HAYVANLARIN YAPISAL�ÖZELLİKLERİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Bazı sinir hücreleriniz 1 metre uzunluğundadır

• Kış uykusu sırasında yer

sincabının vücut sıcaklığı 30 C düşebilir.

0

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Anatomi bir organizmanın yapısını , fizyoloji ise canlının işlevini inceler.

​

• Hayvanlar , dokuları oluşturan özelleşmiş hücrelere sahip çok hücreli canlılardır.

​

• Farklı dokuların bir raya gelmesi ile organlar, organ gruplarının birlikte çalışmak

üzere bir araya gelmesiyle de sistemler oluşur.

​

• Örneğin insan sindirim sistemi , her biri farklı dokulardan oluşan mide, ince

bağırsak , kalın bağırsak gibi organlardan oluşmuştur.

​

• Dokular , ortak yapı ve işleve sahip hücre gruplarıdır.

​

• Doku , hücreleri kaplayan yapışkan bir hücre dışı matriks ile ya da iplikçiklerle

örülmüş olarak bir arada tutulur.

​

• Dokular dört ana grupta incelenir , epitel doku, bağ doku, sinir dokusu ve kas

doku.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Epitel doku , vücudun dışını

kaplayan ,organların ve

vücut boşluklarının içini

döşeyen , bir araya sıkıca

paketlenmiş hücrelerin

oluşturduğu bir dokudur.

​

• Epitelin tabanındaki hücreler

hücre dışı matriksden oluşan

bir bazal zara bağlıdır.

​

• Basit epitel bir sıra hücreden

oluşurken çok katlı epitel

birçok hücre tabakasından

oluşur.

Bazal

zar

İdrar yolları

Bağırsakların

İç yüzü

Burun

kanalı

Dış deri

Yemek

borusu

Akciğerlerin içi

Damarların iç tabakası

Tiroyit,böbrek

tüpçükleri

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Yalancı–çok katlı epitelaslında bir tabakalıdır,ancak hücrelerin boyları değişken

olduğu için çok tabakalı gibi görünür.Salgılama gibi işlevler görür (burun kanalları)

​

• Bir epitelin serbest yüzeyindeki hücreler kübik,silindirik ya da yassı olabilir.

​

• Bez epiteli kimyasal madde absorblama ya da salgılama işlevi görürler.

​

• Sindirim ve solunum sistemlerindeki boşlukları döşeyen bez epiteli , mükoz zar

yüzeyi kaygan ve nemli tutan mukus denen sümüksü madde salgılar, mükoz

membran oluşturur.

​

• Bazı mükoz membranların serbest yüzeyleri , sümüksü katmanın yüzey boyunca

hareketini sağlayan sillere sahiptir.Örneğin solunum borucuklarının silli epiteli

toz ve diğer parçacıkları tutarak nefes borusuna kadar taşırlar ve solunum

sistemini temizlerler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

700 um

• Genelde diğer dokuları bir

arada tutma ve destekleme

görevi görür.Bu dokunun

protein yapıdaki lifleri üç

çeşittir.

​

• Kollajen lifler:Elastik değil

dirler kolayca kopmazlar.

Derinin kemikten ayrılma

sını engellerler.

​

• Elastik lifler ,elastin protein

den oluşmuşlardır.Çekilen

derinin eski haline dönmesi

ni sağlarlar.

​

• Ağsı lifler ,çok incedir ,bağ

dokusunu komşu dokulara

bağlayan sıkı bir örgü

oluştururlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Omurgalı vücudunda en geniş yer tutan bağ dokusu gevşek bağ dokusudur.Kollajen

elastik ve ağsı liflere sahiptir.Bu lifler arasında fibroblast ve makrofaj hücrelerine

rastlanır.Fibroblastlar hücre dışı lifleri yaparken makrofajlar bakterileri ve ölü

hücreleri yok ederler.

​

• Adipoz doku yağ depolayan özelleşmiş bir cins gevşek bağ dokusudur.Vücuda

desteklik ,yalıtım ve yakıt olacak yağ moleküllerini depolar.

​

• Fibroz bağ doku kollojen liflerden oluşmuştur.Elastik değildir.Kasları kemiklere

bağlayan tendonlarda ve eklemleri birbirine bağlayan ligamentlerde rastlanır.

​

• Kıkırdak doku kondroyitin-sülfat içine gömülmüş kollajen liflerden oluşmuştur.

Kondrosit adı verilen hücreler ara maddeyi oluşturur.Burun ,kulak ,kıkırdakta vardır.

​

• Osteoblast adı verilen kemik hücreleri kalsiyum,magnezyum ve fosfat iyonları

matriks içinde birleştirerk sertleştirir ve kemiğin sert ara maddesini meydana

getirir.

​

• Kan dokusu plazma adı verilen hücreler arası madde ile kan hücrelerinden

meydana gelmiştir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kan dokusu

• Kan plazmasının yaklaşık % 90’ı sudur.Plazmada bulunan iyonlar kanın osmotik

dengesinin sağlanmasında ,pH’ın 7,4 de tutulmasını sağlar.Plazma proteinleri olan

antikorlar yabancı etkenlere karşı vücudun korunmasını , fibrinojen ise pıhtılaşmayı

sağlayan bir proteindir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Eritrositler (Alyuvarlar) kanda oksijenin taşınmasını sağlar.Küçük olan hücrelerde

daha fazla hemoglobin taşınması amacıyla hücre çekirdeği içermezler.

​

• Lökositlerin (Akyuvarların) beş ana tipi vardır.Ortak görevleri enfeksiyonlarla

savaşmakdır.Monosit ve nötrofiller bakterileri ve kendi ölü hücrelerimizi sindiren

fagositlerdir.Lenfositler B ve T lenfositler olmak üzere iki gruba ayrılır.Eozinofiller

alerjide bazı parazitik enfeksiyonlarda ve kanserlerde etkindirler.Bazofiller ise

kanın damar içinde pıhtılaşmasını engelleyen heparin salgılarlar.Salgıladıkları

histamin kan damarlarını genişletir.

​

• Trombositler(Kan pulcukları) çekirdek içermezler ve kemik iliğinde büyük

hücrelerden sitoplazma parçacıklarının kopmasıyla oluşur.Kanın pıhtılşmasında

önemli rol oynarlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Bütün kan hücreleri kaburgalar,

omurga ,göğüs ve leğen kemiklerinin

kırmızı kemik iliklerinde bulunan

pluripotent kök hücreler(Çok potansi

yelli) olarak adlandırılan tek bir hücre

topluluğundan köken alırlar.

​

• Kan aracılığıyla dokulara ulaşan

oksijen miktarı alyuvar üretimini

denetler.Dokulara yeterli oksijen

gitmiyorsa böbrekler vasıtasıyla

eritropoietine salgılanır ve alyuvar

yapımı artar.

​

• Lösemi hastasında akyuvar oluşturan

kök hücreler kanserli olmaktadır.

Kök hücre tedavisi günümüzde

geliştirilen bir yöntemdir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

50 um

• Kas lifleri aktin ve miyozin

proteinlerinden oluşmuştur.

Kemiklere tendonlarla

tutunan iskelet kasları

vücudun istemli hareket

lerinden sorumludur.

​

• Kalp kası çizgili kaslara

benzemesine rağmen,

daha fazla dallanma

gösterirler.

​

• Düz kaslar isteğimiz dışı

kasılan organlarda bulu

nurlar.

​

• Sinir dokusu nöron adı

verilen uyarılma yetene

ğine sahip hücrelerden

oluşmuştur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Mukoza

​

​

​

​

​

​

Submukoza

​

​

​

Muskularis

​

Seroza

• Tüm hayvanlarda dokular, organlar

halinde organize olur.Örneğin Mide dört

doku tabakasından oluşur.Mukoza tabakası

Midenin içini döşer salgılama ve koruyuculuk

görevi vardır.Submukoza kan damarları

ve sinirler içeren bağ dokudur.Muskularis

tabakası düz kas içerir ve seroza ince

bir bağ ve epitel dokudur

​

• Omurgalı hayvanların çoğu mezenterium

denilen bağ doku ile askıya alınmıştır.

memelilerde akciğerlerin ve kalbin

içinde yer aldığı göğüs boşluğu ,alttaki

karın boşluğun dan diyafram denilen

kas tabakası ile ayrılır.

​

• Organlarında üzerinde organizasyona

sahip olan organ sistemleri , birçok

hayvanda ana vücut işlevlerini yürütür ve

birkaç organdan oluşur.

Mide

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Organ sistemi Ana bileşenleri Ana işlevler

Sindirim Ağız ,yutak,yemek borusu ,mide Besinlerin alınımı ve sindirimi

​

Dolaşım Kalp , damarlar ,kan Maddelerin iç dolaşımı

​

Solunum Akciğerler,soluk borusu Gaz değişimi (Oksijen alınımı

solunumla ilgili borucuklar karbondioksit atımı

​

Bağışıklık Kemik iliği, lenf düğümleri Vücut savunması(Enfeksiyon ve

timus,dalak,lenf damarları ,akyuvar kansere karşı koyma)

​

Boşaltım Böbrekler,üreterler,idrar kesesi Metabolik artıkların atımı

üretra

​

Endokrin Hipofiz, tiroyit,pankreas, diğer Vücut etkinliklerinin düzenlenmesi

hormon salgılayan bezler (Kan şekeri ayarlanması gibi)

​

Üreme Yumurtalıklar ,testisler Üreme

​

Sinir Beyin ,omurilik, sinirler,duyu Vücut etkinliklerinin düzenlenmesi

organları Uyarının fark edilmesi, tepkiler

​

Vücut örtüsü Deri ve türevleri(Saç , tırnak,deri Mekanik yaralanmaya ,kurumaya

bezleri) enfeksiyona karşı koyma)

​

İskelet Kemikler,tendonlar ,ligamentler Vücut desteği , iç orhanların

kıkırdak korunması

​

Kas iskelet kasları Hareket , yer değiştirme

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

VÜCUT PLANI VE DIŞ ÇEVRE

• Bir hayvanın vücut planı ya da tasarımı , doğal seçilim yoluyla milyonlarca yıl

boyunca evrimleşmiş olan genomunun programlabması sonucu ortaya çıkar.

​

• Fizik yasaları hayvan yapısını zorlar.Dev bir tek hücreli canlı olmamasının sebebi

hücre zarının büyük bir sitoplazmanın ihtiyacını karşılayamamasıdır.

​

• Köpekbalıkları, penguenler , yunus,fok ve balina gibi suda yaşayan hayvanlar iyi

yüzücüdürler, hepside aynı temel vücut şekline sahiptirler.Hidrodinamik yasaları

evrensel olduğundan hızlı yüzen balıkların ve deniz memelilerinin aynı yapıya

sahip olmaları beklenir.Bu konvergens evrime bir örnektir.Farklı canlılar aynı

çevre koşulları ile mücadele etme zorunda kaldığı zaman , doğal seçilim benzer

adaptasyonları şekillendirdiğinden konvergens ortaya çıkar.

​

• Bir hayvanın büyüklüğü ve şeklinin, onun çevresiyle enerji ve madde değişimi

üzerinde doğrudan etkisi vardır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

a)Tek hücre

• Bir hücreli canlılarda tüm yüzey alanı

çevre ile temastadır.Hücre hacmine oranla

dış dünya ile madde alışverişi yaptığı geniş

bir yüzey alanına sahiptir.Hücrenin küçük

olması yüzeyin hacme oranla büyük

olmasını sağlar.Hücre büyüdükçe yüzey

hacme oranla küçülür ve canlının yaşamı

sorlanır.

• Hidra iki tabakalıdır.Sıvı dış ortam

ağızdan içeri ve dışarı hareket

edebildiğinden ,hemen her hücresi

dış çevre ile temasta bulunarak

madde alışverişi yapar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Anüs

Emilmeyen

madde

Metabolik artık

maddeler(İdrar)

Ağız

Besin

CO2 O2

Dış ortam

• Çoğu hayvanın çevresiyle belirli

kimyasal maddelerin değişimi

için özelleşmiş geniş yüzeyleri

vardır.Bu yüzeyler çoğunlukla iç

tarafta , ancak dışarıya açılan

açıklıklar aracılığıyla çevre ile

temas halindedir.

​

• Solunum ve sindirim alanları

çok katlı ve dallanmış bir

haldedir.Bu yüzeylerden giren

kimyasal maddeler dolaşım

sistemi ile vücüda yayılır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

İÇ ORTAMIN DÜZENLENMESİ

• Omurgalıların iç ortamına interstitial sıvı adı verilir.Hücrelerimizin arasını dolduran

bu sıvı , kılcal damar denilen mikroskobik borucuklarla taşınan kan ile besin ve

artık madde alış verişinde bulunur.

​

• Bir canlının iç ortamında sürekli hafif değişimler olur.Örnek vücut sıcaklığı, kan pH

​

• Homeostazis , iç ortamı sürekli değiştirmeye çalışan dış güçlerle , içteki kontrol

mekanizmalarının buna karşı koyması şeklindeki dinamik karşılıklı etkileşimdir.

​

• Herhangibir homeostatik sistemin işlevsel üç unsuru vardır.Reseptör(Almaç)

kontrol merkezi ve efektör (Yanıt verici).Reseptör , hayvanın iç ortamındaki bir

değişmeyi örneğin vücut sıcaklığındaki bir değişmeyi algılar.Kontrol merkezi

reseptörden gelen bu bilgiyi işler ve uygun bir tepki için efektöre gönderir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Homeostazisi sağlayan mekanizmalar

genelde negatif geri beslemeyi içerir.

İzlenen değişken aynı yöndeki daha

fazla gelişmeye engel olması biçiminde

bu sistemde çalışır.Örneğin oda sıcaklı

ğı izlendiğinde kontrol merkezi olan

termostat aşırı sıcak koşullarda sistemin

çalışmasını yavaşlatır.

​

• Negatif geri beslemenin aksine ,pozitif

geri bildirimde saptanan bir değişiklik

mekanizmaların çalışmasını daha da

arttırır.Örneğin doğum sırasında oluşan

basınç , rahim kaslarının daha da

kuvvetli çalışmasını arttırır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Vücut sıcaklığımızın 36-37 C de sabit

kalması negatif geri beslemelerle sağlanır.

Beyinde bulunan bir termostat kanın

sıcaklığını denetler.Eğer vücut ısısı

artarsa ter bezlerine uyarılar gönderilerek

terleme sağlanır ayrıca deri altı kılcallara

ısı kaybı için daha çok kan gönderilir.

​

• Vücut sıcaklığı normal sıcaklığın altına

düşerse beyindeki termostat ter

bezlerine uyarı göndermeyi keser ve

metabolizmanın oluşturduğu ısının

büyük bir bölümü korunur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Isı

​

Dışkıyla

Kaybedilen

Enerji

​

İdrarla

Kaybedilen

Enerji

​

Isı

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Isı

Isı

• Hayvanlar kimyasal enerjiyi

yedikleri besinden elde eden

heterotroflardır.Hayvanlar kimyasal

enerjiyi diğer canlılarca üretilmiş

besinleri yiyerek ve sindirerek

elde ederler.ATP’nin kimyasal

enerjisi hücresel işlevlerde,organ

ve sistemlerin çalışmasında

kullanılır.

​

• ATP’nin üretimi ve tüketimi ısı

oluşturduğundan ,bir hayvanın

çevresine sürekli olarak bu ısıyı

vermesi gereklidir.

​

• Besinler enerji elde edilmesinde

kullanıldıkları gibi biyosentez

tamir ,üreme ile ilgili yapıların

sentezinde de kullanılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Bir hayvanın birim zaman içinde

kullandığı enerji onun metabolik hızıdır.

Kuşlar ve memeliler genelde endotermik

yani vücutları metabolizmalarının üretti

ği belirli bir sıcaklıkta tutulmasının

zorunlu olduğu sıcakkanlı canlılardır.

​

• Kurbağalar ,sürüngenler ve balıklar

ektotermiktir.Vücut sıcaklığını etkileye

cek düzeyde ısı üretemezler.

​

• Yandaki şekil incelendiğinde her iki

canlı bir dakikadan daha kısa zaman da

yoğun ekzersiz yapma yeteneğindedir.

Sürekli aktivitelerde ise sabit ısılı

canlılar soğukkanlılara göre daha

başarılıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI