Günlük yaşamda "yağ" olarak nitelendirilen maddeler, lipitlerin bir çeşididir. Çoğunlukla lipit ve yağ terimleri birbirinin yerine yanlış olarak eş anlamlıymış gibi kullanılmaktadır. Ancak bütün yağlar birer lipit olmasına karşın bütün lipitler birer yağ değildir. Yağlardan başka fosfolipitler ve steroitler de canlılar için önemli lipitlerdendir.

YAĞLAR

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• C,H,O taşırlar.
• Yağlar aseton, eter ve kloroform gibi organik çözücülerde çözünebilir, suda pek çözünmezler.
• Yapıtaşı (monomerleri) yağ asitleri ve gliseroldür.
• Bir molekül gliserol ile üç molekül yağ asidinin ester bağları ile birleşmesiyle yağ oluşur.

            3yağ asidi + Gliserol + → Yağ + 3H₂O

YAĞLARIN ÖZELLİKLERİ - 1

UYARI: Yağları oluşturan bileşenlerden birisi olan yağ asitlerinin çoğu insan hücrelerinde de sentezlenir. Bazı yağ asitleri ise insan hücrelerinde sentezlenemez. Böyle yağ asitlerine zorunlu (elzem, esansiyel) yağ asitleri denir. Örneğin; linoleik asit

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Yağ sentezi esterleşme olayıdır.
• Yağlar hafiftir, enerjiye dönüşür, depo edilir.
• Yağda eriyen vitaminler A,D,E,K vitaminleridir.
• Yağların sindirimi ince bağırsakta başlar ve orada biter, emilimi lenf yolu ile olur.
• Yağlar deri altında, iç organların çevresinde depolanarak desteklik sağlar ve organları dış etkilere karşı korur.
• Kaynakları bitkiler ve hayvanlardır.
• Yağlar yandıklarında metabolik su oluşumunu sağladıkları için kış uykusuna yatan veya göç eden hayvanlarda bolca depolanır.

YAĞLARIN ÖZELLİKLERİ - 2

UYARI: Yağları oluşturan bileşenlerden birisi olan yağ asitlerinin çoğu insan hücrelerinde de sentezlenir. Bazı yağ asitleri ise insan hücrelerinde sentezlenemez. Böyle yağ asitlerine zorunlu (elzem, esansiyel) yağ asitleri denir. Örneğin; linoleik asit

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Karbon sayısı oksijene oranla daha fazla olduğu için yandıklarında karbonhidratlardan iki kat daha çok enerji verirler. Ancak yanma için çok oksijen harcanacağından canlılar yağ yerine karbonhidrat kullanarak oksijen tasarrufu sağlarlar.
• Yağlar ikinci dereceli enerji verici maddelerdir.
• Yağlar bazen fosforla birleşerek fosfolipitleri oluştururlar. Fosfolipitler ve steroidler hücre zarının yapısına katılırlar.
• Bazı hormonların, vitaminlerin ve hücre zarının da yapısına katılırlar.

YAĞLARIN ÖZELLİKLERİ - 3

NOT: Karbonhidratların fazlası ise yağlara dönüştürülerek depolanır. Şekerli, unlu besinlerin fazla yenilmesi halinde kilo alınmasının nedeni budur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

a) Doymuş Yağ Asitleri: Karbon zincirinde çift bağ bulunmayan yağ asitleridir.

Örnek: Palmitik asit, bütirik asit

YAĞ ASİTLERİ

b) Doymamış Yağ Asitleri: Karbon zincirlerinde bir veya daha fazla çift bağ bulunur.

Örnek: Oleik asit, linoleik asit

Elzem (esansiyel) yağ asitleri:İnsan vücudunda sentezlenemediğinden dışarıdan hazır olarak alınması gereken yağ asitlerine elzem (esansiyel) yağ asitleri denir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

YAĞ ÇEŞİTLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Doymuş Yağlar

Doymuş yağ asitlerinin daha fazla olduğu yağlara doymuş yağlar denir.

Örnek: Tereyağı, kuyruk yağı, iç yağı gibi hayvansal kaynaklı yağlar.

       Doymuş yağlar oda sıcaklığında katı haldedir.

Doymamış Yağlar

Doymamış yağ asitlerinin daha fazla olduğu yağlara doymamış yağlar denir.

Örnek:Fındık yağı, mısır yağı, yer fıstığı yağı, soya fasulyesi yağı, mısır özü yağı, zeytinyağı, ayçiçeği yağı gibi bitkisel kaynaklı yağlar.

        Doymamış yağlar oda sıcaklığında sıvı haldedir.

Margarinler: Doymamış yağların hidrojenle doyurulmasıyla elde edilen yağlardır.

YAĞ ÇEŞİTLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

1. Hücre zarlarının yapısı büyük miktarda yağ kapsar.Bu nedenle yağlar yapım ve onarım maddesi olarak kullanılır.
2. Vücut, enerji gereksiniminin bir kısmını yağlardan karşılar. Bu nedenle yağlar, enerji ham maddesi ve yedek enerji deposu olarak kullanılır.
3. Deri altında biriken yağ katmanı, vücudun ısı kaybını önleme görevi yapar.
4. Vücudun hassas organlarının, vurma, çarpma gibi etkilerden korunmasını sağlar.Bu nedenle beyin kıvrımları arasında böbrek, kalp gibi organların etrafında yağ bulunur.
5. Yağda çözünen vitamin çeşitlerinin kana karışmasını sağlar.
6. Bazı yağ çeşitleri hormon ve vitaminlerin yapısında bulunur.

YAĞLARIN HAYVAN VE İNSAN VÜCUDUNDAKİ GÖREVLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Örnek: D vitamini, erkek ve dişi eşey hormonları

Hayvansal hücre zarı yapısında, sinir dokusu gibi dokularda yapı maddesi olarak bulunur. Bitkisel dokularda bulunmaz.

Özellikle bitkilerde renk maddesi olarak bulunurlar.

YAĞLARIN SINIFLANDIRILMASI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI