Ενότητα 1�Η εποχή του Διαφωτισμού

Ιστορία Γ’ Γυμνασίου

Συγκέντρωση στο σαλόνι της Μαντάμ Ζεοφρέν,Gabriel Lemonnier

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (1)

• Σημαντική αύξηση του πληθυσμού
• Αγροτική επανάσταση
• Δημιουργία μεγάλων αγροκτημάτων
• Νέες μέθοδοι καλλιέργειας
• Χρήση μηχανημάτων
• Ανάπτυξη εμπορίου
• Τριγωνικό εμπόριο ανάμεσα �σε Ευρώπη, Αφρική και Αμερική
• Συσσώρευση κεφαλαίων σε �Ευρωπαίους επιχειρηματίες

​

2

Ελένη Χαραλαμπίδου

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (2)

• Εκβιομηχάνιση - γέννηση της βιομηχανίας
• Επιχειρηματίες που διέθεταν κεφάλαια
• Χιλιάδες άνεργοι πρώην αγρότες
• Χρήση ισχυρών μηχανών
• Δημιουργία μεγάλων εργοστασίων
• Βιομηχανική επανάσταση
• Είναι η πρώτη φάση του φαινομένου που ξεκίνησε στην Μ. Βρετανία (1750-1780 )

​

​

​

3

Ελένη Χαραλαμπίδου

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (3)

• Κοινωνικές μεταβολές
• Αστική τάξη (βιομήχανοι, τραπεζίτες, μεγαλέμποροι): ενισχύεται διαρκώς
• Αριστοκράτες: προσπαθούν να διατηρήσουν τα προνόμιά τους
• Αγρότες και ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα των πόλεων: ζουν σε άσχημες συνθήκες

​

​

​

4

Ελένη Χαραλαμπίδου

Καρικατούρα του 18ου αιώνα που αναπαριστά την τρίτη τάξη στην Γαλλία σε πλήρη εκμετάλλευση, να έχει στους ώμους της τις υπόλοιπες δύο τάξεις

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (4)

• Πολιτική κατάσταση
• Παρέμενε στάσιμη
• Απόλυτη μοναρχία σε όλα σχεδόν τα κράτη της Ευρώπης (όλη η εξουσία συγκεντρωμένη στα χέρια του βασιλιά)
• Εξαίρεση η Μεγάλη Βρετανία: μετά την ένδοξη επανάσταση του 1688 αναγνωρίστηκαν ορισμένα δικαιώματα στα μέλη των οικονομικά ισχυρότερων τάξεων.

​

​

5

Ελένη Χαραλαμπίδου

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (5)

• Πρόοδος των φυσικών επιστημών (α)
• Διανοούμενοι βασισμένοι στην λογική επιχειρούν να ανακαλύψουν τους φυσικούς νόμους που διέπουν την λειτουργία του κόσμου.
• Φράνσις Μπέικον (1561-1626)
• Ρενέ Ντεκάρτ (1596-1650)
• Τζον Λοκ (1632-1704)
• Ισαάκ Νιούτον(1642-1727)

​

​

​

​

6

Ελένη Χαραλαμπίδου

sir Isaac Newton

John Locke

René Descartes

sir Francis Bacon

Εξελίξεις στην Ευρώπη �κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (6)

• Πρόοδος των φυσικών επιστημών (β)
• Φράνσις Μπέικον (1561-1626) – Οι επιστημονικές θέσεις πρέπει να επαληθεύονται με το πείραμα.
• Ρενέ Ντεκάρτ (1596-1650) - Η συστηματική αμφιβολία είναι ο μόνος δρόμος για την αληθινή γνώση.
• Τζον Λοκ (1632-1704)- Όλοι οι άνθρωποι έχουν απαραβίαστα φυσικά δικαιώματα.
• Ισαάκ Νεύτων(1642-1727) – Το σύμπαν λειτουργεί με βάση φυσικούς νόμους. Διατυπώνει τον νόμο της παγκόσμιας έλξης.

​

​

​

​

7

Ελένη Χαραλαμπίδου

Το κίνημα του Διαφωτισμού (1)

• Διαφωτισμός (Siècle des Lumières)
• Πρωτοεμφανίζεται στην Αγγλία (τέλη 17^ου αι.).
• Κορυφώνεται στην Γαλλία (18^ος αι.)
• Εξαπλώνεται στην Ευρώπη και έξω απ’ αυτήν.
• Κορυφαίοι διαφωτιστές (φιλόσοφοι)
• Ρουσό (1712-1778)
• Βολταίρος (1694-1778)
• Ντιντερό (1713-1784)
• Μοντεσκιέ (1689-1755)
• Ντ’ Αλαμπέρ (1717-1783)

​

8

Ελένη Χαραλαμπίδου

Το κίνημα του Διαφωτισμού (2)

• Θέσεις των ευρωπαίων διανοουμένων που οδήγησαν στον Διαφωτισμό
• Απόρριψη κάθε αυθεντίας
• Κριτική κάθε υφιστάμενης γνώσης
• Η λογική είναι ο μόνος ασφαλής τρόπος ερμηνείας του κόσμου
• Ο άνθρωπος μπορεί να προοδεύει διαρκώς

​

9

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και πολιτική (1)

• Ο Διαφωτισμός είναι κίνημα βαθιά πολιτικό.
• Βασιζόμενη στις ιδέες του Διαφωτισμού η κοινωνικά ανερχόμενη αστική τάξη διεκδικεί την συμμετοχή της στην λήψη των πολιτικών αποφάσεων.
• Όλοι οι άνθρωποι έχουν φυσικά δικαιώματα που δεν μπορεί να καταργήσει καμιά εξουσία (ζωής, ιδιοκτησίας, ισονομίας, ελευθερίας σκέψης και έκφρασης)

​

10

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και πολιτική (2)

• Η θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου του Τζον Λοκ.
• Τα άτομα δέχτηκαν να παραχωρήσουν ορισμένες ελευθερίες τους προκειμένου να συμβιώσουν.
• Το κράτος εγγυήθηκε αυτή την συμφωνία (το κοινωνικό συμβόλαιο)
• Αν το κράτος παραβεί τους όρους του συμβολαίου και γίνει τυραννικό, οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα της αντίστασης.

​

11

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και πολιτική (3)

• Η γενική βούληση (Ρουσό).
• Η πολιτική ηγεσία πρέπει να βρίσκεται στα χέρια του λαού και όχι κάποιου ηγεμόνα.
• Η γενική βούληση είναι η σύνθεση των ατομικών βουλήσεων μέσα από την οποία εκφράζεται το δημόσιο συμφέρον.
• Η γενική βούληση εκφράζεται με την συμμετοχή του λαού στην λήψη των αποφάσεων.

​

12

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και πολιτική (4)

• Η διάκριση των εξουσιών (Μοντεσκιέ):
• Οι φορείς των εξουσιών θα πρέπει να είναι διαφορετικοί.
• Η εκτελεστική εξουσία εφαρμόζει �τους νόμους (κυβέρνηση)
• Η νομοθετική εξουσία θεσπίζει �τους νόμους (βούλη)
• Η δικαστική εξουσία ελέγχει �την τήρηση των νόμων (δικαστές)
• Έτσι δεν θα είναι εύκολο η κάθε εκτελεστική εξουσία να κάνει κατάχρηση της δύναμής της.

​

13

Ελένη Χαραλαμπίδου

Charles Montesquieu

Διαφωτισμός και πολιτική (5)

• Οι θέσεις του Διαφωτισμού επηρέασαν τα πολιτικά πράγματα του 18^ου αι.
• Ο Διαφωτισμός ενέπνευσε την Αμερικανική (1774) και την Γαλλική επανάσταση (1789).
• Πολλές από αυτές αποτελούν θεμέλια των σύγχρονων δημοκρατιών. �(πχ διάκριση των εξουσιών)

14

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και πολιτική (6)

• Η φωτισμένη δεσποτεία
• Ορισμένοι μονάρχες εφάρμοσαν κάποιες ιδέες του Διαφωτισμού για να γίνει το κράτος τους αποτελεσματικότερο και να ισχυροποιήσουν την εξουσία τους.
• Φρειδερίκος Β’ της Πρωσίας
• Μαρία Θηρεσία της Αυστρίας
• Ο γιός της Ιωσήφ
• Αικατερίνη β’ της Ρωσίας

15

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και θρησκεία

• Ορισμένοι Διαφωτιστές υιοθετούσαν τον Ντεϊσμό και άλλοι ήταν άθεοι.
• (Ο Ντεϊσμός αναφέρεται σε πίστη στην ύπαρξη υπέρτατου όντος η οποία βασίζεται στην λογική και όχι σε κάποια εξ’ αποκαλύψεως θρησκεία όπως ο χριστιανισμός ή ο μωαμεθανισμός.)
• Ήταν όλοι αντίθετοι με την καθολική εκκλησία και την κατηγορούσαν για φανατισμό , ενώ θεωρούσαν ότι η καθιέρωση της ανεξιθρησκίας θα εξαφάνιζε την μισαλλοδοξία.

16

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και εκπαίδευση

• Για τους Διαφωτιστές η εκπαίδευση είναι μέσο που διασφαλίζει την συνεχή πρόοδο του ανθρώπου.

17

Ελένη Χαραλαμπίδου

• Ο Ρουσό (Αιμίλιος) υποστήριζε ότι:
• Η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται στην προσωπική αναζήτηση του διδασκομένου.
• Ο δάσκαλος δεν λειτουργεί σαν αυθεντία αλλά απλά θέτει ερωτήματα και οδηγεί τον μαθητή στην ανακάλυψη απαντήσεων.

Jean Jacques Rousseau

Διαφωτισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός (1)

• Φυσιοκρατία – φυσιοκράτες
• Γάλλοι οικονομολόγοι υποστήριζαν ότι η οικονομία θα έπρεπε να αφεθεί να λειτουργήσει «φυσικά», χωρίς κρατικές παρεμβάσεις σε αντίθεση με τον μερκαντιλισμό που επικρατούσε.
• (Μερκαντιλισμός: οικονομικό σύστημα του 18^ου αι. που πρεσβεύει την κρατική παρέμβαση για την ρύθμιση όλων των εμπορικών συμφερόντων ενός κράτους)

18

Ελένη Χαραλαμπίδου

Διαφωτισμός και οικονομικός φιλελευθερισμός (2)

• Στην Γαλλία ο κύριος εκπρόσωπος της φυσιοκρατίας ήταν ο οικονομολόγος Κενέ.�
• Στην Αγγλία ο Άνταμ Σμιθ ήταν ο εισηγητής του οικονομικού φιλελευθερισμού που υποστήριζε ότι το κράτος δεν πρέπει να επεμβαίνει παρά ελάχιστα στην οικονομική ζωή.
• «Έρευνες για την φύση και τα αίτια του πλούτου των εθνών (1776)»

19

Ελένη Χαραλαμπίδου

François Quesnay

Adam Smith

Η διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού (1)

• Οι ιδέες του Διαφωτισμού συνοψίστηκαν στην Εγκυκλοπαίδεια, ένα συλλογικό έργο 33 τόμων που περιείχε οικονομικά, κοινωνικά, πολιτικά, επιστημονικά και άλλα θέματα με πρωτεργάτες τους:
• Ντιντερό
• Ντ’ Αλαμπέρ

20

Ελένη Χαραλαμπίδου

Η διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού (2)

• Οι ιδέες του Διαφωτισμού
• Αρχικά διαδόθηκαν στα ανώτερα μορφωμένα κοινωνικά στρώματα.
• Μέσα από την κυκλοφορία πολλών εκλαϊκευτικών βιβλίων διαδόθηκαν και έγιναν δημοφιλείς σε ευρύτερα τμήματα της κοινωνίας.
• Σύντομα ξεπέρασαν τα σύνορα της Γαλλίας και διαδόθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη αλλά και έξω από αυτήν.

​

21

Ελένη Χαραλαμπίδου

Αποφθέγματα του Βολταίρου (1)

• Ο Βολτέρος (1694 - 1778) είχε την ικανότητα να συμπυκνώνει σε λίγες λέξεις σπουδαία νοήματα. Τα παρακάτω αποφθέγματα του είναι χαρακτηριστικά:

​

​

22

Ελένη Χαραλαμπίδου

François-Marie Arouet, επιλεγόμενος Voltaire

Αποφθέγματα του Βολταίρου (2)

• Η περηφάνια των μικρών ανθρώπων είναι να μιλάνε συνεχώς για τον εαυτό τους, και των μεγάλων ανθρώπων να μη μιλάνε καθόλου για τον εαυτό τους
• Όσο περισσότερο διαβάζεις χωρίς να σκέφτεσαι τόσο γρηγορότερα αρχίζεις να πιστεύεις ότι ξέρεις πάρα πολλά, αλλά όσο περισσότερο σκέφτεσαι διαβάζοντας τόσο περισσότερο βλέπεις πως ξέρεις πολύ λίγα.
• Οι πολλοί νόμοι σε μια χώρα είναι όπως οι πολλοί γιατροί: σημάδι αδυναμίας κι αρρώστιας.

​

​

​

23

Ελένη Χαραλαμπίδου

Αποφθέγματα του Βολταίρου (3)

• Προς την αθανασία συνήθως πάνε με πολύ λίγες αποσκευές.
• Η ευχαρίστηση του να κυβερνάς θα πρέπει σίγουρα να είναι εξαιρετική, αν μπορούμε να κρίνουμε από τους τόσους πολλούς που θέλουν να κυβερνήσουν.
• Για να μπορέσεις να αλυσοδέσεις τον όχλο, πρέπει να φαίνεται ότι φοράς τις ίδιες αλυσίδες.
• Δεν γνωρίζω κανένα λαό που πλούτισε ύστερα από μια νίκη σ' έναν πόλεμο.
• Η αμφιβολία είναι η αρχή της σοφίας.
• Για να πετύχεις σ' αυτόν τον κόσμο, μόνο η ανοησία δεν αρκεί, χρειάζονται και καλοί τρόποι.

​

​

​

​

24

Ελένη Χαραλαμπίδου