рынка и перспективы роста,
- институциональная поддержка бизнеса со стороны государства, институтов развития и НКО.

Во время дискуссии мы хотели бы раскрыть тему Релокации белорусского бизнеса и в частности поднять следующие вопросы:
- масштабы релокации,
- география релокации,
- портрет релоцируемого бизнеса,
- проблемы релоцируемого бизнеса.
21
22
5. Палітычная філасофія
23
5.1. Дэкаланізацыя Беларусі: досвед і ўзаемадзеянне дыяспары і метраполііМіждысцыплінарная панэль «Дэкалянізацыя Беларусі: досьвед і ўзаемадзеяньне дыяспары і мэтраполіі” прысьвечаная дэкаляніялісцкаму парадку дня, які асабліва востра актуалізаваўся пасьля падзеяў у Беларусі 2020 г. і з разьвязаньнем расейска-ўкраінскай вайны.

Дэкалянізацыя тут разумеецца як пераасэнсаваньне існых прынцыпаў інтэрпрэтацыі, часта стэрэатыпаў, якія засталіся ў палітычным, грамадзка-сацыяльным, навуковым і адукацыйным дыскурсах як спадчына імпэрскіх і савецкіх ідэалягічных трактовак і сэнсаў, зь якіх складаецца штодзённае жыцьцё і ўся рэчаіснасьць. Задачай дэкалянізацыі ў акадэмічным і адукацыйным кантэксьце можна вызначыць разьвіцьцё эпістэмалягічных падыходаў і практыкаў, якія не залежаць і не абапіраюцца на імпэрскія эпістэмалёгіі.

Панэль ахоплівае такія тэмы, як гісторыя, мова, практыкі супрацьстаяньня каляніялісцкаму рэжыму, роля і месца беларускай дыяспары ў захаваньні і разьвіцьці беларускай нацыянальнай ідэнтычнасьці і памяці, адукацыя і інш. Таксама, у параўнаўчым сьвятле, вітаецца асэнсаваньне іншакультурных дэкаляніялісцкіх практыкаў.

Асаблівы акцэнт на панэлі робіцца на сучасных выкліках дэкалянізацыі, якія ахопліваюць мову, тоеснасьць, дэмакратызацыю, супрацьстаяньне дыктатуры і вайне.

Дзякуючы міждысцыплінарнаму падыходу, панэль будзе цікавая як спэцыяліст-к-ам у гуманістыцы, так і ў сацыяльных навуках.
24
5.2. Этыка клопату і сацыяльная рэпрадукцыя ва ўмовах маральнай катастрофы За апошнія тры гады, беларускае грамадства спазнала беспрэцэдэнтныя змены. Пратэсты 2020 году не скончыліся чаканымі палітычнымі зменамі, але прынеслі новы вопыт нізавой салідарнасці ў моцна атамізаваным грамадстве. Разгром пратэстнага руху суправаждаўся трывалай эскалацыяй палітычных рэпрэсій, масштаб якіх драматычна пераструктураваў стасункі паміж грамадствам і дзяржавай. Пазнейшая расійская агрэсія супраць Украіны і саўдзел у ёй беларускай дзяржавы толькі павялічылі глыбіню маральнай катастрофы і палярызацыю грамадства – сутнасныя асновы сацыяльнай кагезіі пастаўленыя пад сумнеў новым сацыяльным кантрактам, які прапануецца з боку дзяржавы.

Дадзеная панэль прысвечаная спробам антрапалагічнага аналіза этычных аспектаў практык клопату і сацыяльнай рэпрадукцыі, абумоўленых гэтымі радыкальна новымі варункамі як унутры краіны, так і ў дыяспары. Пад сацыяльнай рэпрадукцыяй у яе антрапалагічным разуменні мы разглядаем шырокі спектр бачных і нябачных практык, актыўнасцяў і стасункаў, накіраваных на ўзнаўленне штодзённага жыцця ў ягоным індывідуальным і калектыўным вымярэнні; рэпрадукцыю пэўных форм сацыяльнасці. Падставовым рухавіком сацыяльнай рэпрадукцыі для нас ёсць клопат, фундаментальны механізм узаемападтрымкі і ўзаемаўзнаўлення чалавечнасці, кіраваны і рэпрадукаваны тымі ці іншымі этычнымі арыентацыямі; адначасова глыбока супрацьлеглы логіцы аўтарытарнай атамізацыі і ў той жа час шчыльна ўплецены ва ўсе сферы чалавечага жыцця, у тым ліку і тыя кантраляваныя дзяржавай.
25
5.3. Трансдысцыплінарныя даследаванні траўмы: траўма праз сучасную і гістарычную перспектывыIndividual and collective traumas are increasingly at the heart of social and political decision-making in different parts of the world. Different forms of trauma shape our perception of social reality, ranging from the Holocaust, the pandemic, and war catastrophes. They impact the ways we recognize and remember but also forget and silence past and present injustices. The divergent attitudes towards these traumatic experiences determine both how our societies currently look and how they will look in the future. The comprehensive assessment of different facets of trauma is thus urgent.
The field of Transdisciplinary Trauma Studies represents the new tendencies in the intersecting areas studying trauma in the 21st century. The necessity to incorporate diverse perspectives on trauma coming from different cultures as well as different academic disciplines prompts the need for re-conceptualizing the field of trauma studies, providing information on the newest developments of trauma research, and bringing together approaches from across disciplines such as cultural studies, psychology, sociology, history, gender studies, human rights, and beyond.
26
5.4. Крытычная тэорыя ў кантэксце сучасных сацыяльных трансфармацыйРазмышления о растущем отчуждении и новых формах несвободы становятся все более актуальными в современном мире. Это побуждает многих социальных теоретиков возвращаться к идеям, разработанным в рамках критической теории, основанной на принципах рефлексивности и негативности по отношению к современным социальным условиям. Критическая теория после интенсивного развития в течение 20 века в неомарксистском ключе (включая "Франкфуртскую школу") стала частью социологического канона. Однако новые тенденции социальных изменений в западных и незападных странах требуют более широкой концептуальной платформы для разработки критических теоретических моделей, соответствующих современным социальным и культурным условиям.
Современная критическая теория является трансдисциплинарной исследовательской стратегией и отходит от узкой преемственности с «Франкфуртской школой», включая в себя множество разнообразных дискурсов: постмарксизм, культурные и постколониальные исследования, феминизм и т.д.
Данная панель нацелена на то, чтобы актуализировать критическую теорию в контексте современных социальных трансформаций (включая беларусскую локальную ситуацию).
Предполагаемые темы для обсуждения: история и истоки критической социальной теории; современные концепции; критика новых форм отчуждения (включая цифровое) и новых форм подавления (включая неоколониализм); критика инструментального разума; нормативный идеал автономии и демократии; критика общества потребления; критика авторитаризма и др.
27
28
6. Адукацыя і навука 
29
6.1. Сучасныя канцэпцыі нацыянальнай адукацыіДля беларускай нацыі сёння праблема зместу, форм і метадаў нацыянальнай адукацыі з'яўляецца адной з найбольш актуальных. Ад яе вырашэння залежыць захаванне нацыянальнай адметнасці і ў канечным выніку - незалежнасці і палітычнай самастойнасці. На працягу двух стагоддзяў сфера нацыянальнай адукацыі была арэнай палітычнай барацьбы. Гэта асабліва пазначылася ў канцы ХХ- першыя дзесяцігоддзі ХІХ ст. Але пакуль што не існуе дакладна акрэсленай канцэпцыі нацыянальнай беларускай адукацыі. У яе пабудове можа быць карысным як вопыт саміх беларусаў, так і падыходы да нацыянальнай адукацыі народаў, якія маюць падобны гістарычны лёс
30
31
7. Гісторыя Вялікага Княства Літоўскага
32
7.1. Звычаем слаўных продкаў: вайсковая гісторыя Усходняй ЕўропыВывучэнне пытанняў звязаных з гісторыяй войнаў, войска і вайсковай справы Беларусі, Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў Сярэднявечча і Новы Час. Прапануецца далучацца даследчыкам тэорыі і практыкі правядзення вайсковых канфліктаў, мілітарных тэхналогіяў і рыцарскай культуры Русі, ВКЛ, Рэчы Паспалітай.
33
7.2. Парламентарызм у Вялікім Княстве Літоўскім XVI — XVIII стст.Панэль з'яўляецца працягам панэлі, якая была на Дзевятым Міжнародным Кангрэсе даследчыкаў Беларусі ў 2021 г. У далейшым плануецца праводзіць яе кожныя два гады. Апошні час сярод беларускіх даследчыкаў значна павысілася цікаўнасць да працы протапарламенцкіх і парламенцкіх інстытутаў, што робіць ягчэ больш актуальнымі праблемы, якія будуць разглядаемы на панэлі не толькі для гісторыкаў, але для палітолагаў, юрыстаў, сацыелагаў і ўвогуле для шырокай грамадзянскай супольнасці. Пад час працы панэлі плануецца разглядзець актуальныя пытанні функцыянавання парламентарызма ВКЛ XVI – XVIII стст. Пад час працы панэлі плануецца абмеркаваць пытанні прававога рэгулявання працы павятовых соймікаў; парламенцкага прадстаўніцтва ВКЛ на соймы Рэчы Паспалітай; віды павятовых соймікаў і кола разглядаемых імі праблемаў; рэгіянальныя асаблівасці функцыянавання павятовых соймікаў. Плануецца, што ўдзел у працы кангрэса прымуць вядучыя спецыялісты з Беларусі, а таксама Літвы і Польшчы. Гэта дапаможа абмеркаваць усе праблемныя пытанні як мага ў больш шырокім коле найбольш кампетэнтных спецыялістаў па дадзенай праблематыцы.
34
7.3. Эліты ў украінска-беларускіх гістарычных сувязях (XVI — XVIII стст.)Панель розглядатиме українські-білоруські історичні зв'язки крізь призму особистостей. Учасники планують розкрити роль як представників еклезійної, так і світської еліти в історії України і Білорусі 17-18 ст. Такий підхід дозволить уникнути традиційних узагальнень, а натомість побачити українсько-білоруські переплетення у долях і творчості конкретних людей.
35
7.4. Вялікае Княства Літоўскае: гісторыя вывучэння ў 2004-2023 гг. (тэматычныя накірункі, метадалогія і метады даследвання)У 2003 г. Гродзенскім абласным грамадскім аб’яднаннем маладых навукоўцаў “ВІТ” быў праведзены круглы стол па гістарыяграфіі Вялікага Княства Літоўскага ў 1991-2003 гг. У мерапрыемстве бралі ўдзел навукоўцы з краін-спадкаемцаў ВКЛ - Беларусі, Літвы, Польшчы, Расіі, Украіны. Па выніках круглага стала ўдзельнікі ініцыіравалі стварэнне Міжнароднай акадэмічнай сеткі даследчыкаў ВКЛ, што працягвае сваю дзейнасць у якасці нефармальнай групы ў Фэйсбуку (https://www.facebook.com/groups/372173006174), і якая на сёння аб’ядноўвае 167 даследчыкаў.
У гэтым годзе спаўняецца 20 год ініцыятыве. Прапануемая секцыя мае на мэце прааналізаваць тэндэнцыі ў вывучэнні ВКЛ за апошнія 20 год у розных краінах, метадалогію, а таксама перспектывы даследавання ВКЛ на сучасным этапе. Асноўная ўвага будзе нададзена канцэптуальнаму аналізу як нацыянальных гістарыяграфій, так і міжнародных даследчых праектаў з улікам навуковых сувязаў, усталяваных у межах Міжнароднай акадэмічнай сеткі даследчыкаў ВКЛ.
36
7.5. Метрыка ВКЛ як артэфакт дзяржавыТэма Метрыкі ВКЛ канцэнтруе ў сябе праблематыкі станаўлення і функцыянавання Канцылярыі ВКЛ як цэнтральнага інстытута дзяржаўнага кіравання; сацыя-культурнага кантэксту ўзнікнення справаводчай традыцыі ВКЛ; культурныя і сацыя-лінгвістычныя аспекты дзейнасці дзяржаўнага апарату. Асобнае месца займае набыццё Метрыкаю ВКЛ сімвалічнага значэння ў рэпрэзентацыі дзяржаўнай традыцыі ў другой палове XVIII ст. і палітыка-дыпламатычны кантэкст у архіўнай гісторыі Метрыкі ВКЛ на працягу ХХ ст. Апроч таго, існуюць пытанні археаграфічнага характару, звязаныя з вывучэннем і выданнем матэрыялаў Метрыкі ВКЛ. Значнасць тэмы Метрыкі ВКЛ патрабуе спецыялізаванага абмеркавання даследчых і прыкладных праблем.
37
38
8. Гісторыя
39
8.1. Перакрыжаваная гісторыя рэвалюцый у Цэнтральна-Усходняй Еўропе (1917- 1923)The panel addresses to the methodology of entangled history and deals with the history of revolutions. The focus of this panel is on the variety of political, intellectual, geopolitical ideas, which travelled across of transnational area of East-Central Europe. Also, we will examine the new explanations on emergence of national cases, spatial concepts of new nation-states when were constructed various concepts of national territory and historical/ethnographical lands in Realpolitik, on the one hand, or in the case of ideological weakness or manipulating with historical arguments, on the other. For these reasons, we also want to discuss the influence of nationhood cases on each other’s and analyses the features of decision-making process and political reality as “work in progress”.
40
8.2. Польшча і Беларусь у часы Другой сусветнай вайныThe Second World War remains one of the most important moments in recent history. The history of Belarus and Poland during the war is still, in many respects, the subject of historical research. The panel on Belarus and Poland during the Second World War will bring together historians who deal with this topic. It will allow for an exchange of views and knowledge on the current state of research in this field.
41
8.3. Памежжа Польшчы і БССР да 1939 года Pogranicze Polski i Białoruskiej SRS od podpisania traktatu ryskiego było w okresie międzywojennym jednym z najbardziej wymagającym pod względem zapewnienia bezpieczeństwa rejonem państwa. Oprócz zwykłych spraw związanych z regulacją przepływu osób i towarów przez granicę, kluczowe znaczenie miała aktywność sowieckiego aparatu bezpieczeństwa i Armii Czerwonej oraz miejscowych komunistów. Pogranicze to było rejonem zamieszkiwanym przez przedstawicieli wielu kultur o różnej świadomości narodowej, wyznających wiele religii i używających różnych języków. Władze polskie starając się zapewnić bezpieczeństwo, porządek społeczny oraz promować idee propaństwowe także ten rejon pogranicza objęła ochroną ze strony jednostek Korpusu Ochrony Pogranicza. Rejon ten doświadczał fluktuacji wynikających ze zmian relacji polsko-sowieckich, które wpływały na stopień niepokojów na granicy i aktywność struktur odpowiedzialnych za ich ochronę zarówno po polskiej jak i sowieckiej stronie.
42
8.4. Пінская флатылія: гісторыя і спадчынаThe subject of the panel will be to show the Flotilla in a broad spectrum of events and processes associated with it. We want to encourage Congress participants to consider the history of the Flotilla and the fate of the people associated with it, as well as the remnants of tangible and intangible heritage that is still present in public space today and its preservation for future generations.
43
8.5. Польшча і Расія ў гістарычным лёсе Украіны-Літвы-Беларусі (УЛБ) у ХІХ–ХХІ стст.: біяграфічная сесіяГалоўная задача – абмеркаванне ролі Расіі ў Польшчы ў гісторыі краін УЛБ у эпоху нацыяналізмаў. “Kwestia polska ”, як i “русский вопрос” належалі да найбольш вострых пытанняў найноўшай гісторыі Украіны-Літвы-Беларусі. Размову прапануецца правесці ў рамках біяграфічнай сесіі, галоўнымі героямі якой могуць быць палітыкі, дзеячы культуры, у тым ліку гісторыкі ды інш.
Адным з прыярытэтаў з’яўляецца абмеркаванне ролі гістарыяграфіі і гісторыкаў у
фармаванні вобразаў заходняга і ўсходняга суседа народаў УЛБ, уплыў гістарычнага наратыву на асаблівасці нацыянальнай свядомасці беларусаў, літоўцаў і ўкраінцаў.
44
8.6. Вільня і Віленшчына ў гісторыі і культуры Літвы і БеларусіУ 2023 г. адзначаецца 700 гадоў Вільні. Нягледзячы на каласальную ролю гораду і яго рэгіёну ў гісторыі як сучаснай Літвы, так і Беларусі, - нашай краіне дагэтуль бракуе сістэматычных "вільняцэнтрычных" даследаванняў. Віленскі край застаецца на перыферыі грамадскай свядомасці краіны, якая разумее сябе амаль выключна як усходнеславянская. Ці можа погляд з Вільні - не толькі беларускай-адраджэнскай, але і шматкультурнай - быць сталай часткай гістарычнага і культурнага дыскурса Беларусі? Варта правесці агляд наяўных інтэлектуальных сіл.
45
8.7. Усходазнаўства, антыказнаўства і медыявістыкаПанэль прысвечаная даследванням гісторыі, культуры і рэлігіі старажытных і сярэднявечных цывілізацый Еўропы, Азіі, Афрыкі і Амерыкі. Беларускія даследчыкі займаюць пачэснае месца ў сусветнай навуцы па гэтых накірунках. На наш погляд, важна праз правядзенне асобнай панэлі, павялічыць бачнасць спецыялістаў па старажытнасці і сярэднявеччы сярод беларускіх даследчыкаў ў цэлым. Акрамя таго гэта дазволіць інтэграваць у гэтае кола беларускіх даследчыкаў, што ў розныя гады з'ехалі працаваць за межы Беларусі. На кангрэсе ў Коўна 2022 панэль аказалася дастаткова насычаная, вопыт быў пазітыўны, таму лічым неаходным арганізаваць панэль і ў гэтым годзе.
46
8.8. Беларуская Сацыялістычная Грамада і беларуская дзяржаўнасцьМэтазгоднасць такое панэлі (секцыі) тлумачыцца тым, што ў канцы 2023 года споўніцца 120 год з дня заснавання першай беларускай палітычнай партыі. На гэтай панэлі (секцыі) можна было б заслухаць даклады і паведамленні аб, якія б дапаўнялі нашы веды аб дзейнасці партыі і асобных яе сябраў, у прыватнасці аб барацьбе партыі за нацыянальнае самавызначэнне Беларусі, аб поглядах беларускіх сацыялістаў на мінуўшчыну Беларусі, яе дзяржаўнасці, аб распрацоўцы Беларускай Сацыялістычнай Грамадой канцэпцый дзяржаўнага дзяржаўнага, палітычнага, эканамічнага і сацыяльнага ладу Беларусі. Натуральна, што на гэтай панэлі (секцыі) могуць прагучаць даклады і паведамленні аб архіўных знаходках, новых матэрыялах як да гісторыі самой БСГ, так і да жыццяпісаў яе дзеячаў.
47
8.9. Даследаванні культураў супраціву ў Беларусі і Ўсходняй ЕўропеThe panel builds on the successful experience of the previous years (2020 and 2021). It intends to tackle the variety of cultural and political resistance practices
in Belarus and the attempts at their scholarly assessment as well as collection, preservation, and commemoration. In addition, we would like to consider these
practices from a comparative perspective and put them into the broader
context of scholarly discussions in the field (see, for instance, Apor et al.
2019) and the recent decolonization debates.

The history of cultural and political resistance in Belarus has been lost from the
radar of the scholarship on Soviet dissidents and uncensored publishing.
Similarly absent, until recently, was it from the cultural memory (projects) and
political debates. Drawing from the (failed) Belarus’ presence on the map of
East European dissent, in this panel we ask about the (ir)relevance of peripheral
experiences of dissent as well as the ways to overcome and undermine its invisibility.
48
49
9. Філалогія
50
9.1. Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя: праблемы інтэрпрэтацыі, крыніцазнаўства і атрыбуцыіНягледзячы на пэўную вывучанасць літаратурнага працэсу на Беларусі ў ХІХ ст., застаецца шэраг пытанняў, якія павярхоўна акрэслены ў беларускім літаратуразнаўстве. Наяўнасць вялікае колькасць ананімных тэкстаў, сумненні ў правільнасці раней ужо атрыбутаваных твораў ставяць новыя задачы перад гісторыкамі літаратуры ў ХХІ ст.
51
9.2. Канцэпт "радзіма" ў моўнай карціне свету беларусаўМэта панэлі "Канцэпт "радзіма" ў моўнай карціне свету беларусаў" акумуляваць звесткі пра тое, як рэпрэзентавана радзіма ў свядомасці беларуска- і рускамоўных беларусаў.
Падчас працы панэлі можна спадзявацца адказаў на пытанні: "Што такое радзіма?", "Дзе радзіма?", "Калі заканчваецца радзіма? і іншых. Удзельнікі прапануюць розныя падыходы да паняцця "радзіма" па дадзеных мовы, у выніку чаго можа быць створана аб'ёмная мадэль радзімы па дадзеных мовы.
52
9.3. Авангард, пошук, традыцыя: засваенне і развіццёТрадыцыя літаратурнага пісьма доўгі час у беларускай літаратуры з“яўлялася «святой каровай». Гэтая традыцыя была закладзена яшчэ на старонках той даўняй «Нашай Нівы», якая пачала выходзіць у Вільні ў 1906 годзе. У першай беларускай газета з рысункамі пачыналі сваю літаратурную дзейнасць практычна ўсе класікі таго перыяду – Янка Купала, Якуб Колас, Максім Багадновіч, Максім Гарэцкі... І практычна ўсё ХХ стагоддзе, да канца 80-х гадоў, беларускага літаратура непарушна трымалася гэтай традыцыі. Былі выключэнні, як напрыклад, Алесь Разанаў, ці Яша Бурш, у некім сэнсе і Максім Танк, але яны не стваралі мэйнстрыму. А ў гэты час у еўрапейскай літаратуры адбылося некалькі зменаў дамінантнага літаратурнага пісьма.

Па-першае, што гэта была за традыцыя. Пра яе шмат пісалі беларускія літаратуразнаўцы ХХ стагоддзя, але з пазіцыі сённяшняга дня ўсё гэта бачыцца крыху інакш. Магчыма, калі б не існаваў галоўліт, і не існавала адзіная «брама» ў літаратуру (мізер выдавецтваў, адзін саюз пісьменнікаў, усялякія «запруды» з калектыўных абмеркаванняў і рэцензентаў) то працэс абнаўлення пісьма адбыўся значна раней. Паўплывала б гэта станоўча на беларускую літаратуру? Думаю, што паўплывала б.

Па-другое, на якім грунце, з якімі ўплывамі, з якімі арыенцірамі – усё гэта адбывалася ў 90-х? Ці з'явіўся нейкі новы эстэтычны і фармалістычны мейнстрым? Куды гэта ўсё рухаецца? Пытанняў шмат, і мы паспрабуем пашукаць адказаў падчас працы нашай панэлі.
53
9.4. Вобразы і сімвалы на працягу стагоддзяў: мастацкі свет беларускіх творцаўПанель канцэнтруецца на шырока зразумелым семіятычным аналізе тэкстаў з беларускай літаратуры (беларускіх літаратур), звяртае асаблівую увагу на метафары, сімвалы, вобразы, наратыўныя лініі і іншыя элементы, якія сталі тыповымі для яе, а таксама на тое, як сімвалічны апарат аднаго аўтара ці пакалення ўплывае на паслядоўцаў, ці нават на тое, як беларускія літаратары і літаратаркі выкарыстоўваюць міфалогію, рэлігійныя вобразы і ідэі з адрозных канфесій, паняткі з розных філасофскіх сістэмаў, элементы замежнага ўплыву і інш.

Вітаюцца таксама мульцідысціплінарныя даклады, у якіх семіятычны падыход адаптуецца да аналіза тэатру (не толькі тэкстаў, але й іншых аспектаў пастаноўкі), музыкі, выяўленчага мастацтва, як у скрыжаванні з літаратурнай творчасцю, так і ў сваім унікальным успрыманні і самабытным развіцці вышэй узгаданых сімвалаў і знакаў.

Даклады павінны спрыяць дыскусіям вакол зместу адрозных твораў і выяўлення літаратурных і мастацкіх сувязяў цягам гісторыі.
54
9.5. Беларуская літаратура ў свеце: пераклады, выдавецкія ініцыятывы, міжнародная падтрымка ў сітуацыі вайны ва Украіне і палітычных рэпрэсій у БеларусіБеларуская літаратура за апошні год апынулася ў даволі складанай сітуацыі. У сувязі з рэпрэсіямі многія творцы вымушана зʼехалі ў замежжа. Ліквідаваныя ў Беларусі незалежныя выдавецтвы спрабуюць аднавіць дзейнасць за мяжой, у розных краінах паўстаюць новыя выдавецкія і літаратурныя ініцыятывы. Не спыняецца і міжнародная падтрымка: выходзяць з друку перакладныя і арыгінальныя кнігі беларускіх літаратараў. Самі творцы працягваюць пашыраць свае моўныя далягляды: пішуць творы не толькі на беларускай і рускай, але звяртаюцца да ўкраінскай, польскай, ангельскай інш., а таксма да дыялектаў. У межах панэлі плануецца прасачыць геаграфічныя абсягі прысутнасці беларускай літаратуры ў свеце. Абмеркаваць пытанні звязаныя з мовай, на якой ствараюцца арыгінальныя тэксты, і на якую яны перакладаюцца, прасачыць якія літаратурныя жанры сёння больш папулярныя на кніжным рынку, у якім фармаце зʼяўляюцца перакладныя і арыгінальныя выданні беларускіх аўтараў у розных краінах свету. Абмяняцца досведам у галіне перакладу, друку і прамоцыі беларускай літаратуры ў складаных палітычных умовах.
55
9.6. Народныя матывы ў польскіх і беларускіх літаратурна-культурніцкіх канцэптахПанэль прысвячаецца элементам трыдыцыйнай культуры, этнаграфічным, фальклорным матывам у літаратуры і культурніцкім канцэптам, што можа быць абагулена назвай “народнае”. Польская тэрміналогія падае тут ёмкае слова ludowość, адпаведна ludowość мае сваю гістарычную лінію, працэсы трансфармацыі ў выніку змешвання вясковай і гарадской культуры, па-разнаму разглядаецца ў плане высокай і нізкай культуры, мае свае прыклады фальсіфікацыі, імітацыі, манерызацыі, а таксама часта выяўляецца як элемент нацыянальнай ідэі і патрыятызму. Прапануецца дыскусія на гэтую тэму як у літаратуры, так і ў шырокім культурным кантэксце.
56
9.7. Шматвектарнасць літаратуры і культуры Беларусі 1920-х – пачатку 1930-х гадоўПерыяд 1920-х – пачатку 1930-х гадоў – адзін з самых плённых, трагічных і супярэчлівых у гісторыі літаратуры і культуры Беларусі. Беспрэцэдэнтнае афіцыйнае шматмоўе, кароткі перыяд “спрыяльнай” культурнай палітыкі, полікультурнасць і ўзаемаўплывы – усё гэта нязменна выклікае даследчыцкую цікавасць, але патрабуе новых аспектаў, падыходаў, а шмат у чым і перагляду ў сувязі з тым, што за апошні час значна пашырыўся корпус матэрыялаў, з’явіліся новыя актуальныя праблемы і метадалагічныя перспектывы.
У межах панэлі прапануецца абмеркаваць пытанні разнастайных узаемадзеянняў – моўных, эстэтычных, ідэйных і інш., якія з’яўляліся вектарамі развіцця літаратуры і культуры ў перыяд, калі адбываліся істотныя змены. Якія магчымасці не былі рэлізаваныя? Што засталося незаўважным? Якія новыя тэарэтычныя і метадалагічныя падыходы могуць быць прадуктыўнымі ў навуковых даследаваннях літаратуры і культуры Беларусі 1920-х – пачатку 1930-х гадоў?
Галоўныя напрамкі могуць быць сфармуляваныя наступным чынам:
формы інстытуалізацыі літаратуры і культуры Беларусі 1920-х – пачатку 1930-х гадоў: групы, аб’яднанні, выдавецкая дзейнасць;
новыя матэрыялы і выданні, іх месца ў даследчыцкай парадыгме;
(шмат/транс)нацыянальнае і “савецкае”, ангажаванае і аўтаномнае ў літаратуры і культуры Беларусі 1920-х – пачатку 1930-х гадоў;
актуальныя тэарэтычныя праблемы, спрэчныя канцэпцыі, новыя погляды: запрашэнне да перагляду.
57
9.8. Беларусістычная глотадыдактыка: праблемы выкладання беларускай мовы як замежнай у кантэксце культурУ панэлі да абмеркавання пранануюцца сучасныя праблемы беларусістычнай глотадыдактыкі: гісторыя і сучаснасць выкладання беларускай мовы як замежнай (БМЗ), пытанні сертыфікацыі ўзроўняў валодання БМЗ, методыка выкладання і параўнальная глотадыдактыка, мова і культура – пытанні культурнай лінгвістыкі, БМЗ у Беларусі ды за мяжой, беларусістыка замежнікаў, моўная прагматыка, праблемы адукавання і працы выкладчыкаў БМЗ у Беларусі і за мяжой ды інш.
58
9.9. Біблістычныя даследаванні і праблемы навуковага перакладу Бібліі на беларускую мовуПанэль працягне працу, якая вялася на папярэдніх кангрэсах. Пытаньні навуковага перакладу Бібліі на беларускую мову набылі новы характар і спэцыфіку пасьля ўвядзення тэмы ў беларускі грамадзкі, культурны і навуковы ўжытак і публікацыі шэрагу сучасных беларускіх перакладаў Новага Запавету. Асноўнай задачаю, аднак, застаецца стварэньне поўнай беларускай Бібліі. Мы працягваем абмяркоўваць комплексныя тэарэтычныя пытаньні сучаснага перакладу Бібліі на беларускую мову з улікам новых рэалій, а таксама робім акцэнт на беларускім біблістычным дыскурсе і яго ролі ў паўнацэнным разьвіцьці беларускай культуры і гуманістыкі ў сучасным эўрапейскім кантэксьце. Мы дасьледуем традыцыю беларускіх Біблій, напрацаваную ад часоў Рэнэсансу і Рэфармацыі, аналізуем новыя пераклады і новыя біблістычныя дасьледаваньні, выпрацоўваем падыходы да сучаснага кваліфікаванага акадэмічнага перакладу поўнай Бібліі. Падчас працы панэлі працягнецца распрацоўка мэтадалёгіі крытычнага перакладу, улучна з стварэньнем адэкватнага навуковага апарату для перакладу Бібліі (гэбрайскія і грэцкія інтэрлініарныя пераклады, слоўнікі, аналітычныя лексіконы), распрацоўкай беларускай біблістычнай тэрміналёгіі і праблемай засваеньня і перадачы гэбрайскіх і грэцкіх анамастыкі і тапанімікі.
59
9.10. Беларуская мова ў кантэксце корпуснай лінгвістыкіПанэль прысвечана праблеме захавання, дакументавання і даследавання беларускай мовы праз метады корпуснай лінгвістыкі. Гэтая праблема падаецца асабліва актуальнай зараз, калі беларуская стандартная мова, як і меншыя лекты, тэрытарыяльныя і сацыяльныя, знаходзіцца пад пагрозай.

Мэта панэлі – аб'яднанне даследчыкаў, якія ствараюць корпусы, і даследчыкаў, што імі карыстаюцца, для вырашэння канкрэтных пытанняў корпусных даследаванняў беларускай мовы і абмена інфармацыяй пра напрацоўкі па стварэнні яе корпусаў.

Прапануецца абмеркаванне праблемаў варыятыўнасці ў корпусах беларускай мовы; дыскусійных пытанняў існуючых корпусаў, напрыклад, метадаў разметкі і аўтаматычнага распазнавання тэкстаў пачатку XX стагоддзя; патэнцыйных корпусаў дыялектаў ці іншых варыянтаў беларускай мовы, напрыклад, сацыялектаў; перспектыўных даследаванняў, якія магчыма ладзіць праз корпусныя метады, напрыклад, даследаванняў варыятаўнасці тэкстаў электронай камунікацыі.

Панэль накіраваная на шырокае кола даследчыкаў: спецыялістаў па аўтыматычнай апрацоўцы натуральнай мовы, якія працуюць над стварэннем корпусаў, даследчыкаў, зацікаўленых у стварэнні новых корпусаў, навукоўцаў, якія раней выкарыстоўвалі корпусны метад у сваёй працы і жадаюць прадставіць яе вынікі.
60
61
10. Гістарычная і культурная спадчына 
62
10.1. Беларуская антрапалогія, этналогія, фалькларыстыка: падзелы і пераадоленні.Тэматычнае поле даследаванняў народнай культуры, рытуальных практык і вернакулярных традыцый у Беларусі звыкла падзелена паміж рознымі навуковымі дысцыплінамі. Яны раздзелены як метадалагічна, так і інстытуцыянальна. Міграцыя многіх беларускіх вучоных у апошнія гады і іх афіліяцыя ў розных еўрапейскіх навуковых установах дадала новыя лініі раздзелу – ў выбары тэматыцы і метадалогіі даследаванняў, спосабах арганізацыі навуковай дзейнасці, навуковай этыцы. Гэтыя працэсы становіцца разбуральнымі для развіцця дыялогу і супрацоўніцтва ўнутры названых дысцыплін. Для з'ехаўшых навукоўцаў аказваецца немагчымай праца ў беларускім полі і ў беларускіх архівах; тыя, хто застаўся, адчуваюць немагчымасць супрацы ў супольных еўрапейскіх праэктах і ідэалагічны ціск.

Правядзенне панэлі дапаможа навукоўцам па абодва бакі мяжы абмеркаваць іх бягучыя даследаванні, тое, як знаходжанне ў розных навуковых інстытуцыях уплывае на іх траекторыю і змест, як апошнія тры гады змянілі іх разуменне кар’ерных стратэгій і задач, якія стаяць перад іхнімі дысцыплінамі. Беларускія антраполагі, этнолагі, фалькларысты складаюць параўнальна невялікае кола даследчыкаў, якія сёння не маюць аніводнай пляцоўкі, дзе яны маглі б свабодна абмеркаваць свае бягучыя праблемы і дасягненні. Прапанаваная панэль павінна даць такую магчымасць і дапамагчы выпрацаваць новыя стратэгіі супрацоўніцтва паміж імі па-над метадалагічнымі, палітычнымі і дысцыплінарнымі падзеламі.
63
10.2. Традыцыйная культура Беларусі - праблемы захавання матэр’яльных і нематэр’яльных складнікаўКомплексы і праявы традыцыйнай культуры Беларусі - патэнцыяльны важнейшы рэсурс краіны, турыстычны, культурны, ментальны. Праблемы захавання, трансляцыі і выкарыстання ў Новай Беларусі - выклікі і мажлівасці адказу на іх.
64
10.3. Ахова нематэрыяльнай культурнай спадчыны: магчымасці і выклікіКанвенцыя “Аб ахове нематэрыяльнай культурнай спадчыны” (Канвенцыя), прынятая ЮНЭСКА ў 2003 г., адзначыла пэўны зрух у міжнародным дыскурсе спадчыны і заклала новыя асновы для працы з жывымі культурнымі практыкамі. Укараненне паняцця нематэрыяльнай культурнай спадчыны (НКС) звярнула ўвагу на каштоўнасць перадаваных з пакалення ў пакаленне ведаў і ўменняў, а таксама падкрэсліла важнасць удзелу мясцовых супольнасцяў. У ліку адной з першых дзяржаў-удзельніц Канвенцыі Беларусь заявіла аб сваёй гатоўнасці ў тэорыі і на практыцы ўкараняць прапанаваныя падыходы да працы з НКС. Сёлета, праз 20 год пасля прыняцця Канвенцыі, уяўляе цікавасць парэфлексаваць аб ролі і месцы нематэрыяльнай спадчыны на ўзроўні культурнай палітыкі, менеджмента, даследаванняў, мясцовых супольнасцей, прааналізаваць сучасныя трэнды і перспектывы развіцця ў будучыні.
65
10.4. Вайна і матэрыяльная культурная спадчына: знішчэнне і стварэннеВайна ізноў прыйшла да нас. Ці гатовы сучасная музейная супольнасць, арганізацыі і асобы, што займаюцца захаваннем спадчыны, шырокая грамадскасць да выклікаў вайны? Якія практычныя дзеянні і мерапрыемствы дапамогуць выратаваць аб’екты спадчыны? Як захоўвалі помнікі, экспанаты, кнігі падчас узброеных канфліктаў раней? Гэтыя пытанні адрасаваны шырокаму колу спецыялістаў – музейшчыкаў, архівістаў, бібліятэкараў, калекцыянераў…
Ваенныя дзеянні не толькі руйнуюць культурную спадчыну – пасля кожнай вайны адбываецца яе мемарыялізацыя, мы захоўваем як прадметы, якія знішчаюць, так і тое, што было пашкоджана, ствараем мемарыялы і музеі. Гэтая дыялектыка знішчэння і стварэння таксама прапануецца для абмеркавання.
66
10.5. Культурная спадчына БССРСавецкая спадчына ў Беларусі не ўспрымаецца як чужая. Бо ў стварэнні савецкай мастацкай і архітэктурнай школы дзейсны ўдзел бралі і ўраджэнцы Беларусі. У той жа час у мастацтвазнаўстве і мастацкай крытыцы замацавалася паняцце "нацыянальная форма". Гэтае паняцце было ключавым у мастацкім асяроддзі, а менавіта - пры пошуку новых прынцыпаў і прыёмаў формаўтварэння. Гэта абумовіла тое, што мастацкія школы, якія складваліся на ўскраінах СССР, разглядаліся як «нацыянальныя», закліканыя адлюстроўваць этнічнаць культур. Абавязак займацца нацыянальнай фарматворчасцю разглядаўся як адраджэнне культуры вызваленых народаў. У савецкі час былі адроджаны многія жанры і формы мастацтва, такія, напрыклад, як ксілаграфія, мазаіка ці манументальная скульптура. Высокага росквіту дасягнула школа графікі 1970-1980-х гг. Многія творы савецкай спадчыны "нацыянальнай па форме і сацыялістычнай па зместу", перажылі праверку часам і аб іх "сацыялістычнасці" можна сёння толькі здагадвацца. Сёння частка савецкай спадчыны ўкладваецца ў сучасны нацыянальны наратыў. Гэтак жа, як і да лёсаў яе творцаў. Архітэктура і мастацтва савецкага перыяду застаецца самай значнай і бачнай часткай спадчыны Беларусі. Ідэалагічнасць гэтай спадчыны страчвае сваю негатыўную канатацыю. Савецкае мастацтва інклюзіўна ўключаецца ў вялікія праекты, у якіх разглядаецца як неад'емны складнік нацыянальнай культуры.
67
10.6. Актуальныя пытанні аховы гісторыка-культурнай спадчыны БеларусіПанэль прысвечана абмеркаванню актуальных пытанняў, якія паўстаюць у ахове гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі: праблем рэстаўрацыйнай практыкі і супярэчнасцяў грамадскага актывізму па ахове помнікаў ва ўмовах палітычнай і грамадскай сітуацыі; падыходаў да супрацы з дзяржаўнымі установамі па пытаннях аховы спадчыны ў існуючых сацыяпалітычных умовах; дыскусійных акспектаў у новых праектах рэстаўрацыі, аднаўлення і захавання помнікаў архітэктуры; магчымасцяў выкарыстання лічбавых тэхналогій для даследавання і віртуальнай рэканструкцыі помнікаў, стварэння музейных экспазіцый; і г.д.
Да ўдзелу ў панэлі запрашаюцца гісторыкі архітэктуры, даследчыкі прамлем аховы гісторыка-культурнай спадчыны, архітэктары-рэстаўратары, грамадскія актывісты.
68
10.7. Гісторыка-культурная спадчына украінска-беларускага памежжа: (не)новыя падыходы і канцэпцыі даследаванняОсобливості фіксації, збереження та інтерпретації історико-культурної спадщини українсько-білоруського прикордоння впродовж тривалого часу залишаються в предметному полі наукових досліджень міжнародної спільноти. Попри існування низки традиційних підходів до опрацювання зібраних упродовж століть емпіричних даних, що репрезентують унікальний етнокультурний ландшафт пограниччя, наука не стоїть на місці. Відтак з’являються нові концепції, без апробації та аналізу ефективності яких у межах окресленої проблематики складно говорити про вичерпність та безапеляційність зроблених попередниками висновків.
Техногенна катастрофа, спричинена аварією на Чорнобильській АЕС, довгий час об’єднувала дослідників по обидва боки українсько-білоруського кордону навколо проблем збереження автентичного пласту поліської культури. З початком російсько-української війни через неоднозначну позицію Білорусі щодо повномасштабного вторгнення росії в Україну науковці постали перед новими викликами, пов’язаними з вивченням історико-культурної спадщини згадуваних територій. Тому комунікація між представниками наукової спільноти в межах Міжнародного конгресу дослідників Білорусі, окрім висвітлення об’єктно-предметного поля попередніх років, безперечно, дозволить розробити спільний науковий інструментарій для подальших досліджень і пошуків взаєморозуміння між культурами в умовах пограниччя.
69
10.8. Гісторыка-культурная спадчына старавераў Усходняй ЕўропыАдзін з асноўных арэалаў рассялення старавераў ва Усходняй Еўропе лакалізуецца на тэрыторыі Латвіі, Беларусі і Літвы. Стараверы пасяляюцца на гэтых землях пачынаючы з другой паловы XVII ст. У выніку раскола рускай праваслаўнай царквы значная колькасць прыхільнікаў старых абрадаў пасялілася за межы Расіі. Адным з рэгіёнаў іх кампактнага пражывання сталі землі сучаснага беларуска-літоўска-латвійскага памежжа. Артадаксальны лад жыцця старавераў паспрыяў устойліваму захаванню рэлігійных ды культурных традыцый, якія з’яўляюцца прадметам даследавання шматлікіх навукоўцаў. Пляцоўка для ўзаемадзеяння даследчыкаў стараабрадніцтва дазволіць не толькі абмеркаваць сучасны стан вывучэння з’явы ў краінах Усходняй Еўропы, але і акрэсліць ролю старавераў у фарміраванні этнакультурнага ландшафту рэгіёна.
70
10.9. Дуды Еўропы: гісторыя, ўзаемауплывы і адраджэннеДуды і дударская традыцыя стагоддзямі зяўлялася істотнай часткай культурнага ландшафту Еўрапейскага кантынента. Розныя канструкцыі дудаў у розныя часы і ў розных краінах гучалі і пры дварах і ў сялянскіх корчмах, прыпісваліся і д’яблу і анёлам, удзельнічалі у сакральных рытуалах і акампанавалі побытаваму вяселлю, забараняліся і станавіліся нацыянальнымі інструментамі. Мэта секцыі — разгледзець у гістарычным і сацыяльным кантэксце шырокім колам даследчыкаў шляхі ўзнікнення, развіцця, заняпаду і адраджэння лакальных дударскіх традыцый, іх узаемадеянне і ўзаемауплывы на тэрыторыі Еўропы (ад Пірынеяў да Уралу і ад Скандынавіі да Балкан і Каўказу), ад гістарычных часоў да нашых дзён.
71
72
11. Культура і культурныя даследаванні
73
11.1. Беларускае мастацтва і літаратура як культурны супраціўSince the breakup of the Soviet Union in 1991, Belarus continues to negotiate its place on world political and cultural stages. Lukashenka’s long-standing authoritarian regime, which depends on its close ties to Putin’s Russia for its existence, is sharply contrasted with rich and passionate movements of democratic art and protest. That so many of Belarus’s anti-authoritarian artists and activists now live and work in exile, studying their histories and cultural productions has never been more critical.

Exploring Belarus’s contemporary artistic identity, this panel proposes the existence of a tradition of Belarusian art that counters authoritarian narratives and dogma that grapples with a Soviet past and a matrix of possible, yet uncertain futures. We survey a wide array of artists and art forms, from Svetlana Aleksievich’s first post-Soviet book publication in the early-1990s and the formation of Belarusian transnational creative collectives, to post-Soviet Belarusian reevaluations of history in poetry and present-day artistic expressions of resistance to Lukashenka’s regime in online memes and embroidery. Our theoretical approaches are diverse, ranging from theories of aesthetics to narrative ethics. By exploring post-Soviet Belarusian art, protest culture, and politics, we are making an intervention not only into Belarusian culture as such, but into the aesthetic, political, and ethical positions of anti-authoritarian ideologies and artistic practices writ large.
74
11.2. Беларускае мастацтва турблентнага часуПадчас цяперашніх драматычных падзей у гісторыі нашай краіны мастацтва Беларусі працягвае існаваць. Актуальныя працэсы яго стварэння, бытавання і перафарматавання ў карэляцыі з імклівымі пераменамі патрабуюць навуковых фіксацыі і рэфлексіі. Менавіта гэтаму будзе прысвечана наша панэль.
75
11.3. Беларуская драматургія і тэатр 2020-х: вектары развіцця, імëны, спробы дыхацьРазвіццë беларускай драматургіі і тэатра ў 2020-я гады застаецца па-за ўвагай публічнага дыскурсу ў межах Беларусі. Адным з тых, хто мусіў працягваць рэфлексію аб тэндэнцыях іх развіцця, быў Аляксей Стрэльнікаў ― крытык, мастацтвазнаўца, педагог, акцёр, сапраўдны “чалавек тэатра”. Яго нечаканы сыход з жыцця 17 снежня 2022 года стаў для беларускага мастацтва непераадольнай стратай. У межах працы тэатральна-драматургічнай секцыі прапануем звярнуцца да тых праблем найноўшай беларускай драматургіі і тэатра, якія апынуліся ў цэнтры ўвагі Стрэльнікава, памяці якога прысвечана панэль. Сярод іх ― новыя ўмовы, “знешнія” фактары развіцця беларускага мастацтва, фармат камернага, “хатняга” спектакля, рэактуалізацыя монадрамы і інш.
76
77
12. Даследаванні вайны
78
12.1. Гібрыдная вайна Расіі супраць Украіны: паглыбленне гуманітарнага крызіса ў рэгіёнеПонад рік Росія веде активні бойові дії проти України на її території. Утім переважна більшість міжнародних воєнно-політичних експертів та аналітиків поділяють думку, що з метою реалізації імперської політики Росія продовжує вести проти України «гібридну війну». Її характеризує як ведення агресивних військових дій, так і використання широкого спектра політичних, економічних, інформаційно-пропагандистки заходів. Провідні експерти Заходу ще з 2014 року називали політику Росії щодо України–«New generation warfare», що дозволяє агресору виснажувати жертву на різних фронтах, в тому числі на гуманітарному; розмивати сенси та витворювати симулякри; підривати єдність союзників.
Підтвердженням дієвості обраних методів «ГВ» є і те, що після року війни міжнародні безпекові інститути (ООН, ОБСЄ тощо) неспроможні вплинути на перебіг збройного конфлікту.
Ще одним важливим аспектом цієї війни є залучення до неї Білорусі (використовуючи територію, ресурсу тощо). В свою чергу Росія підтримує злочинний режим та поглиблює наявну кризу між Білоруссю та іншими країнами демократичного світу.
Пропонуємо учасникам панелі обміркувати, яким чином війна Росії проти України впливає на гуманітарну ситуацію в регіоні; чому історія стала зброєю «ГВ»; що потрібно для відновлення добросусідських стосунків між українцями і білорусами та ін.
Розуміння таких гібридних загроз дозволить розробляти стратегії протидії та посилювати позиції України як сторони, яка чинить опір незаконній та неспровокованій агресії.
79
12.2 Вайсковая навука, ваенная гісторыя і абарончыя даследванніMilitary and defence subjects were brought together as a separate panel at the International Congress of Belarusian Studies for the first time in 2022. This reflected both the reality of growing prominence of this field of knowledge for Belarus and for the region as well as the fact that this field features certain distinct context, framework and subject matter of studies.
The panel topics can be of a broad range of military and defence or military history (historiography) topics related in some way to Belarus, however as distinct from "politics of international security" which is traditionally housed under 'International Relations'. This panel can also be home to subjects of "hybrid warfare" in the defence studies definition i.e. as hostile actions in nontraditional domains of confrontation intended ultimately to produce an impact "conditioning the battlefield" for the use of military capabilities in the traditional sense.
80
81
13. Права
82
13.1. Пакет заканапраектаў у развіццё і дапаўненне праекта Канстытуцыі новай Беларусі 1) Прапануем правесці прэзентацыю і абмеркаванне трох праектаў законаў:
- Аб палітычных партыях
- Рэгламент Сейма
- Аб Канстытуцыйным Судзе
2) У бягучым годзе плануем распачаць працу над 7-8 праектамі законаў з перспектывай і магчымасцю абмеркавання канцэпцыі 2-3 законапраектаў
83
13.2. Канстытуцыйны працэс у Рэспубліцы Беларусь і правы чалавекаКанстытуцыйны працэс у Беларусі развіваецца па двух напрамках. Першы завяршыўся ўнясеннем паправак у Канстытуцыю на рэферэндуме ў лютым 2022г. Еўразвяз, Венецыянская камісія РЕ прызналі рэферэндум не адпаведным міжнародна-прававым стандартам. Другі напрамак - стварэнне дэмакратычнымі сіламі праекта Канстытуцыі для Новай Беларусі (абмяркоўваецца больш за 4 г.). Якім павінен быць асноўны змест Канстытуцыі, як яна павінна быць прынята пры змяненні геапалітычнай сітуацыі, якія прававыя рэформы трэба правесці ў першую чаргу. Як на практыцы забяспечыць правы і свабоды асобы.
Арганізацыя асобнай панэлі прысвечанай канстытуцыйнаму працэсу і абароне правоў чалавека дазволіць адказаць на гэтыя пытаньні і адначасова прыцягнуць увагу да праблемы массавага парушэння правоў чалавека ў сучаснай Беларусі.
ЕГУ прафесійна праводзіць навуковыя даследаванні і мае вопыт і ўласныя напрацоўкі у кірунку канстытуцыйнага працэсу і правоў чалавека. Універсітэт мае значны досьвед у навучаньні правам чалавека, что мае вялікае практычнае значэнне для пабудовы дэмакратычных працэсаў у будучай Беларусі і гэтым вопытам вельмі важна падзяліцца.
Арганізацыя панелі дазволіць не толькі абагульніць і распаўсюдзіць, зрабіць даступным унікальны вопыт, але і вызначыць новыя падыходы да даследавання канстытуцыяналізму і правоў чалавека, сістэматызаваць назапашаныя юрыдычнай навукай веды і правапрымяняльную практыку, выпрацавать рэкамендацыі, вызначыць кірункі вырашэння праблемы канстытуцыйнаму крызісу у Беларусі.
84
13.3. Чалавек як галоўны элемент стварэння новай метадалогіі сучаснай навукі (на прыкладзе юрыспрудэнцыі)Навука як спецыфічная сфера чалавечай свядомасці. Метадалёгія навукі ў шырокім і вузкім значэнні (як светапогляд даследчыкаў і як сукупнасць метадаў, спосабаў, прыемаў пазнання). Дыалектыка гэтых падыходаў. Значэнне фамуліроўкі аб'ектаў сучаснай навукі (юріспруденцыя, паліталёгія, сацыялёгія, псіхалёгія і г.д.) і існуючыя праблемы. Дзяржава, права, праваадносіны як агульны аб'ект сучаснай юрыспруденцыі. Яго метадалагічная недасканаласць. Абъекты галіновых і прыкладных юрыдычных навук (праваадносіны, злачынцы, службовыя асобы, пацярпелыя і г.д.) і іх метадалагічная недасканаласць. Юрыдычная як і іншыя навукі адпаведна з існуючэй метадалёгіяй вывучаюць нейкія часткі сістэмы "чалавек" але не бачаць самой сістэмы. Чалавек як універсальны абъект і суб'ект навукі. Якая навука вывучае чалавека як істоту, як універсальную сістэму? Ціварта мець такую навуку. Чалавек як сістэма, якая ўключае 2 асноўных часткі: матэріяльную і духоўную ці цела і душу. Сучасная навука сканцентравалась на даследванні тых ці ііншых аспектах матэрыяльнай часткі, амаль цалкам ігнаруя духоўную. Негатыўныя наступства такога становішча (навуковыя дасягненні як крыніца небяспекі і пакут грамадства, арыентацыя на прыбытак, сацыяльныя праблемы, акалагічныя праблемы і г.д.). Асноўныя элементы духоўнай часткі чалавека як аб'екта сучаснай навукі: душа, інфармацыйнае поле душы, свядомасць, воля, інтэллект, лёс і г.д. і іх значэнне для сучасная навукі.
85
86
14. Медыя і камунікацыя
87
14.1. Прапаганда і дэзінфармацыя
Данная секция продолжает обсуждение указанной проблематики, инициированное еще в рамках панели на Конгрессе в 2021 году. В 2021 секция собрала порядка 10 исследователей медиа из Беларуси, Литвы, Польши и Франции.
В рамках этой панели/секции предлагается дальнейшей и более глубокое и разностороннее исследование феноменов «пропаганды» и «дезинформации» в рамках дисциплинарной парадигмы «медиаисследований» («Media Studies”) с особым «прицелом» на беларусский контекст и, частично, украинский Нас также интересует, как меняется явление «пропаганды» в цифровую эпоху.
Вместе с тем сохраняется широкая рамка потенциальных ракурсов рассмотрения феноменов «пропаганды» и «дезинформации» с тем, чтобы поместить сегодняшние реалии в более широкий и сложный теоретический контекст.
Предварительные темы для секции (панельных дискуссий):
•История, теория понятия «пропаганды» и «дезинформации». Примеры пропаганды в различных «медиа» (газеты, тв, кино и т.д.). Как меняется пропаганда? Что такое пропаганда сегодня?
•Пропаганда в историческом контекстах: «вторая мировая война, «холодная война» и др.
•Феномен «Fake News»: вызовы для информационного сектора (в Беларуси)
•Пропаганда в цифровую эпоху. Новые формы и типы пропаганды и дезинформации» («кибератаки», «кибервойны», «вирусы» и т.д.)
•Как бороться с пропагандой? Есть ли альтернативы «контр-пропаганде»?
•Работы пропаганды в беларусском контексте (Беларусь "после 2020").
88
14.2. Вайна і трансфармацыя медыя-іерархійThe purpose of the panel is to highlight the methodological approaches of the humanities to the problem of the relationship between war and information war. Forms of information support for war have existed in the history of all military conflicts. Today the role of information as support is significantly changing. What role and which media have the most impact on contemporary global processes?
• perspectives for the education and the university in the light of new challenges to contemporary wars
• methodology of the humanities in the study of digital media and technologies in the situation of war
• information war, culture war, mental war, cognitive war: correlation of concepts
• war of media channels: approaches to study
• memes and their particularity in the representation of war history
89
14.3. Аналіз пратэстаў ва Усходняй Еўропе праз прызму СМІ: культуры, практыкі і сімвалыThis panel is dedicated to protest movements in Eastern European countries and aims to develop, compare and gather different perspectives and scientific research on protest movements in these countries. It is well known that media plays a crucial role in protests: Digital and social media facilitate networking and mobilization of protest activity, while traditional media reports on events and movies create a more aesthetic representation.

For this reason, this panel focuses on an integral part of the protests themselves – their mediatized representations. This panel aims to combine quantitative and qualitative research on protest movements in various Eastern European countries, including Belarus, Russia, and Ukraine. Following a mixed methods approach, protests will be regarded from different interdisciplinary angles and analyzed using deep learning, computer vision, and more traditional humanities and social sciences methods.

By bringing together various perspectives and research projects on protest movements in Eastern Europe, the panel’s expected outcome is (1) to provide a more comprehensive picture of the entanglement between media, protests, and various actors and (2) to learn about different methods and approaches to analyze protest.
90
14.4. Стратэгічныя камунікацыі ў палітыцы, бізнесе, грамадстве: выклікі і трэндыПанэль прысвечана мала даследаванай, але вельмі актуальнай вобласці прыкладных сацыягуманітарных ведаў, звязанай з сучаснай роляй грамадскіх камунікацый у палітыцы, эканоміцы, грамадскім жыцці, у тым ліку для паразумення сацыяльных і каштоўнасцных груп паміж сабой, а беларусаў як грамадзянскай нацыі – з іншымі нацыямі. На панэлі плануецца прэзентацыя даследаванняў, абмеркаванне стану як самой дысцыпліны, так і аб'екта яе эмпірычныга вывучэння, аналіз выклікаў і трэндаў у гэтай галіне, а таксама ацэнка яе даследчыцкага і экспертнага патэнцыялу.
Сярод найважнейшых пытанняў панэлі – супрацьдзеянне прапагандзе, у тым ліку дэканструкцыя канспіралагічных наратываў і гендарных міфаў, вывучэнне патэнцыялу суседскіх і грамадскіх сувязей паміж рознымі сацыяльнымі і нацыяльнымі групамі, канфліктная і крысізная камунікацыя, значэнне роля стратэгічнай камунікацыі ў дзеянні арганізацый грамадзянскага сектару і палітычных актараў, арганізацыя публічных дыскусій унутры беларускага грамадства і паміж беларусамі і прадстаўнікамі стран-суседак і г.д.
Мэта працы панэлі ўключае ў сабе кансалідацыю прафесійнага грамадства камунікатараў, значная частка якіх зараз знаходзіцца у выгнанні і разбросана па розных краінах, а таксама апдэйт камунікацыйных тэхналогій і прынцыпаў у перыяд інфармацыйнай вайны з ідэалогіяй “рускага свету”, якая зараз актыўна прасоўваецца ў тым ліку і беларускай дзяржаўнай прапагандай.
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100