Levenslange gevangenisstraf - de ultieme vergelding?

Jeroen ten Voorde

8 november 2022

Jeroen ten Voorde                                                                        31 maart 2023

Twee vragen

1. Kan vergelding een argument zijn voor de levenslange gevangenisstraf?

​

• Kan vergelding een argument zijn bij de afweging om te starten met re-integratieactiviteiten?

1. Vergelding en levenslang

• Formeel-juridisch geen aanleiding voor afschaffen levenslange gevangenisstraf.
• Artikel 3 EVRM verbiedt levenslange gevangenisstraf als straf niet (ECRM 6 mei 1978, Kotälla/Nederland, enz.).

​

• Onderbouwing van levenslange gevangenisstraf?
• Negatieve onderbouwing: alternatief voor de doodstraf.
• 1971-1989: ‘moratorium’. Levenslange gevangenisstraf past niet in op resocialisatie gericht strafstelsel.
• 2009: levenslang vanwege ernst van het misdrijf, preventie.

​

​

Strafdoelen en levenslang (1)

• Onvoldoende bewijs dat levenslange gevangenisstraf leidt tot afschrikking (Bagaric en Svilar, 2022).

​

• Onschadelijkmaking:
• in enge zin: veroordeelde kan buiten de muren geen schade meer aanrichten. Spanning met idee van rehabilitatie.
• in brede zin: onschadelijk in de zin van beheersbaar gevaar. Onvoldoende bewijs dat ‘kale’ levenslange gevangenisstraf leidt tot onschadelijkmaking.

​

• Vergelding?

Strafdoelen en levenslang (2)

• Vergelding: corrective en retributive justice (Hampton, 1992).

​

• Corrective justice: straf als proportionele reactie op/ compensatie voor geleden verlies. Verlies in juridische termen (krenking van rechtsbelangen).
• Welke krenking rechtsbelangen rechtvaardigt levenslange gevangenisstraf?

​

• Retributive justice: straf als compensatie voor ‘moral injury’. Verlies in morele termen (beschadigen/miskennen van belang van een ieder toekomende menselijke waarde).
• Kan levenslange gevangenisstraf voldoende compensatie zijn voor ‘moral injury’?

2. Vergelding en tenuitvoerlegging

• EHRM: vergelding verdwijnt uit beeld naarmate straf langer duurt.
• Voortzetten levenslange gevangenisstraf moet worden bezien in het licht van ‘any changes in the life prisoner and progress towards his or her rehabilitation’ (EHRM 9 juli 2013, Vinter e.a./Verenigd Koninkrijk).

​

• Criteria Adviescollege levenslanggestraften (art. 4 Besluit):
• het recidiverisico,
• de delictgevaarlijkheid,
• het gedrag en de ontwikkeling van de levenslanggestrafte,
• de impact op de slachtoffers en nabestaanden en in de sleutel daarvan de vergelding.

• Laatste criterium: contra-indicatie voor re-integratieactiviteiten. Onduidelijkheid over gewicht van het criterium en hoe lang het relevant is (Evaluatie Besluit Adviescollege levenslanggestraften, 2021).

Tweejaarbericht Adviescollege (2021)

• Waarom rol voor slachtoffers/nabestaanden?
• Past in algemene ontwikkeling: procedurele rechtvaardigheid.
• Mede helpen bepalen van beschermingsmaatregelen (contactverbod e.d.).
• Vergelding speelt voor adviescollege minder grote rol: ‘perspectief op vrijlating’.

​

• Vanuit retributive justice twee kanttekeningen:
• Procedurele rechtvaardigheid voor slachtoffers/nabestaanden niet voldoende: ook nagaan of er nog sprake is van ‘moral injury’.
• Retributive justice ook voor veroordeelde: leidt verlenging van de levenslange gevangenisstraf tot ‘moral injury’ bij de veroordeelde?

Levenslang: ultieme vergelding?

• Benadrukken recidiverisico, delictgevaarlijkheid en het gedrag en de ontwikkeling van de levenslanggestrafte: gevaar dat veroordeelde als een middel wordt gezien.

​

• Vergelding in de zin van retributive justice:
• Focus daarop in gesprek met slachtoffers/nabestaanden kan helpen te achterhalen of en zo ja, in hoeverre vermindering van waarde door reeds ondergane straf is ongedaan gemaakt en zo nee, wat daar dan aan kan bijdragen.
• Focus daarop in de beoordeling van het voortzetten van detentie bevestigt dat ook de veroordeelde een mens van gelijke waarde is.

​

• Vergelding is recht doen aan slachtoffers/nabestaanden én aan veroordeelde.