Adran G: Cysyllteiriau
Uned 1
Termau Pwysig
Beth yw cysyllteiriau?
Mae cysyllteiriau (conjunctions) yn hollbwysig mewn brawddeg. Maen nhw’n cysylltu geiriau o fewn brawddeg er mwyn creu brawddeg gyflawn, e.e.
Aeth Tomos i’r parti yn y dref gyda Bedwyr a Magi.
Cysylltair
Gallwn ddefnyddio cysyllteiriau ar ddechrau brawddeg hefyd, ac nid yn unig yng nghanol brawddeg, er mwyn eu huno gyda’r frawddeg flaenorol, e.e.
Aeth Tomos i’r parti yn y dref gyda Bedwyr a Magi. O ganlyniad, doedd e ddim ar y fferm pan ganodd y ffôn.
Cysylltair yn uno dwy frawddeg
Beth yw cysyllteiriau?
Beth yw cysyllteiriau?
er | wedyn | os | pan |
yna | gyda / gydag | felly | achos |
ond | a/ac | ar ben hynny | o ganlyniad |
heblaw hynny | hefyd | am hynny | beth bynnag |
dengys hyn | wedi’r cwbl | megis | hynny yw |
naill ai … neu… | serch hynny | fodd bynnag | ar y llaw arall |
er enghraifft | ham | oherwydd | neu |
cyn | wedyn | os | pan |
Dyma rai o’r cysyllteiriau mwyaf defnyddiol:
Beth yw cysyllteiriau?
Gallwn ni rannu’r cysyllteiriau mwyaf cyffredin yn wahanol grwpiau, e.e.
Cyrhaeddodd Twm y tŷ. Daeth Sara i’r tŷ.
yna
Roedd Guto yn grac. Roedd e’n hwyr i’r ysgol.
Aeth Beca i’r dref i siopa. Aeth hi i brynu dillad.
Aeth Ifan i’r cae pêl-droed. Doedd neb yno.
achos
ac
ond
Eich tro chi nawr!
Fedrwch chi ychwanegu’r cysyllteiriau i’r mannau cywir yn y brawddegau hyn?
Dewch i wirio’r atebion
Fedrwch chi ychwanegu’r cysyllteiriau i’r mannau cywir yn y brawddegau hyn?
Cyrhaeddodd Twm y tŷ yna daeth Sara i’r tŷ.
yna
Roedd Guto yn grac achos roedd e’n hwyr i’r ysgol.
Aeth Beca i’r dref i siopa ac aeth hi i brynu dillad.
Aeth Ifan i’r cae pêl-droed ond doedd neb yno.
achos
ac
ond
Eich tro chi nawr!
Fedrwch chi ychwanegu’r cysyllteiriau i’r mannau cywir yn y brawddegau hyn?
Aeth Ifor i edrych ar y defaid yn y sied. Roedd hi’n mynd yn hwyr.
Erbyn hyn
Doedd larwm Sara ddim wedi canu’r bore hwnnw, ac roedd hi wedi cysgu’n hwyr. Roedd hi’n mynd i fod yn hwyr i’r gwaith.
Roedd Ianto wedi blino. Rhoddodd ei waith gadw yn y bag. Allai e’ ddim â gwneud y cyfan heno!
Dau frawd oedd Gareth a Geraint. Bachgen tawel, swil oedd Gareth. Bachgen gwyllt a swnllyd oedd Geraint.
O ganlyniad
Wedi’r cwbl
Ar y llaw arall
Aeth Ifor i edrych ar y defaid yn y sied. Erbyn hyn, roedd hi’n mynd yn hwyr.
Erbyn hyn
Doedd larwm Sara ddim wedi canu’r bore hwnnw, ac roedd hi wedi cysgu’n hwyr. O ganlyniad, roedd hi’n mynd i fod yn hwyr i’r gwaith.
Roedd Ianto wedi blino. Rhoddodd ei waith gadw yn y bag. Wedi’r cwbl, allai e’ ddim â gwneud y cyfan heno!
Dau frawd oedd Gareth a Geraint. Bachgen tawel, swil oedd Gareth. Ar y llaw arall, bachgen gwyllt a swnllyd oedd Geraint.
O ganlyniad
Wedi’r cwbl
Ar y llaw arall
Dewch i wirio’r atebion
Cyrhaeddodd Lisa yr ysgol, cyrhaeddodd Sam yn syth ar ei hôl.
Wedyn, daeth Dad i mewn i’r ystafell. Wedyn, daeth Mam i’r ystafell. Wedyn, dechreuodd Mam goginio swper.
Aeth Sali i’r dref. Yna, aeth hi i siopa. Yna, aeth hi i nofio. Yna, aeth hi am dro.
Eich tro chi nawr!
Pa gysyllteiriau fyddai fwyaf addas i’w defnyddio er mwyn gwella’r brawddegau canlynol?
Dewch i wirio’r atebion
Cyrhaeddodd Lisa yr ysgol, a cyrhaeddodd Sam yn syth ar ei hôl.
Daeth Dad i mewn i’r ystafell. Yna, daeth Mam i’r ystafell, a dechreuodd Mam goginio swper.
Aeth Sali i’r dref, ac aeth hi i siopa. Ar ôl siopa, aeth hi i nofio. Yna, aeth hi am dro.
Pa gysyllteiriau fyddai fwyaf addas i’w defnyddio er mwyn gwella’r brawddegau canlynol?
Rhedodd Gwilym yn ôl i’r tŷ. Roedd e’ wedi anghofio ei fag!
Aeth Cadi i farchogaeth. Aeth i nôl ei helmed. Aeth i nôl y ceffyl. Aeth ar gefn y ceffyl.
Rhedodd Rhys ar draws y cae. Daliodd y bêl. Ciciodd y bêl. Sgoriodd gôl.
Eich tro chi nawr!
Pa gysyllteiriau fyddai fwyaf addas i’w defnyddio er mwyn gwella’r brawddegau canlynol?
Dewch i wirio’r atebion
Pa gysyllteiriau fyddai fwyaf addas i’w defnyddio er mwyn gwella’r brawddegau canlynol?
Rhedodd Gwilym yn ôl i’r tŷ achos roedd e’ wedi anghofio ei fag!
Aeth Cadi i farchogaeth. Yn gyntaf, aeth i nôl ei helmed. Yna, aeth i nôl y ceffyl ac aeth ar gefn y ceffyl.
Rhedodd Rhys ar draws y cae cyn dal y bêl. Ciciodd y bêl, a sgoriodd gôl.
Cysyllteiriau a threiglo
Dyma un reol dreiglo sy’n bwysig ei chofio wrth ddefnyddio cysyllteiriau:
Mae’r cysylltair a (and) yn achosi treiglad llaes os daw o flaen p, t neu c:
e.e.
ffwr a phlu
tractor a threilar
ci a chath
Rheol dreiglo
Cysyllteiriau a threiglo
Dyma un reol dreiglo sy’n bwysig iawn ei chofio wrth ddefnyddio cysyllteiriau:
Eich tro chi nawr!
siwmper a cot
gwynt a glaw
car a beic
cwmwl a haul
papur a pensil
bws a trên
te a coffi
llwy a sosban
bwji a parot
caws a tomato
Dewch i wirio’r atebion!
siwmper a chot
gwynt a glaw
car a beic
cwmwl a haul
papur a phensil
bws a thrên
te a choffi
llwy a sosban
bwji a pharot
caws a thomato