COĞRAFİ BAKIŞ

ÖĞRENME

ÇIKTILARI

COĞ.10.1.1. Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme

a) Örnek olay, olgu ve/veya mekânın harita üzerindeki konumunu algılar.

b) Örnek olay, olgu ve/veya mekânın temel coğrafi koşullarını tanımlar.

c) Örnek olay, olgu ve/veya mekânın yakın ve uzak çevresiyle olan ilişkilerini çözümler.

ç) Örnek olay, olgu ve/veya mekânın aynı çevrede bulunan diğer olay, olgu veya mekânlar üzerindeki etkisini sorgular.

​

Aşağıda verilen Abdurrahim Karakoç’un Anadolu Sevgisi şiirini okuyarak soruları cevaplayınız.

Aşağıda verilen Abdurrahim Karakoç’un Anadolu Sevgisi şiirini okuyarak soruları cevaplayınız.

Aşağıda verilen Abdurrahim Karakoç’un Anadolu Sevgisi şiirini okuyarak soruları cevaplayınız.

Aşağıda verilen Abdurrahim Karakoç’un Anadolu Sevgisi şiirini okuyarak soruları cevaplayınız.

​

1. Okuduğunuz şiirde şair hangi mekânsal ögelere yer vermiştir?

​

2. Şiirde geçen mekânsal ögelerden hangileri coğrafya biliminin hangi bölümleriyle ilişkilendirilebilir?

​

3. Edebî metinlerde coğrafi kavramların kullanılması, coğrafya öğrenimine nasıl bir katkı sağlar?

​

Aşağıdaki soruları coğrafi unsurlar ile insanların günlük hayatındaki etkileşimini gösteren numaralanmış görsellerden yararlanarak cevaplayınız ve cevaplarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız.

1. İnsanların günlük hayatında etkileşim hâlinde olduğu coğrafi unsurların mekânsal özellikleri hakkında neler söylenebilir?

​

2. Görsellerdeki mekânsal unsurlarda zaman içinde insan faaliyetlerine bağlı olarak nasıl bir değişim yaşanmıştır?

​

3. Görsellerde verilen mekânsal unsurlardaki değişimden yola çıkarak insan-mekân-zaman ilişkisine yönelik neler söylenebilir?

COĞRAFİ BAKIŞ

Coğrafi bakış; coğrafi olay ve olguları mekânsal bağlamda ele almayı ve bu olayların dağılımını, nedenlerini ve sonuçlarını farklı boyutlarda (yerel, bölgesel, küresel) değerlendirmeyi gerektiren bir bakış açısıdır. Bu bakış açısı; doğal ve beşerî süreçlerin mekânsal düzenlerini, insan-çevre etkileşimini ve küresel-bölgesel bağlantıları anlamaya yönelik analitik bir düşünme biçimidir.

Coğrafi Bakış Açısına Sahip Bireyler

Coğrafi bakış açısını kullanabilen bireyler doğadaki olay ve olgulara ekolojik, jeolojik, politik, ekonomik, kültürel, tarihsel, mekânsal açıdan bakmayı başarabilirler.

COĞRAFİ BAKIŞ AÇISININ CEVAP ARADIĞI VE

CEVAPLAR DOĞRULTUSUNDA ÇÖZÜM ÜRETTİĞİ SORULAR

Coğrafi bakış, mekânı yalnızca fiziksel bir alan olarak değil ilişkiler, süreçler ve örüntüler bütünü olarak ele almayı gerektirir. Coğrafi bakış; dünyayı "nerede, neden orada ve nasıl" sorularıyla anlamaya çalışan, mekânı merkeze alan ve insan-doğa ilişkisini bütüncül bir şekilde inceleyen coğrafya disiplinine özgü bilimsel bir perspektiftir. Bu bakış; mekânsal düşünme, ölçek bilinci, yer ve mekân algısı, insan çevre etkileşimi, coğrafi bağlantılar gibi bileşenlerden oluşur. Bu bileşenler; bireylerin bir olay ya da olguyu anlama, çözümleme ve analiz yapabilmesi için gerek duyduğu mekân okuryazarlığının temelini oluşturur.

​

1854'te Londra'nın Soho bölgesinde can kayıplarına neden olan kolera salgınına yönelik bir saha araştırması yapılmıştır. Bu araştırmada salgına bağlı can kayıplarının yaşandığı alanların doğal ve beşerî özellikleri irdelenmiş ve içme suyu kuyularında bulunan mikroorganizmaların salgına neden olabilecek en önemli faktör olabileceği sonucuna varılmıştır.

Bu mikroorganizmaların insanlara bulaşmasına yol açan su kuyusu tespit edilmiş ve kullanımı durdurulmuştur. Bu sayede kolera salgınının yayılmasının ve can kayıplarının artmasının önüne geçilmiştir. Bu olayın çözümünde ortaya konulan yaklaşım coğrafi bakışın önemini yansıtan bir örnektir.

Marmara Gölü'nün Konumu ve Coğrafi Özelliği

Marmara Gölü; Manisa ili sınırları için de, Salihli, Gölmarmara ve Ahmetli ilçeleri arasında yer alır. Gölün derinliği 3-4 metre, denizden yüksekliği ise 74 metredir.

Gediz Nehri’nin taşıdığı alüvyonların birikmesiyle Gediz Havzası içinde oluşan Marmara Gölü, oluşum özelliği bakımından alüvyon set gölüdür.

Marmara Gölü’nde

Yaşanan Değişim

Marmara Gölü Alanında 1975-2018 Yılları Arasında Görülen Değişim

Marmara Gölü'nün alanı; 1975-1986 yılları ar asında 781 hektar, 1986-1995 yılları arasında 437 hektar küçülürken 2002-2011 yılları arasında 280 hektar büyümüştür. 2011 yılından itibaren tekrar küçülmeye başlayan göl alanı, 2011-2018 yılları arasında 2.116 hektar küçülmüştür.

Marmara Gölü’nde

Yaşanan Değişim

Marmara Gölü'nde 2013-2018 Yılları Arasında Yaşanan Hacimsel Değişim

2018 yılında Marmara Gölü’nün su derinliği 1,18 metreye düşmüş ve gölün hacmi son yılların en düşük

noktası olan 22,4x106 metreküp olarak ölçülmüştür.

Marmara Gölü’nde

Yaşanan Değişim

Marmara Gölü’nün 2012 ve 2017 Yıllarına Ait Su Bütçesi

Marmara Gölü’nün 2017 yılı su bütçesinde gölü besleyen su kaynağı miktarının 2012 yılına göre oldukça düşük kaldığı, buna karşın sulama amaçlı gölden çekilen su miktarında ise artma olduğu görülmektedir.

*Yer altı suyu katkısı

Ova kesiminde sulama amacıyla yoğun yer altı suyu kullanımının yanı sıra sulama için sulak alan civarındaki alüvyal alanlara su verilmesi nedeniyle ihmal edilmiştir.

Marmara Gölü’nde Yaşanan Değişimin Etkileri

Marmara Gölü’nü besleyen su kaynaklarındaki azalmaya rağmen gölden çeşitli amaçlarla kullanılmak üzere çekilen su miktarındaki artış ve yaşanan kuraklık gölün 2022 yılında tamamen kurumasına neden olmuştur. Bu durum, göl ve yakın çevresindeki hayatı olumsuz etkilemektedir. Bu olumsuzluklardan bazıları şunlardır:

• Su miktarının azalması sebebiyle düşen su kalitesi ve balıklarda ortaya çıkan hastalıklar balıkçılığı olumsuz etkilemiştir.

• Gölün çekilme alanlarında yapılan tarımsal faaliyetler, biyolojik çeşitlilikte tahribata neden olmaktadır.

• Gölün çekilme alanlarının yöre insanı tarafından paylaşımında yaşanan sorun toplumsal gerginliğe neden olmaktadır.

1. Verilen tarih aralığında Marmara Gölü'nün su seviyesinin azalmasında etkili olan doğal ve beşerî unsurlar nelerdir?

2. Marmara Gölü'nde yıllar itibarıyla artarak devam eden kuruma gölün yakın çevresinde yaşayan insanların sosyoekonomik hayatında ne tür değişimlere neden olmuş olabilir?

3. Marmara Gölü'nde yaşanan kurumanın önüne geçebilmek için ne tür önlemler alınabilirdi?

4. Yaşanan kurumanın etkisiyle zamanla yok olan göl, yakın çevresinde başka hangi tür olay ya da olguların yaşanmasına neden olmuş olabilir?

a) doğayı koruma,

b) doğadaki tüm canlıların yaşam haklarını savunma,

c) bireyin kendisiyle, insanlarla ve içinde yaşadığı doğayla barışık olması,

ç) göl, dağ, canlı türleri gibi doğal güzellikleri bilme ve koruma,

d) ülke kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde kullanmanın gerekliliğini fark etme açısından önemini tartışınız.

Verilen örnek olay incelemesine yönelik yaptığınız grup çalışmasından yola çıkarak coğrafi bir olay ya da olguya coğrafi bakış açısıyla yaklaşmanın;

Türkiye'de Göçün Mekânsal Etkileri Video

​

• Göç olgusu; Türkiye'de ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan ne tür dezavantajlı durumlar ortaya çıkarmış olabilir?

​

• Türkiye'de yaşanan göç olgusunun şehirlerde ortaya çıkardığı sorunların yaşanmaması için neler yapılmalıdır?

​

• Türkiye'de yaşanan göç hareketinin yönü şehirlerden kırsal yerleşmelere doğru olsaydı, bu durum ülke kaynaklarının verimli kullanımı açısından ne gibi faydalar sağlardı?

AŞAĞIDAKİ SORULARI SINIF ORTAMINDA ARKADAŞLARINIZLA PAYLAŞINIZ.

1. ÜNİTE

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME SORULARI

Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz'i birbirine bağlayan su yoludur. Küresel ticaretin yaklaşık %12’sinin gerçekleştiği bu kanaldan günde yaklaşık 10 milyar dolarlık ürün geçmektedir. Yıllık yaklaşık 6 milyar dolarlık gelir potansiyeli ile Mısır ekonomisinin en önemli 3. büyük döviz kaynağı olan bu kanalda 24 Mart 2021 tarihinde olumsuz hava koşulları ve kum fırtınası nedeniyle görüş mesafesi düşmüştür. Bu nedenlerle Ever Given (Evır Givın) isimli gemi kıyıya çarparak kaza yapmıştır. Dar kanalda sıkışan gemi, geçiş yolunu beş gün kapatmıştır. Kanalın beş gün trafiğe kapanması nedeniyle ham petrol ve LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) sevkiyatında aksaklıklar yaşanmıştır. 29 Mart 2021 tarihinde Süveyş Kanal İdaresi karaya oturan geminin yüzdürme çalışmalarının başarılı olduğunu ve kanalın yeniden deniz trafiğine açıldığını duyurmuştur.

1. Süveyş Kanalı'nın kıtalara ve denizlere göre konumu nasıldır? Açıklayınız.

2. Olayın yaşanmasına neden olan doğa olayları dikkate alındığında bölgenin coğrafi özellikleri hakkında neler söylenebilir?

3. Süveyş Kanalı'nın kaza nedeniyle kapalı kalmasının bölgesel ve küresel etkileri neler olabilir?

4. Yaşanan olay sonucunda ham petrol ve LNG sevkiyatında aksaklıklar yaşanmasının ekonomik, sosyal, politik etkileri neler olabilir?

Aşağıda Aral Gölü'nde yaşanan ve büyük bir çevre felaketi olarak kayıtlara geçen değişime ait 1989-2018 yılları arasında çekilen uydu görüntüleri verilmiştir.

5. Uydu görüntülerindeki değişim dikkate alındığında Aral Gölü'nde nasıl bir çevre sorunu yaşandığı söylenebilir?

6. Aral Gölü’nde yaşanan sorundan doğrudan etkilenen ülkelerin hangileri olduğunu işaretleyiniz.

​

​

7. Aral Gölü'nde yaşanan sorunun ortaya çıkmasında etkili olan doğal ve beşerî faktörler neler olabilir? Açıklayınız.

8. Aral Gölü'nde yaşanan değişimin ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri neler olabilir?

20 Nisan 2010 tarihinde Meksika Körfezi’nde bulunan Deepwater Horizon Dalgıç Sondaj Platformu’nda kaza sonucu bir patlama yaşanmıştır. Kaza sonucunda kuyudan sızan 49 milyon varil petrol, 149.000 km²lik alana yayılmıştır. Aşağıdaki bilgi görseli, Meksika Körfezi'nde yaşanan bu kazanın gerçekleşme şeklini, etkilediği bölgeyi ve çevresel etkilerini göstermektedir.

9. Petrol kuyusu felaketi, yaşandığı yerdeki beşerî ortamda ne tür etkiler ortaya çıkarmıştır? Açıklayınız.

​

10. Yaşanan bu felaketin, kazadan etkilenen bölgedeki uzun vadeli ekonomik etkileri neler olabilir?

İstanbul; konumu ve coğrafi şartları nedeniyle Türkiye’nin en önemli ticaret, sanayi, finans, turizm, eğitim ve kültür merkezidir. Bu nedenle tarih boyunca cazibe merkezi olmuştur. Türkiye’nin ve dünyanın önemli metropollerinden biri olan İstanbul, 28° 01’ ve 29° 55’ doğu boylamları ile 40° 28’ ve 41° 33’ kuzey enlemleri arasında bulunmaktadır. Şehir, Asya ve Avrupa kıtaları arasında köprü vazifesi görmektedir. İstanbul; batıdan Tekirdağ, kuzeyden Karadeniz, güneyden Marmara Denizi ve doğudan Kocaeli ile çevrilidir.

1. İstanbul’un ilgi çeken kültürel varlıkları nelerdir?

2. İstanbul’un Türkiye için önemi nedir? Açıklayınız.

3. İstanbul'un önemli bir ticaret ve turizm merkezi olmasının nedenleri neler olabilir?

4. İstanbul'un bölgesel ve küresel ticaretteki önemi nedir? Açıklayınız.

1. Coğrafi bakışta doğal çevrede yer alan unsurların dağılışının uluslararası ve yerel ölçeklerde gösterildiği çizimler.

2. Herhangi bir olayın gerçekleştiği, kişilerin bulunduğu bölge, çevre, bölüm, birim.

3. 2017 yılında Ulusal Sulak Alan Komitesi tarafından ulusal öneme haiz sulak alan olarak tescil edilen Manisa ili sınırları içerisinde yer alan son yıllarda kuruma tehlikesi ile karşı karşıya kalmış göl.

4. Bir cismin sabit bir noktaya göre yerinin zamana karşı değişimidir.

5. Bir zaman dilimi içindeki değişikliklerin bütünü, değişme.

6. Yaşanan bir olay ya da olgunun çözüme kavuşturulmasında “Ne? Nerede? Ne zaman? Neden orada? Neden önemli? Bulunduğu ortamın özellikleri neler? Doğal ve beşerî ortamlarla nasıl bir ilişkisi var?" gibi sorulara cevap arayan anlayış.

H

A

R

İ

T

A

Y E

M

A

R

M

A

R

A

G

Ö

L

Ü

H R E K E

D

E

Ğ

İ

Ş

İ

M

C O R A F İ B K I Ş

N

A

L

İ

Z

D Ğ I L I Ş

M

E

K

A

N

K O N U

Z

A

M

A

N

O E R

7. Coğrafya, fizik, felsefe, ekonomi, toplumbilim vb. alanlarında karmaşık bir sorunu daha iyi anlayabilmek ve gerektiğinde çözümler üretebilmek için küçük parçalara ayırma.

8. Belirli bir bölgedeki veya dünyadaki canlı türlerinin veya doğal olguların belirli bir alana yayılma şekli.

9. İnsanı, çevreden belli ölçüde ayıran ve içinde yaşam etkinliklerini ve eylemlerini sürdürmesine elverişli; toprak, hava ve sudan oluşan çevre.

10. Yeryüzünde bulunan herhangi bir alanın, belirtilmiş koordinatları ya da denizden uzaklığı, yüksekliği, ekonomik bölgeler ve ülkeler arasındaki yeri.

11. Geriye ve ileriye doğru sonsuzca uzanan akış; geçmiş, şimdi, gelecek diye bölümlenen yaşanmışlık süreci.

12. 1854'te Londra'nın Soho bölgesinde can kayıplarına neden olan ve coğrafi bakış açısı ile ele alınarak çözüm üretilmiş olan salgın hastalık.

ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME

ÖLÇME

ve

DEĞERLENDİRME

Coğrafi bakış açısının bireylere kazandırılması olay ya da olgunun yaşandığı mekânın çevresiyle olan ilişkisinin …………………………… ve analiz edilmesini sağlar.

İklim özelliklerinde meydana gelebilecek ……………………………. toprak ve bitki örtüsü özelliklerini de doğrudan etkilemektedir.

Yeryüzündeki bir yerin bulunduğu alanın koordinatları ve diğer yerlerden ayrılan özellikleri olarak ……………………….... ifade edilir.

Tarım, sanayi ve ulaşım gibi insan faaliyetleri, ………………………. ortamı ifade eder.

Coğrafi bakış açısının bireylere kazandırılması, bir mekânda gerçekleşen olay ya da olgunun …………………………… ve bilinmesini sağlar.

algılanma

beşeri

konum

değişim

çözümlenme

BOŞLUK DOLDURMA

Coğrafya, yeryüzündeki fiziki ve beşeri değişimleri de incelemektedir.

Bir yerin jeolojik özellikleri coğrafi bakış açısındaki en önemli unsurdur.

Doğal afetlerin etkisi coğrafi bakış açısı geliştirilerek azaltılabilir.

Nerede ve nasıl yaşadığımız coğrafi bakış açısının ilgi alanıdır.

Bir coğrafi olay incelenirken olayın sadece gerçekleşme zamanı dikkate alınır.

DOĞRU-YANLIŞ

Coğrafi bakış açısına sahip bireylerden oluşan toplumlar doğal çevre üzerinde birtakım değişiklikler yaparken ekolojik ortamın özelliklerine saygılı olmayı öncelikli olarak görmektedirler. Bu da çevre bilincine sahip olmalarını gerektirir.

1) Çevre bilincine sahip toplumların aşağıdaki faaliyetlerin hangisini yapması beklenmez?

A) Geri dönüşüm ve atık yönetimi çalışmalarına önem verilmesi

B) Enerji üretiminde yenilenebilir enerji kaynaklarına önem verilmesi

C) Yetişmesi uzun zaman alan ladin, kayın ve gürgen gibi ağaç türlerinin sanayide ham madde olarak kullanılmasının kısıtlanması

D) Doğal kaynak kullanımında gelecek nesillerin de ihtiyaçlarının gözetilmesi

E) Bataklık alanların kurutularak yerleşime açılması

İnsanların yaşadığı bölgedeki fiziki, beşerî ve ekonomik faaliyetlerin olumlu ya da olumsuz yönleri coğrafi bakış açısının kapsamı içerisinde değerlendirilebilmektedir. Coğrafi bakışta dikkate alınması gereken ilkelerden biri, planlama bölgesinde yapılması öngörülen yatırımların konum ve modellerinin bu bölgenin coğrafi özelliklerine uygun seçilmesidir.

2) Aşağıdakilerden hangisi coğrafi bakışa göre uygun bir yaklaşım değildir?

A) Deprem bölgelerinde binaların sert zeminlerde inşa edilmesi

B) Tsunami tehlikesi olan ülkelerde yerleşim alanlarının kıyıdan uzakta kurulması

C) Muson İklim Bölgesi’nde akarsu kenarlarında konut yapılması

D) Ekvatoral iklim bölgelerinde yerleşmelerin yüksek yerlerde kurulması

E) İskandinav ülkelerinde bina çatılarının dik yapılması

Coğrafya; insanlık tarihi kadar eski bir bilimdir ve insanın doğayı tanıma, bilme arzusundan ortaya çıkmıştır. İnsanın doğayı tanıması ve bilmesi, coğrafi bakış açısı geliştirmede insana yol gösterir. İnsan doğayı tanıdıkça yararlı ve verimli yöntemler geliştirebilir.

3) Aşağıdaki verilenlerden hangisi insanın doğayı bilmesinde ve coğrafi bakış açısı kazanmasındaki yararlardan biri değildir?

A) Su kaynaklarının verimli kullanılabilmesi

B) Rüzgâr enerjisinden yararlanılabilmesi

C) Doğal afetlere karşı tedbir alınabilmesi

D) Orman alanlarının yerleşmeye açılması

E) Tarım arazilerine uygun yöntem ve tekniklerin kullanılabilmesi

Coğrafi bakış doğal sistemlere farklı yönlerden bakabilmeyi gerektirir. Doğal sistemler ise insan faaliyetlerinden etkilenmektedir. Yandaki tabloda bazı insan faaliyetleri ve bu faaliyetler sonucunda etkilenen doğal sistemler eşleştirilmiştir.

4) Bu tabloya göre numaralanmış eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III

Coğrafi bakış açısının bireylere kazandırılması; bir mekânda gerçekleşen olay ya da olgunun algılanabilmesi, yaşandığı mekânın çevresiyle olan ilişkisinin çözümlenebilmesi ve aynı çevrede bulunan diğer olay ya da olgulara etkisinin sorgulanabilmesi için önemlidir.

5) Aşağıdakilerden hangisi bir olay ya da olgunun coğrafi boyutunu incelerken cevap aranan sorulardan biri değildir?

A) Olay ya da olgunun doğal ve beşerî ortamlarla ilişkisi nedir?

B) Olay ya da olgu ne zaman meydana gelmiştir?

C) Olay ya da olgunun nedenleri nelerdir?

D) Olay ya da olgu nerede meydana gelmiştir?

E) Olay ya da olgunun oluşmasının psikolojik etkileri nelerdir?