“Danışma Hizmetleri”nden �“Yeni Nesil Bilgi Hizmetleri”ne�- I -

BBY154 Bilgi Hizmetleri (2022)

Araştırın / Deneyin / İnceleyin

• Teknolojik yakınsama (convergence) nedir? Bilgi kaynak ve hizmetlerinde yakınsama ne anlama gelmektedir?
• Aşağıdakileri deneyin. Bunların, «seçimli duyuru hizmeti» ve «güncel duyuru hizmeti» ile bağlantısı üzerine düşünün.
• Science Direct veri tabanına girip kullanıcı profilinizi belirleyin ve duyuru hizmetlerini kullanmaya başlayın.
• American Library Association (ALA) tarafından yayımlanan “Reference & User Services Quarterly” adlı derginin içerik akışına abone olun, yeni çıkan makalelerin size ait bir e-posta adresine iletilmesini sağlayın.
• H.Ü. Kütüphaneleri, kütüphane bünyesinde bulamadığınız bir kaynağı size sağlamak için ne tür bilgi hizmetleri sunuyor? (Yanıt için kütüphanenin web sayfasını inceleyebilirsiniz.)
• Sanal danışma hizmetlerinin ne olduğunu ve nasıl gerçekleştirilmesi gerektiğini araştırın. Bunun için belirlenmiş kurallar/standartlar var mı?
• H.Ü. Kütüphanelerinden danışma hizmeti almak isteseniz hangi farklı yolları kullanabilirsiniz?
• Bilginin değerlendirilmesi ile ilgili hazırlanmış şu kaynakları inceleyin:

Evaluating Information (ALA, 2019). https://libguides.ala.org/InformationEvaluation

• Çeşitli bilgi hizmetleri konusunda geliştirilmiş RUSA standartlarının ne olduğunu, hangi hizmet türleri için geliştirildiğini inceleyin.

​

​

​

Geleneksel bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Her tür danışma sorusunu yanıtlamak
• «Danışma hizmeti»?
• Bibliyografik doğrulama (verification)
• “Kütüphanelerarası ödünç verme” (Interlibrary loan-ILL) ve “belge sağlama” (document supply)
• Bilgi ve atıf hizmetleri (information & referral services)
• Literatür taraması (literature search) ve bibliyografya hazırlama
• Eğitim
• Duyuru hizmetleri
• Ücrete dayalı hizmetler ve bilgi simsarlığı (information brokerage)
• Derme geliştirme ve yönetimi (collection development and management)
• Bilgi kaynaklarının değerlendirilmesi (evaluation of information sources)

​

​

​

​

​

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

​

​

​

​

Danışma hizmeti ve kullanıcı türleri =>

Danışma hizmeti�(özet)

• Danışma hizmetlerinin türleri
• Doğrudan verilen danışma hizmetleri
• Dolaylı olarak verilen danışma hizmetleri
• Danışma birimine başvuran kullanıcı “tip”leri
• Danışma soruları
• Basit sorular: Bir kaynak var mı yok mu?
• Araştırma gerektiren sorular: «Danışma görüşmesi»
• Danışma sorularının türleri
• Yönlendirme gerektiren sorular
• «Ready reference» soruları (ve kaynakları)
• Özel arama soruları
• Araştırmaya yönelik sorular

​

​

​

​

​

Danışma hizmeti�(tanım ve türleri)

• Belirli bilgi gereksinimlerinin karşılanmasına yardımcı olmak amacıyla bilgi uzmanları tarafından bilgi kaynaklarının önerilmesi, yorumlanması, değerlendirilmesi ve kullanılması/kullandırılması işlemlerini içeren bilgi hizmetleridir.
• Amaç, bilgi arayan kişiye, bilgi merkezinin içindeki veya dışındaki kaynaklardan yararlanarak en kısa, en kolay, en doğru (ve çoğu zaman en güncel) biçimde bilgi sağlamaktır. Bir başka deyişle, kullanıcılar tarafından sorulan sorulara doğru ve mümkün olduğunca hızlı yanıt vermektir.
• Doğrudan verilen danışma hizmetleri:
• Hizmetlerin tanıtımı, bilgi sağlama, rehberlik, literatür araştırma ve bibliyografya hazırlama, atıf tarama, kullanıcı eğitimi, ..
• Dolaylı olarak verilen danışma hizmetleri
• Kullanıcı istatistikleri tutma, personel kaynaklarının seçimi, danışma kaynaklarının seçimi ve değerlendirilmesi, tanıtım materyalleri hazırlama, ..

​

Kullanıcı «tip»leri

• Gereksinim duyduğu bilginin ne olduğunu ve bunu nasıl bulacağını bilemeyen kullanıcı.
• Gereksinim duyduğu bilginin/kaynağın nasıl araştırılacağı ve aradığı bilginin en çabuk nasıl bulunacağı konusunda yönlendirmeye gereksinim duyar.
• Belirli bir soru ile gelip son derece detaylı yanıtlar bekleyen kullanıcı.
• Bu kişiler genelde yalnızca verilecek yanıtla ilgilenirler, kütüphane ile ilgili çok az bilgi sahibidirler ya da hiç bilgileri yoktur. Bu nedenle bu kişilere verilecek yanıtlar da kısa, net, doğru ve tatmin edici olmalıdır.
• Tahmin edilemeyen gereksinimlerle gelen kullanıcılar.
• Ödev için bilgi arayan öğrenci, hekimlik dışı ilgi alanlarına (örn. hobiler) sahip doktor vb.
• Bu kişiler farklı materyallere ihtiyaç duyabilir, farklı düzeyde ve derinlikte bilgi isteyebilir.
• Bu kullanıcıların zorlayıcı tarafı, aradıkları bilgiyi kesin olarak danışma biriminde bulabileceklerini düşünmeleridir.
• “Bilmiyorum ve umurumda da değil” tipi kullanıcılar.
• Genelde aileleri ya da öğretmenleri tarafından kütüphaneye (zorla) yollanmış kişilerdir.
• Güncel olaylar, tarih, coğrafya ve benzeri konularda çok az bilgiye sahiptirler.
• Ne istediklerini, ne tür bilgiye ihtiyaç duyduklarını anlamak çok kolay olmayabilir (çünkü genelde kendileri de çok emin değildir:).

​

​

​

​

Danışma soruları

• Danışma soruları iki genel başlıkta gruplanabilir:
• Basit sorular: Bir kaynak var mı yok mu?
• Kullanıcı bir kaynağın olup olmadığını sorar: Yazar, eser adı ve diğer erişim noktaları aracılığıyla yardımcı olunur (katalog, veri tabanları, vb.).
• Danışma görüşmesini gerektiren sorular:
• Özel bir kaynak bilgisi olmaksızın bilgi arıyor olabilir: “Danışma görüşmesi”ni gerektiren bir durumdur.
• Danışma sorularının türleri
• Yönlendirme gerektiren sorular
• «Ready reference» soruları (ve kaynakları)
• Özel arama soruları
• Araştırmaya yönelik sorular

​

​

​

​

​

Danışma soruları�(danışma görüşmesi)

• Kullanıcıya danışma görüşmesi ile yardımcı olabilmek için kullanıcının konuştuğu dili “bilgibilim”in kullandığı dile çevirebilmek gerekir.
• Örneğin, kullanıcı danışma birimine şu istekle gelir: “İç savaşla ilgili bilgi arıyorum”.
• Uzman kişinin görüşme sırasında konu ile ilgili şu soruları sorması gerekir:
• Hangi iç savaş?
• Soruyu coğrafik ve tarihsel açıdan sınırlandırabilmek için
• Ne için araştırıyorsunuz?
• Hangi kaynak türlerini önerebileceğini anlamak için
• Konunun tam olarak hangi yönünü araştırıyorsunuz?
• Uygun kaynak türünü, uygun anahtar sözcükleri belirleyebilmek, görüşmeyi ayrıntılandırabilmek için

Danışma soruları�(türleri)

• Yönlendirme gerektiren sorular:
• “Kataloğu nasıl/nereden kullanabilirim?”
• “Danışma kaynaklarını nerede bulabilirim?”
• “Buradan Internet’e bağlanabilir miyim?”
• “Burada kantin/kafe var mı?”
• “Şarj aletiniz var mı?”
• “Priz var mı?”
• .......
• “Ready reference” soruları:
• “Ankara Valisi’nin adı nedir?”
• “Dünyanın en uzun kayak pisti hangisidir?”
• “Türkiye’deki kuş türleri nelerdir?”
• …

gibi bir ya da birkaç kaynaktan hemen cevaplanabilecek sorulardır:

• Kim? (Kim söylemiş, kim yapmış, kim kurmuş vb.), Ne? (Şu nedir, neye benzer, nasıldır vb.), Nerede?, Neden?, Ne zaman?

​

«Ready reference»�(geçmişte?)

• Hemen yanıtlanabilecek sorular:
• Tarihler ve olaylar, kişiler, istatistikler, “ilk”ler, “en”ler vb.
• “Ready reference” sorularının yanıtları genelde kısadır ve web arama motorları (örn. Google) ya da danışma kaynakları kullanılarak yanıtlara ulaşılabilir.
• Internet aracılığı ile bulunan bilginin güvenilir olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.
• Özellikle Internet’ten önce kütüphanelerin danışma birimlerine yöneltilen soruların genelde (%30-40) bu tip sorulardan oluştuğu ifade edilmiştir(Katz, 1987, s.42).
• Bu tip sorular her tür «danışma kaynağı» tarafından yanıtlanabilir (katalog, ansiklopedi vb., günümüzde ise «Google»).
• Bazı hazır danışma sorularını yanıtlamak için üretilen özel kaynaklar da var (özel almanaklar, yıllıklar vb.).

«Ready reference»�(bugün?)

• “Google” etkisi!
• Önceden “Ankara Valisi”nin adı resmi gazete ya da bazı rehberler aracılığı ile ulaşılabilen, herkesin hızla erişmesinin mümkün olmayabileceği bir bilgi iken Internet sayesinde bugün bu bilgileri çoğu zaman kullanıcılar kendi kendilerine elde ediyorlar.
• Bilgi merkezleri ve uzmanlarına ihtiyaç ortadan kalktı mı?
• Kullanıcı eğitiminin önemi hiç olmadığı kadar arttı.
• Kullanıcı, Internet’ten hızla elde ettiği bir bilgiyi kullansa/yaysa fakat kullanıcının bilgiyi elde ettiği kaynak güncel/doğru/güvenilir değilse?
• Kullanıcıların çoğunun bilgi ve medya okuryazarı olmadığı düşünülürse, bilgi uzmanları ya da bilgi merkezlerinin danışma birimlerinin kullanıcılara çeşitli okuryazarlık becerilerini kazandırabilmeleri için eğitim sürecine dahil olmaları giderek daha fazla önem arz ediyor.
• Yenilikçi hizmet anlayışı
• Geçmişte olduğunun aksine, bilgi uzmanları ya da merkezlerinin, kullanıcıların basılı olmayan yeni nesil bilgi kaynaklarıyla olan tüm etkileşimlerinde onların yanında bulunmaları imkansız. Bu durumda bilgi merkezlerinin, örneğin, kullanıcıların özellikle Internet’te “doğru bilgi”yi seçip kullanabilmelerini sağlamak için eğitim odaklı yeni hizmetler düzenlemesi, eğitim programlarının tasarlanması görevini üstlenmesi gerekiyor.

​

Tartışma:

• Teknolojik “yakınsama”?
• Bilgi kaynaklarında “yakınsama”?
• Bilgi hizmetlerinde “yakınsama”?

Araştırın:

• Teknolojik yakınsama?
• Bilgi kaynak ve hizmetlerinde yakınsama?

Danışma soruları�(türleri)

• Özel arama / araştırma soruları:
• Özel arama soruları için bir veya bir grup belge, kaynak listesi, kitap, rapor ve/veya Internet adresi verilmesi gerekebilir.
• Örneğin; “Çalışma ortamında ergonomik koşulların neler olması gerektiği ile ilgili bilgiyi nereden bulabilirim?”
• Araştırmaya yönelik sorular:
• Örneğin tez hazırlayan bir kişinin yardım talebi. Bu tür bir hizmet genelde bilimsel çalışma ya da uzman oldukları alanda detaylı araştırmalar yapan kişilere verilir.
• Bu tip bir hizmet verilirken mutlaka «danışma görüşmesi» yapılmalı, kullanıcının bilgi merkezinden ve kaynaklarından beklentileri iyice anlaşılmalıdır.
• Kullanıcının araştırdığı konu başlığı çok genişse daraltılmalı, çok dar bir başlık araştırılıyorsa genişletilmeli ya da araştırmaya en uygun şekilde tanımlanmalıdır.
• Karmaşık soruların iyi anlaşılabilmesi ve doğru şekilde yanıtlanabilmesi;
• Araştırılan sorunun bölümlenmesini,
• Başka bilgi uzmanları ya da konu uzmanları ile fikir alışverişi yapılmasını,.
• Araştırma süreci ilerledikçe bilgi uzmanının kullanıcının araştırmasına yardımcı olabilmek için daha fazla zaman ayırmasını gerektirebilir.
• Bu tip sorularla sıklıkla karşılaşılabildiğinden özellikle araştırma merkezleri, üniversite ve kurumların bilgi merkezlerinde çalışan uzmanların araştırma sürecinin tüm aşamalarını araştırmacıyı doğru şekilde yönlendirebilecek derecede iyi bilmeleri gerekir.

​

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri

• Her tür danışma sorusunu yanıtlamak

Bilgi hizmetleri: Farklı kütüphanelerden senaryo örnekleri^*

​

* Slaytlarda yer alan örnekler 2010-2011 öğretim yılında verilen BBY 104 Bilgi Kaynakları ve Hizmetleri II dersi kapsamında, o dönemde ilgili kütüphanelerde görev yapan konu uzmanları tarafından aktarılmıştır.

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (standart bir ilk öğretim öğrencisi):

Çanakkale savaşı hakkında bilgi (3 kaynak isteniyor!)

• Kullanıcı danışma kaynaklarına yönlendirildi. Danışma kaynaklarını kullanmasına yardımcı olundu. Kütüphane otomasyon programı taratılır. Bulunan kaynaklara ulaşması sağlandı.

​

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (bir anne):

Çocukların altını ıslatması üzerine kitaplarınız var mı?

• Kütüphane otomasyon programını kullanması sağlandı. İlgili kitaplar tespit edildi, kullanıcının kitapları rafta bulması sağlandı.

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (bitirme tezi hazırlayan lisans öğrencisi):

Çocukların altını ıslatması üzerine kitaplarınız var mı?

• Kullanıcıya literatür taraması öğretildi. Konu hakkında çıkmış kitaplar ve makaleleri nasıl bulacağı anlatıldı (“15 dakikada araştırma yöntemleri” temalı bir kullanıcı eğitimi verildi).

​

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (orta okulda okumakta olan oğlunun ödevini araştıran bir anne):

Sadece Sakarya’ya özgü olan bitki ya da hayvanlar nelerdir?

1- Sakarya konulu kaynaklarının taramasını yapması ve burada Sakarya’ya özgü bitkileri bulması sağlandı. ☹

2- Sakarya Belgeliği’nde bulunan flora-fauna bilgisi verildi. ☹

3- Sakarya konulu e-yayınlar, tez kaynakçalarına yönlendirildi. ☹

4- Çeşitli veri tabanlarından edinilen Sakarya’daki hayvan ve bitkilerin dökümü verildi (kimilerinin başka yerde de benzerleri olduğundan ☹)

5- Üniversite kütüphanesine yönlendirildi (akıbeti meçhul).

Çok sonra Üniversite kütüphanesi, Sakarya İHK’ye ellerinde bu konuda kaynak olup olmadığını sordu!...

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (İrlanda/Ermeni ebeveynlere sahip Amerikan vatandaşı):

Sakarya’nın 1920 ve öncesine ait şehir planı var mıdır?

• Birkaç sorudan sonra asıl merakının, eski adını bildiği bir mahallenin şimdi hangi isimle nerede bulunduğunu öğrenmek olduğu öğrenildi.
• Daha sonra, elimizde o tarihe ilişkin harita olmadığından kullanıcı «belediye fen işleri»ne yönlendirildi.
• Yerel bir bilgi olduğundan kaynak «kent belgeliği» için de edinilmeye çalışıldı.

~ senaryo örnekleri: Sakarya İHK

• Soru (Sakarya Emniyet Müdürlüğü):

Tatanga ne demektir? Sakaryaspor ile bağlantısı nedir? Terör ya da bölücü eylemlerle ilişkisi olan bir terim midir?

• Yerel kaynaklardan çözülmesi önerildi ve kullanıcı yerel yayınlara yönlendirildi. Konu yerel kültürle ilgili olduğu için ilgili belgeler edinilmeye ve arşivlenmeye çalışıldı.

​

~ senaryo örnekleri: H.Ü. Kütüphaneleri

• Soru (bir öğrencimiz):

“Ankara Meslek Yüksek Okulu Büro Yönetimi ve Sekreterlik bölümü öğrencisiyim, mesleki ingilizce dersinden 2001-2002 öğretim yılı 2.yarıyılında başarılı olup olmadığımı gösterir öğrenci transkriptinin mail adresime gönderilmesini saygılarımla rica ederim.”

• Yanıt:

“Transkript belgesi Öğrenci İşleri Dairesi Başkanlığı tarafından verilmektedir. Başkanlığa isteğinizi belirtir bir dilekçenizi faklarsanız belgeniz hazırlanacaktır. İyi çalışmalar dileriz.”

~ senaryo örnekleri: H.Ü. Kütüphaneleri

• Azerbaycan Tıp Üniversitesinden bir doktor:

“Cok Degerli arkadaslar! Ben Sizden bir yardim dileyirem. Asagidaki makalelerin fotokopisini mene gondererseniz bahtiyar olaram/ Bir Kardes yardimi olarak mene el tutersaniz Size minnetdar olaram.”

​

• İstanbul’dan bir öğrenci:

“Prof.Dr.Eren Kum hakkında geniş bilgi almak istiyorum.”

​

• Diyarbakır’dan bir kullanıcı:

“Hacettepe Dişhekimliği kitaplarını nereden satın alabilirim?”

~ senaryo örnekleri: H.Ü. Kütüphaneleri

• Soru:

“Yeğenimin okul ödevi için AIDS ve Hepatit hakkında bilgi gönderebilir misiniz?”

• Yanıt:

“AIDS'le ilgili bilgileri http://www.hatam.hacettepe.edu.tr/aids.shtml

Hepatit'le ilgili bilgiler Saglik Bakanligi sitesinden http://www.saglik.gov.tr/

Saglik Bilgileri sayfasina girdiginizde hem hepatit hem de AIDS'le ilgili bilgiler iceren baglantilari bulacaksiniz.”

​

~ senaryo örnekleri: H.Ü. Kütüphaneleri

• İzmir’den bir üniversite öğrencisi İngilizce kaynak arıyor: “Balın antibakteriyel özelliği konusunda bilgi edinmek istiyorum (antibacterial activity of honey)”
• Yanıt: “Konunuz ile ilgili olarak Science Direct veri tabanindan yapilan taramada asagidaki makaleye ulastim. Makalenin tam metnini bu veri tabanında bulabilirsiniz: The contribution of catalase and other natural products to the antibacterial activity of honey: A review, Food Chemistry, Volume 71, Issue 2, November 2000, Pages 235-239 Roderick J. Weston.”

​

~ senaryo örnekleri: H.Ü. Kütüphaneleri

• Ankara’dan bir kullanıcı:
• “6 ay önce hpv tip16 tespit.Saadece üşüttüğüm zaman yanma şikayetim var.Onun dışında bir şikayetim yok.Olumsuz hiçbir etken yok yaşım 28 4 yıllık evliyim bir doğum yaptım sezaryanla tek eşliyim yani evliyim eşiminde tek partneri olduğuna eminim bu konuda yurt dışı yayınlar ve türkiyedeki gelişmeler hakkında bilgi edinmek istiyorum yurt dışında bukonu hakkında aşu ile ilgili çalışmalar nedurumda ve tedavimi yurt dışında yaptırmam konusunda ne düşünürsünüz tavsiyeleriniz varmı ? Çocuğumda bunu görülme ihtimali nedir yada böyle bir risk varmı ilginize şimdiden teşekkür ederim”
• Tekirdağ’dan bir kullanıcı:
• “B 12 vitamin eksikliğine bağlı olarak 1 yıl önce yürüme güçlüğü çekmeye başladım. B 12 seviyesi 100 ün altındaydı.DODEX verilerek seviye 1200 ün üstüne çıkarıldı.yürümem biraz iyileşti, fakat ROMBERG TESTİ hala pozitif.EMG çekildi.ayaklarımdan yanıt alınamadı.1961 doğumluyum. Bir kamu kuruluşunda memurum.Ayrıca ağız mukozasında EROZİV LİKEN PLANUS var.1 yıldır PREDNOL 16 mg kullanıyorum.hastalıklarımla ilgili olarak beni bilgilendirirseniz memnun olurum.teşekkür ederim.”
• Yanıt?
• “Danışma hizmeti politikamız gereği hastalıklar için tanı ve tedavilere yönelik soruları cevaplayamıyoruz. Sorununuzla ilgili en kısa sürede uzman bir doktora başvurmanızı öneririz. Geçmiş olsun.”

​

Siz yanıtlayın:

• «Araştırmamda veri toplamak amacıyla kullandığım Likert ölçeğinde tanımladığım «katılıyorum… katılmıyorum» ifadelerine dayanak bulmam gerekiyor. Nereden bulabilirim?»

“Danışma Hizmetleri”nden �“Yeni Nesil Bilgi Hizmetleri”ne�- II -

BBY154 Bilgi Hizmetleri (2022)

Ödev (Teslim tarihi: 11 Mart 2022)

• "Libraries" ve "advocacy" konularının ne gibi bir bağlantısı var? Bir başka deyişle,
• «Savunuculuk» nedir,
• Savunuculuk stratejisi nasıl geliştirilir,
• Bilgi merkezlerinde yeni hizmetler sunulduğunda neden ve hangi aşamada savunuculuk faaliyetleri uygulanmalıdır/uygulanabilir?
• Bu konu ile ilgili olarak, bilimsel kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmış, kaynakçası ve atıfları olan 750-1000 kelime aralığında bir metin teslim etmeniz ve derste bu konu ile ilgili olarak konuşmaya hazır olmanız gerekiyor.
• Bu ödevi, dosya adını aşağıda gösterilen şekilde yaparak BBY ÖYS sisteminde yer alan BBY 154 dersinin 11 Mart haftasına 11 Mart saat 23.59’a kadar yüklemiş olmalısınız:
• AdınızSoyadınız_libraries&advocacy.docx

Bilgi hizmetlerinin türleri (hatırlatma)

• Her tür danışma sorusunu yanıtlamak
• «Danışma hizmeti»?
• Bibliyografik doğrulama (verification)
• “Kütüphanelerarası ödünç verme” (Interlibrary loan-ILL) ve “belge sağlama” (document supply)
• Bilgi ve atıf hizmetleri (information & referral services)
• Literatür taraması (literature search) ve bibliyografya hazırlama
• Eğitim
• Duyuru hizmetleri
• Ücrete dayalı hizmetler ve bilgi simsarlığı (information brokerage)
• Derme geliştirme ve yönetimi (collection development and management)
• Bilgi kaynaklarının değerlendirilmesi (evaluation of information sources)

​

​

​

​

​

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Bibliyografik doğrulama (verification)
• Bir kaynağın varlığının ve bibliyografik künyesinin doğrulanması için yapılan araştırmalar. (Örneğin, kullanıcı daha önce kullandığı bir kaynağı arıyor ancak bulamıyor. Peki kaynağın adı, yazarı vb. ile ilgili hatırladığı bilgiler doğru mu?)
• “Kütüphanelerarası ödünç verme” ve “ortak belge sağlama”
• Kullanıcının aradığı kaynak bilgi merkezinde yoksa yapılmış anlaşmalar sayesinde kütüphanelerarası ödünç verme ya da ortak belge sağlama hizmetleri ile kaynak başka bir bilgi merkezinden getirtilebilir.

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Bilgi ve atıf hizmetleri (information & referral services)
• Bir araştırmacının yayınları neler, bilimsel literatürde ne kadar yoğun kullanılmış (ne kadar atıf almış).
• Hangi kaynak(lar) kullanılır?
• Dizin ve öz hazırlama hizmetleri (indexing & abstracting services)
• Basılı dizin ve özlerin (index & abstracts) hazırlandığı dönemlerde (çevrimiçi tam-metin akademik veri tabanlarının ortaya çıkmasından önce) bu hizmetler uzman kütüphaneciler tarafından veriliyordu.
• Dizinleme yapmak (indexing): Bilgi kaynaklarının içeriğine odaklanarak onları daha detaylı olarak tanımlamak, belli bir konudaki/alandaki yeni yayınların detaylı bibliyografik künyelerini listelemek.
• Öz (abstract) hazırlamak: Dizinleme sırasında ortaya çıkan bibliyografik künyelere dizinlenen çalışmaların öz (abstract) bilgilerinin de eklenmesi.
• Literatür taraması ve bibliyografya hazırlama
• Bir konuyla ilgili kaynak taraması yapma ve bunları listeleme.
• Hangi kaynak(lar) kullanılır?

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Duyuru hizmetleri
• “Seçimli Bilgi Duyurusu” (Selective Dissemination of Information-SDI)
• Özel bir konudaki gelişmelerin, yeni kaynakların sosyal ağlar, e-posta vb. araçlar yardımıyla o konu ile ilgilenenlere birebir ulaşılarak duyurulması.
• “Güncel Duyuru Hizmeti” (Current Awareness Service-CAS)
• Yeni gelen yayınların, danışma kaynaklarının, veri tabanlarının sosyal ağlar, e-posta ya da web sayfası aracılığı ile tüm kullanıcılara duyurulması.

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• SDI ve CAS gibi duyuru hizmetleri genelde araştırma kütüphaneleri tarafından verilir. Temel amaç, belirli bir konuda ya da alanda araştırma yapan kullanıcının yeni bilgiden/kaynaktan haberdar edilmesidir. Bunun için konu ile ilgili yeni bilginin (örneğin yeni yayımlanan makaleler) seçilmesi ve örneğin e-posta ya da farklı sosyal ağlar aracılığı ile kullanıcılara bildirilmesi gibi yöntemler kullanılır.
• Duyuru hizmetleri sunulmadan önce mümkünse kullanıcı profilinin belirlenmesi gerekir (kullanıcının araştırma alanları, ilgilendiği konular, takip etmek istediği dergiler/yazarlar vb.).
• Bu tip hizmetler basılı dizinlerin kullanıldığı dönemlerde danışma kütüphanecileri tarafından emek-yoğun biçimde hazırlanmakta ve kullanıcılar açısından oldukça yararlı olmaktaydı. Veri tabanlarının kullanıcılar tarafından yaygın bir biçimde kullanılmaya başlanması ile bu hizmetler yerini veri tabanları içerisine entegre edilmiş araçların kullanılmasına bıraktı (örneğin RSS’ler). Günümüzde kullanıcılar -varlıklarından haberdar iseler- bu araçları kendileri de kullanabiliyor.

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Derme geliştirme ve yönetimi
• Bilgi kaynaklarının değerlendirilmesi
• Derme, mevcut ve gelecekteki gereksinimleri karşılayacak nitelikte bir bütün olarak düşünülmeli
• Kaynaklar bilgi merkezinin misyonuna uygun olmalı (araştırma merkezi, halk kütüphanesi, özel kütüphane, akademik kütüphane vb.)
• Kullanıcıların yaşına ve eğitim düzeylerine uygun olmalı
• Elde edilebilecek kaynakların türlerinin (elektronik, basılı, çok ciltli vb.) uygunluğu
• Dil ve kültürel uygunluk
• Kaynağın içeriğinin güncel, doğru ve güvenilir olması
• Yeni kaynakların alınması
• Dermede var olan kaynakların yeni basımlarının/sürümlerinin alınması
• Dermeden çıkarılması gereken kaynakların elenmesi (örneğin çevrimiçi erişilebiliyorsa, basılı versiyonun dermeden çıkarılması tercih edilebilir)
• Süreli yayınların aboneliğinin devam ettirilmesi/sonlandırılması
• Çevrimiçi erişim lisansı için veri tabanı sağlayıcıları ile görüşülmesi
• Derme geliştirmede diğer bilgi merkezleri ile işbirliği yapılması

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Eğitim
• Günümüzde, danışma birimlerinin ve burada çalışan bilgi uzmanlarının en önemli görevlerinden bir tanesidir.
• Kaynakların elde edilmesi, farklı kaynakların kullanılma ve değerlendirilme şekilleri, kaynakların bilgi merkezindeki düzeni, veri tabanlarının kullanımı ve bilgi merkezinin kullanımına ilişkin genel konularda eğitim verilebilir.
• Eğitim, belirli bir konuda araştırma nasıl yapılır, hangi kaynaklara başvurulur şeklinde daha hedefe yönelik biçimde de verilebilir.

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Eğitim türleri:
• İhtiyaç analizi (needs assessment) !!!
• Kullanıcı gruplarına yönelik eğitim
• Kütüphane turu ya da oryantasyon programı
• Derslere yönelik eğitim
• Ödev/proje/rapor hazırlamaya veya araştırma yapmaya yönelik eğitim
• Uzaktan eğitim alan öğrenciler gibi özel gruplara yönelik eğitim
• Eğiticilerin eğitimi
• Bilgi ve iletişim teknolojileri kullanımı eğitimi
• …. => ?
• Eğitimler yüz yüze olabileceği gibi web sayfaları ve mobil uygulamalar ya da uzaktan eğitim platformları aracılığı ile de eğitim vermek tercih edilebilir (sanal turlar, videolar, interaktif eğitim gezileri vb.).
• Hangi tür eğitim verileceğine (hitap edilen kullanıcılar dikkate alınarak), anılan yöntemlerin avantaj ve dezavantajları değerlendirilerek karar verilmeli.

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• “Fact checking” (haber/bilgi doğrulama)
• Alternative Facts and Fake News – Verifiability in the Information Society (http://blogs.ifla.org/lpa/2017/01/27/alternative-facts-and-fake-news-verifiability-in-the-information-society)
• Information Literacy is Dead: The Role of Libraries in a Post-Truth World (http://www.infotoday.com/cilmag/mar17/Johnson--Information-Literacy-Is-Dead--The-Role-of-Libraries-in-a-Post-Truth-World.shtml)

​

.. Bilgi hizmetlerinin türleri ..

• Ücrete dayalı hizmetler ve bilgi simsarlığı
• Genelde, özel firmalar ya da bilgi merkezleri tarafından sunulan bir hizmet türüdür.
• Kullanıcıların araştırılması oldukça zaman alan bilgi gereksinimlerini (oldukça karmaşık, hata kaldırmayan nitelikte, çok geniş kapsamlı ya da konu uzmanlığı düzeyinde bilgi gereksinimini) karşılamak üzere sunulur.
• Çoğu zaman özel veri tabanları yaratılması ve/veya yaygın olarak bulunmayan/kullanılmayan kaynakların kullanılmasını gerektirir. Bu hizmeti verenlerin konu uzmanı olması gerekebilir, belirli bir konuya has anahtar sözcüklerle daha özel kaynaklardan tarama yapma becerisi gerektirebilir.
• Örnek: Bir şirketle ilgili medyada bir yıl içinde çıkan tüm haberleri derlemek...

​

Yeni nesil bilgi hizmetleri ve bilgi yönetimi için kullanılan araçlar/kavramlar

• Infinite learning (sonsuz öğrenme)
• Data analitics / Data (driven) science (veri bilimi)
• Creation cultures (yaratım kültürü) & makerspaces
• User experience research (kullanıcı deneyimi araştırmaları)
• Privacy & cybersecurity (gizlilik ve sibergüvenlik)
• Research data management (araştırma verilerinin yönetimi)
• Needs assessment/analysis (ihtiyaç analizi)
• Impact planning and assessment (etki planlama ve değerlendirme)
• Bibliometrics (bibliyometri)
• . . .

​

​

Bilgi odaklı yeni iş modelleri

“Elsevier Research Intelligence Services” hakkında genel bilgi: https://www.elsevier.com/research-intelligence

Research Intelligencel tanıtım videosu: https://www.youtube.com/watch?v=angTmIvXHcM

Okuyun

• Hirsh, S. (2015). The transformative information landscape: What it means to be an information professional today. Sandra Hirsh (Yay. Haz.). Information Services Today: An Introduction, içinde (s. 3-9). Rowman & Littlefield Publishers.
• New Media Consortium. (2014-2017). NMC Horizon Report: 2014-2017 Library Edition. https://library.educause.edu/resources/2017/12/horizon-report-library-edition-2014-2017
• Al, U. (ve diğerleri). (2015). Global Libraries Impact Planning and Assessment Progress. Performance Measurement and Metrics, 16(2): 109-131. http://www.emeraldinsight.com/doi/full/10.1108/PMM-05-2015-0015 (Proxy ayarlarınızı yaparak makalenin tam metnine erişebilirsiniz.)
• Alaca, E. (2015). Halk Kütüphanelerinde Yenilikçi Hizmet Geliştirme Süreci: Bartın Ulus Kültür ve Sanatevi Kütüphanesi Örneği (Yüksek Lisans Tezi). http://www.bby.hacettepe.edu.tr/yayinlar/dosyalar/alaca_yl.pdf

​