2 of 6

समालोचनात्मक चिन्तन (Critical Thinking) भनेको कुनै विषय, घटना, विचार वा जानकारीलाई तथ्य, प्रमाण र तर्कका आधारमा निष्पक्ष रूपमा विश्लेषण, मूल्याङ्कन र निष्कर्ष निकाल्ने बौद्धिक प्रक्रिया हो। यसमा व्यक्तिले कुनै पनि कुरालाई बिना सोचविचार स्वीकार नगरी त्यसको सत्यता, विश्वसनीयता र प्रभावको परीक्षण गर्छ।

1. Definition and Purpose

Critical thinking is the art of analyzing and evaluating thinking with a view to improving it.

It is self-directed, self-disciplined, self-monitored, and self-corrective.(Richard and Paul ,1999)

The goal is to raise the quality of thought, leading to better decisions and outcomes in all areas of life

4 of 6

समालोचनात्मक चिन्तनका मुख्य विशेषताहरू:

तथ्य र प्रमाणका आधारमा निर्णय गर्ने।
तर्कसंगत रूपमा विश्लेषण गर्ने।
निष्पक्ष र खुला सोच राख्ने।
विभिन्न दृष्टिकोणलाई विचार गर्ने।
समस्या समाधान र उचित निर्णय गर्न सक्षम हुने।

6 of 6

अनुसन्धानमा समालोचनात्मक चिन्तनको प्रयोग
अनुसन्धानमा समालोचनात्मक चिन्तनको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यसले अनुसन्धानलाई वस्तुनिष्ठ, विश्वसनीय र वैज्ञानिक बनाउँछ। अनुसन्धानका विभिन्न चरणमा यसको प्रयोग यसरी गरिन्छः
समस्या पहिचान – अनुसन्धान गर्नुपर्ने विषय वा समस्यालाई स्पष्ट रूपमा पहिचान र परिभाषित गर्न।
साहित्य समीक्षा – अघिल्ला अध्ययनहरूको तर्क, प्रमाण र निष्कर्षको आलोचनात्मक मूल्याङ्कन गर्न।
अनुसन्धान प्रश्न निर्माण – स्पष्ट, सान्दर्भिक र अनुसन्धानयोग्य प्रश्न तयार गर्न।
तथ्य तथा प्रमाणको मूल्याङ्कन – सङ्कलित तथ्याङ्कको विश्वसनीयता, वैधता र सान्दर्भिकता परीक्षण गर्न।
तथ्याङ्क विश्लेषण – प्रमाणका आधारमा निष्पक्ष रूपमा विश्लेषण गरी उचित निष्कर्ष निकाल्न।
निष्कर्ष र सिफारिस – अनुसन्धानबाट प्राप्त नतिजालाई तर्क र प्रमाणका आधारमा प्रस्तुत गर्न तथा व्यावहारिक सिफारिस गर्न।
पक्षपात नियन्त्रण – व्यक्तिगत धारणा वा पूर्वाग्रहबाट मुक्त भई वस्तुनिष्ठ निर्णय गर्न।

1 of 6

2 of 6

3 of 6

4 of 6

5 of 6

6 of 6