OSMOTİK DENGE VE BOŞALTIM SİSTEMİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Her gün böbreklerimiz bir galon dolusu sıvıya

eşit kanı süzmektedir.

HEMODİYALİZ

Atardamar dan

Gelen kan

Toplardamara giden

kan

Seçici geçirgen özelliğe

Sahip membran

Taze diyaliz

solüsyonu

Üre ve çeşitli

tuzlar

Diyaliz

solüsyonu

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Osmotik düzenleme

​

​

• Canlı hücreler su ve suda erimiş maddelerin yoğunluklarını

dengelemek zorundadırlar.

​

• Osmotik düzenleme hücrelere su ve eriyik kazanma ya da kaybetmeyi

sağlayan bir homeostatik mekanizmadır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Osmotik değişmeler

• Tuzlu su balıklarının yaşam ortamları kendi

vücut sıvılarından daha yoğun olduğu için

su kaybı yaşarlar bunu azaltmak için

böbreklerden su kaybını azaltırlar.Su ile

aldıkları tuzu ise solungaçlardan ve böbrekler

vasıtasıyla atarlar.

​

• Tatlı su balıklarının hücresel ortamı suya

göre daha yoğundur.Vücut su kazanır bu

sudan kurtulmak için üre ile böbreklerden

çok su atılır.Tuz ise suya geçme eğilimi

gösterir buna karşılamak için tuz solungaç

larla aktif olarak sudan alınır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Karada yaşayan canlılarda su

Dengesi

​

• Kanguru faresi kuru tohumlarla

beslenir ve su içmez , su ihtiyacını

metabolik faaliyetler sonucu

kazanır ve terleme ile kaybeder.

​

• İnsan ise su ihtiyacını sıvılardan

sağlar ve idrarla kaybeder.

​

• Kuru ve sıcak ortamlarda yaşayan

canlılar (Kuş,sürüngen,böcekler)

az su kaybedecek uyumlar

yapmışlardır.Su ihtiyaçları azdır

ve bunu çoğunlukla metabolik

faaliyetler sonucu elde ederler.

Su

alımı

Su

kaybedilmesi

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kuşlarda tuz atılması

​

• Deniz kuşları su ve besin ihtiyaçlarını

tuzlu sulardan sağlarlar.Kanlarında

biriken tuzu ise özelleşmiş tuz bezleri

ile dışarı atarlar.

​

• İletim epitelinde bulunan salgılayıcı

hücreler kandan topladıkları tuzu

merkezi kanallara doğru iletirler

bu tubüllerde toplanan tuz bezlerden

dışarı salgılanır.

​

• Bu canlıların aksine insan deniz

suyundan aldığı tuzu atmak için çok

miktarda tatlı suya ihtiyaç duyar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Azotlu artık maddeler

​

• Protein ve nükleik asit metabolizması

sonucu azotlu boşaltım maddesi

amonyak oluşur.

​

• Deniz canlılarında solungaçlardan

ve böbreklerden amonyak suya

atılır.

​

• Memeliler ve kurbağa gibi hayvanlarda

Amonyak daha az zehirli olan üreye

çevrilir ve bir miktar su ile dışarı atılır.

​

• Ürik asit ise suda çözünmez ve katı

kristaller halinde dışarı atılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Süzülme: Kan basıncının etkisiyle kan içerisindeki

çeşitli artık maddeler su ve bazı yararlı bileşikler kandan

süzülerek toplama kanallarına geçer.Süzülme özel

geçirgen hücreler tarafından gerçekleştirilir.

​

​

​

Geri emilim: Toplama kanallarına geçen bazı yararlı

bileşikler tekrar geri emilerek kana karışır.Bu işlem

özel iletim epitel hücreleri tarafından yapılır.

​

​

Salgılama: Toplama kanallarına geçemeyen bazı zararlı

maddeler ve iyonlar kandan toplama kanallarına özel

hücreler tarafından salgılanırlar.

​

​

​

Boşaltım: Süzülen maddeler toplama kanalları yardımıyla

sistemi terkederler.

Kılcal damar

​

​

Toplama kanalı

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Boşaltım sisteminin görevleri

• Metabolizma artıkları ve zehirli maddeleri atarlar.

​

• Canlının su ve plazma hacmini düzenlerler.

​

• İç ortamın iyon dengesini düzenlerler.

​

• Plazmanın osmotik basıncını ayarlarlar.

​

• Hormonlar vasıtasıyla kan basıncının ayarlanmasını sağlarlar.

​

• Organizmanın asit baz dengesini ayarlayarak kan pH’sının 7,4 ‘te kalmasını

sağlarlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Yassı solucanlardan planaryada boşaltım

organı olarak protonefridyumlar bulunur.

​

• Bu organlar alev hücrelerinden ve borucuklardan

oluşmuştur.Alev hücrelerinde bulunan sillerle vücut

sıvısından toplanan boşaltım maddeleri borular

yardımıyla toplanarak dışarı atılır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Toprak solucanın her halkasında

bir çift nefridyum adını alan boşaltım

organı bulunur.Bu yapıdan çıkan

kanallar bir sonraki halkadan dışarı

açılır.

​

• Kirpikli uçları ile vücut boşluğundan

toplanan artık maddeler borular

içinde ilerlerken bu maddelerin

içindeki yararlı bileşikler kılcal damar

ağı ile tekrar geri emilerek vücuda

kazandırılmış olur.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Böceklerde artık maddeler

malpighi kanalcıkları ile

toplanarak sindirim

kanalında dışkı ile birlikde

dışarı atılırlar.

​

• Kanalcıkların bir uçları

kapalıdır.Artık ürünlerle

gelen fazla su ve besinler

tekrar geri emilir.

​

• Böcekler azotlu boşaltım

ürünü ürik asittir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Omurgalılarda boşaltım organları

• Pronefroz böbrek tipi nefridiyumların yan yana

dizilmesi ile meydana gelmiştir.Kirpikli huniye

geçen artık maddeler volf kanalı ile kloaka açılır.

Köpek balıklarının erginlerinde bulunur.

​

• Mezonefroz böbrek tipinde bowman kapsülleri

oluşmuştur.Artık maddeler bowman kapsülüne

iletilir , erkek bireylerde testislerden gelen sperm

hücreleride wolf kanalı ile birlikde kloaka açılır.

Sürüngen , kuş ve memelilerin embriyolarında

balık ve kurbağaların erginlerinde görülür.

​

• Metanefroz böbrek tipi sürüngen kuş ve memelilerin

erginlerinde görülür.Boşaltım sistemi ile üreme

sistemi birbiri ile ilişkilidir.Müller kanalı dişi

bireylerde bulunan yumurta kanalıdır ve boşaltım

sistemi ile ilişkili değildir.Volf kanalı ise dişi

bireylerde körelir erkek bireylerde ise hem

böbrek hem de testislerin ortak kanalını

oluşturur.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Kanın su miktarı hipofiz bezinden

salgılanan Antidiüretik (ADH) hormon

diğer adıyla Vazopressin tarafından

büyük orandan sağlanır.

​

• Kanın su miktarı azalırsa hipofizden

ADH salgısı artar bu da distal ve idarar

toplama kanallarındaki su geri emilimini

arttırır böylece kanın su mikatarı artar.

​

• Tüm bu ayarlamalar için reseptörler

hipotalamusta bulunur ve hipofizi

ADH salgılaması için uyarır ya da

baskılar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Böbrek tüplerinden tuzun geri emilimi

böbrek üstü bezlerinden salgılanan

Aldosteron hormonu ile sağlanır.

​

• Kan hacmi ya da basıncı belli bir

değerin altına düşerse glomerulusa

giden kılcal damarlarda bulunan JGA

bölgesi hücreleri tarafından Renin

salgılanır.Bu hormon böbrek üstü

bezlerini uyararak Aldosteron salımının

artmasına yol açar.Bu hormonda distal

tüplerden Tuz geri emilimini arttırır ve

kan daki su hacmi artmaya başlar

böylece kan basıncı yükselir.

​

• Sodyumun gereğinden fazla geri emilimi

ise fazla suyun vücutta tutulmasına bu

da ödemlerin oluşmasına yol açar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Amonyağın Üreye dönüşümü

• Metabolizma sonucu oluşan azotlu bileşikler amonyağa dönüşür.Amonyak

karaciğer ve çok az oranda diğer hücrelerde bir dizi reaksiyon sonucunda

üreye dönüştürülerek vücuttan atılır.

​

Ornitin Sitrulin

Arjinin

ÜRE

NH

CO

NH

CO

3

2

3

2

Ornitin devri

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI