Τέχνη και αναπηρία

• Πώς έβλεπαν και αναπαρίσταναν οι καλλιτέχνες τον άλλον (την αναπηρία);

Οι επικρατούσες έννοιες της αρετής, της ανδρείας, της ομορφιάς στον κλασικό κόσμο,

αντίθετες με την σωματική διαφορά,

δεν επέτρεψαν την αποτύπωση της αναπηρίας.

​

​

​

​

Hermes of Praxiteles, 340 BC

Θρησκευτικό μοντέλο

​

• Η αναπηρία είναι θέλημα Θεού.
• Ένα είδος τιμωρίας για τις αμαρτίες των ανθρώπων.
• Για να δοκιμάσει την πίστη τους.
• Ο ανάπηρος θα σηκώσει τον σταυρό του, προκαλώντας αισθήματα οίκτου και συμπόνιας, επιδιώκοντας την Θεία χάρη.

​

• Η Ορθόδοξη εκκλησία αντιμετωπίζει τον ανάπηρο σαν τον ανήμπορο που χρειάζεται την συμπόνια των συνανθρώπων και την χάρη του Θεού

​

​

​

​

The healing of the paralytic 15^οςc

• Στην διάρκεια του Μεσαίωνα, η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία και αργότερα ο Προτεσταντισμός αντιμετωπίζουν την αναπηρία ως έκφραση της αμαρτίας του ανθρώπου ή της τιμωρία του Θεού, στιγματίζοντας, έτσι, και αποκλείοντας κοινωνικά μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.

​

​

​

​

The Miracle of Christ Healing 10 lepers, Mosaics at Monreale Cathedral (1180s)

• Οι καλλιτέχνες στα ιερά βιβλία και στις αγιογραφίες των ναών αναπαριστούν την κινητική αναπηρία (θαύματα του Χριστού), την τυφλότητα και την ασθένεια.
• Οι αγιογράφοι αναπαριστούν τον ανάπηρο ανήμπορο, εγκαταλελειμμένο (να προκαλεί συναισθήματα οίκτου και συμπόνιας), υποταγμένο, με δέος απέναντι στο Θείο. Αυτός που τον έκανε ανάπηρο αυτός μόνο μπορεί να τον αποκαταστήσει.

​

�

Crippled child, Luttrell Psalter, 1325

Pilgrims, some lame omne blind, on way to mt. St. Μichele, Luttrel Psalter Lincoln, 1325

Francisco Goya, Beggars Who Get about on Their Own in Bordeaux, 1824–7

Θρησκευτικό μοντέλο

​

• Κάποιες περιπτώσεις αναπηρίας (αυτισμοί, σχιζοφρένειες, νοητικές υστερήσεις) αποδίδονταν σε σατανικές δυνάμεις.

St. Catherine of Siena Exorcising a Possessed Woman, Girolamo di Benvenuto 1505

Francisco Goya, St. Francis Borgia Helping a Dying Impenitent, 1795

Francisco Goya,

Yard with Lunatics, 1794, (detail)

• Στην διάρκεια της αναγέννησης η αναζήτηση του ωραίου από τους καλλιτέχνες δεν τους επέτρεψε να προσεγγίσουν την αναπηρία. Περιορίζονται στις θεολογικές τους αναπαραστάσεις από την Καινή Διαθήκη, όπου ο Ιησούς και οι μαθητές του συχνά με τα θαύματά τους θεραπεύουν ανθρώπους που ήταν

κουτσοί, τυφλοί και γενικά άτομα με ειδικές ανάγκες

​

​

​

.

​

Bartolomé Esteban Murillo (1667-70),

Jesus heals the paralytic at the pool of Bethesda

�

El Greco, The Miracle of Christ Healing the Blind, 1570

​

​

​

​

Tο ενδιαφέρον της Εκκλησίας για την αναπηρία βασίστηκε στον ρόλο του Ιησού ως θαυματουργού θεραπευτή και ως πνευματικού «ιατρού».

• Την περίοδο του Μπαρόκ, της υπερβολής και του εντυπωσιακού, καθότι η αναπηρία είναι κάτι ασυνήθιστο και εντυπωσιακό, κάποιοι καλλιτέχνες αντλούν το θέμα τους από την αναπηρία, απεικονίζουν νάνους, δύσμορφους…

Diego Velazquez, Las Meninas, 1656

Lavinia Fontana, Πορτρέτο της Antonietta Gοnzalez, 1595

José de Ribera, The Club-Footed Boy, 1642

Pieter Bruegel the Elder, The Beggars, 1568

Pieter Bruegel the elder, The Fight Between Carnival and Lent, 1559

Rembrandt, The blind Tobit, 1651

• Τον 19^ο αιώνα με την άνθιση των επιστημών και ειδικά της θεωρίας του Δαρβίνου που αφορά στην εξέλιξη των βιολογικών ειδών και την «επιβίωση του ισχυρότερου» το θρησκευτικό μοντέλο υποχώρησε .

​

• Με την επικράτηση του δαρβινισμού θεωρήθηκε ότι περιθάλποντας την αναπηρία παραβιάζουμε τους νόμους της φυσικής επιλογής και έτσι επέρχεται ο βιολογικός εκφυλισμός της ανθρώπινης φύσης (υποχρεωτική στείρωση, απαγόρευση γάμου, σιωπηρή ευθανασία από γιατρούς, ναζιστικές απόψεις για την άρια φυλή-μαζική εξόντωση των αναπήρων).

​

Εξπρεσιονισμός

Otto Dix, War Cripples, 1920 Otto Dix, Scat Players, 1920

Ιατρικό μοντέλο

• Τον 20^ο αιώνα το ιατρικό μοντέλο που προέκυψε αντιμετώπισε τα άτομα με αναπηρία ως αποκλίνοντα από το φυσιολογικό και όχι ως πλήρεις αυτόνομες ανθρώπινες υπάρξεις. Η αναπηρία αποτελεί μια προσωπική τραγωδία.
• Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να απομακρύνονται από τις κοινωνίες σε ιδρύματα,μακριά από τους ανθρώπους,
• να αντιμετωπίζονται μόνο φαρμακευτικά,
• να αντιμετωπίζονται σαν αξιοπερίεργα όντα, τέρατα, φρικιά, επιτρέποντας πολλές φορές ακόμα και την οικονομική εκμετάλλευσή τους.

John Everett Millais, Blind Girl, 1856

αναπαραστάσεις της αναπηρίας, το "freakshow"

Charles Eisenmann, Waino και Plutaino, 1880

Charles Eisenmann, Eli Bowen “The Legless Acrobat”, c. 1880

Eli Bowen, οδηγώντας ποδήλατο, 1870

James Tissot, The Two Men Possessed with Devils, 1886

Joel-Peter Witkin, Sátiro, 1992

• Στον 20^ο αιώνα, με την αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημιουργούνται οι θεσμικές συνθήκες για την άρση των φυλετικών, εθνικών, θρησκευτικών, σωματικών διακρίσεων.

​

Κοινωνικό μοντέλο

• Η έννοια της αναπηρίας, και της κανονικότητας αποτελεί µια κοινωνική κατασκευή η οποία αλλάζει και ορίζεται τοπικά και χρονικά. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μεταβάλλεται και ο τρόπος αντιμετώπισης των ατόμων µε αναπηρία από το περιβάλλον τους.
• Δεν ευθύνεται ο ανάπηρος για τα αισθήματα που δημιουργούνται στον άλλον ,ευθύνεται η κοινωνία και ο άλλος για τα συναισθήματά του.
• Το κοινωνικό μοντέλο δίνει έμφαση στην διαφορετικότητα και όχι στην ανεπάρκεια
• Μια από τις άπειρες διαφορετικότητες που συναντώνται στο ανθρώπινο είδος είναι και η αναπηρία. Απλώς είναι μια διαφορετικότητα που χρειάζεται περισσότερο την υποστήριξη των συνανθρώπων

​

• Στην κοινωνιολογία, το ερώτημα εστιάζεται στο τι προκαλεί την αναπηρία, δίνοντας έμφαση όχι στους ιατρικούς παράγοντες, αλλά στους κοινωνικούς. Το κοινωνικό μοντέλο δεν αρνείται το πρόβλημα της αναπηρίας, αλλά σε αντίθεση µε το ιατρικό μοντέλο, παύει να ενοχοποιείται το άτομο και η ευθύνη αναζητείται στην κοινωνία.

Damien Hirst, Charity, 2002-2003

​

• Οι καλλιτέχνες αποτυπώνουν την αναπηρία χωρίς ενοχικά σύνδρομα, με αξιοπρέπεια, κάνουν την αναπηρία τους ένα μέρος του έργου χωρίς συναισθηματικό βάρος, δίνοντας έμφαση στην διαφορετικότητα και όχι στην ανεπάρκεια

Marc Quinn, Alison Lapper Pregnant, 2005

​

​

Paralympics Games London 2012

Marc Quinn, Another kiss, 2006

​

Marc Quinn, The Complete Marbles, 2002

Lisa Bufano, Fixed: The Science/ Fiction of Human Enhancement, 2013

Lucy Jones, Unapologetic Self-Portraits, 1996

Jake & Dinos Chapman, Υπεράνθρωπος (Πορτραίτο του Stephen Hawking), 1995

Jake & Dinos Chapman, Minderwertigkinder, 2011

Το κίνημα της αναπηρίας (1980)

• Σε όλη την ιστορία, τα άτομα με αναπηρίες είχαν υπηρετήσει συχνά ως οπτικό και πολιτιστικό αγαθό, τους καλλιτέχνες και τα μέσα ενημέρωσης.
• Για πρώτη φορά τα άτομα με αναπηρία συνειδητά αποφασίζουν πώς θα απεικονίζονται στην τέχνη. Πολλές φορές οι ίδιοι ως δημιουργοί επεξεργάζονται την διαφορετικότητά τους και το σώμα τους, αμβλύνοντας τα στερεότυπα που ακόμα ευδοκιμούν για την αναπηρία.��

​

Mary Duffy, Performance, 1995

Mary Duffy, Stories of a Body, 1989

• Η «τέχνη του σώματος» καθιερώθηκε ως κατηγορία σύγχρονης τέχνης τη δεκαετία του 1970.�

Frida Kahlo, The Little Dear, 1946 Birgit Dieker, Bad Mummy, 2005

​

Yayoi Kusama

​

Yayoi Kusama, With All My Love for the Tulips, I Pray Forever, installation, Berlin 2021

​

 Sophie Morgan, 2011

David Hevey, 1997

Hanna Cormick, The Mermaide, 2019

​

Στη μεταμοντέρνα εποχή και με την έκρηξη της τεχνολογίας με την Bio-art έχει ανοίξει ένα μεγάλο κεφάλαιο που αφορά στην επέκταση αλλά ακόμα ακόμα και στην τροποποίηση του ανθρώπινου σώματος.

Οι καλλιτέχνες φαίνεται ότι έχουν προσπεράσει το κατά Freud ανοίκειο της αναπηρίας, αλλά φαίνεται και να… παίζουν επικίνδυνα μαζί του.

​

​

Orlan portrait 2014

​

​

​

Stelarc's the third ear 1996

Σας ευχαριστώ