Ўзбекистон Республикаси Президентининг 26.05.2017 даги № ПҚ–3012 Қарорида кўзда тутилган:
- 2016 йилдаги 12,7 % ҚТЭМни 2025 йилда 19,7 % га етказиш;
- 2030 йилга бориб ишлаб чиқариш энергия ҳажмдорлигини 2 баробар камайтириш.
Энергоиқтисодий кўрсаткичлар
Солиштирма эмиссия СО2,
т/одам
Электрэнергиясолиштирма истеъмоли кВт∙час/одам
ИЯМнинг энергия ҳажмдорлиги,
т.н.э./$
Ҳар бир одам сонига мос энергия таъминоти, т.н.э./одам
Мамлакатлар номи
4,40
3052
0,13
1,86
ЖАҲОН БЎЙИЧА ЎРТАЧА
3,05
1639
0,25
1,36
ЎЗБЕКИСТОН
Ўзбекистонда энергия ишлаб чиқариш кўрсаткичлари
Жаҳонда сув энергиясидан фойдаланиш ҳолати (2018 yil)
Ҳалқаро энергетик агентлик мутахассисларининг фикрича 2040 йилга бориб 30...35 % энергия сув энергияси ёрдамида ишлаб чиқарилади
Энергия турлари | Қувват, ГВт (%) |
Сув энергияси | 1096 (54,3 %) |
Қуёш фотоэлектрик энергияси | 303 (15,0 %) |
Қуёш термодинамик энергияси | 4,8 (0,2 %) |
Шамол энергияси | 487 (24,1 %) |
Геотермал энергия | 13,5 (0,67 %) |
Биоэнергия | 112 (5,55 %) |
Жами: | 2016,3 (100 %) |
Гидроэлектростанциялар, шамол электростанциялари, қуёш
электростанцияларидан фойдаланишнинг бугунги ҳолати
Ишга туширилган электр станциялари нархи, (минг АҚШ доллари)
1 кВт⋅соат электр энергияси таннархи
Dunyodagi eng yirik GESlar (quvvati bo`yicha)
№ | GES nomi | Davlati | Joylashgan joyi | Quvvati (mVatt) |
1 | Uch dara (Three Gorges) | Xitoy | 22500 | |
2 | Itaipu | Braziliya va Paragvay | 12000 | |
3 | Guri | Venesuela | 10200 | |
4 | Tukurui | Braziliya | 8370 | |
5 | Grand Kuli (Grand Coulee) | AQSH | 6809 |
Мамлакатлар номи | Техник потенциал, МВт | Ўзлаштирилган қувват, МВт | |
МВт | % | ||
Ҳиндистон | 11914 | 2119 | 17,8 |
Япония | 10270 | 3545 | 34,5 |
Норвегия | 7676 | 2248 | 29,3 |
Италия | 7073 | 3173 | 44,9 |
АҚШ | 6366 | 3676 | 57,7 |
Франция | 2615 | 2021 | 77,3 |
Испания | 2185 | 2104 | 96,3 |
Германия | 1830 | 1826 | 99,8 |
Австрия | 1780 | 1368 | 76,8 |
Швеция | 1280 | 1280 | 100,0 |
Швейцария | 859 | 859 | 100,0 |
Давлатлар номи | Техник потенциал, млрд. кВт·соат | Ўзлаштириш ҳолати, % |
Тожикистон | 143,6 | 11,0 |
Қирғизистон | 72,9 | 14,0 |
Қозоғистон | 61,9 | 13,0 |
Ўзбекистон | 27,4 | 25,0 |
Жами: | 305,8 | 13,3 |
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 2 майдаги “2017 - 2021 йилларда гидроэнергетикани янада ривожлантириш чора-тадбирлари дастури тўғрисида” ги, 2017 йил 26 майдаги «2017 - 2021 йилларда қайта тикланувчи энергетикани янада ривожлантириш, иқтисодиёт тармоқлари ва ижтимоий соҳада энергия самарадорлигини ошириш чора-тадбирлари дастури тўғрисида»ги Қарорларида қайта тикланувчи энергия манбаларидан кенг фойдаланиш асосида ёқилғи –энергетик ресурслар балансини диверсификациялаш, яъни анъанавий ёқилғи турларини қайта тикланадиган энергия турларига алмаштириш ҳисобига уларнинг электр ва иссиқлик энергияси ишлаб чиқаришдаги ҳиссасини камайтириш масалаларига катта эътибор берилмоқда. Жумладан, 2017 - 2021 йилларда гидроэнергетикани янада ривожлантириш чора-тадбирлари дастурида “йирик, ўрта, кичик ва микро гидроэлектростанцияларни лойиҳалаштириш ва қуриш соҳасида замонавий ва асосланган илмий-техник ечимларни татбиқ этиш, шу асосда республика энергетика баланси таркибида гидроэнергетика қувватларининг улушини кўпайтириш” кўзда тутилган.
Республикамиз табиий географик шароити ва сув ресурсларининг ҳолати гидроэнергетик қувватларни ўзлаштиришда кўпроқ кичик қувватли ГЭСлардан фойдаланиш мақсадга мувофиқлигини тақозо этади. Шуни ҳисобга олиб 2017 - 2021 йилларда қурилиши режалаштирилган 42 та ГЭСдан 35 та ҳар бири 2,0...30 МВт қувватга эга бўлган ва умумий қуввати 349 МВтни ташкил этадиган кичик қувватли ГЭСларни барпо этиш мўлжалланмоқда. Бунинг натижасида Республикамиз гидроэнергетикаси қуввати 19,5 % га ошади.
Шу билан бир қаторда Республикада микроГЭСлардан фойдаланиш бўйича ҳам бир мунча ишлар амалга оширилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 14 сентябрдаги 724-сон қарорига кўра каналлар, сойлар, зовурлар, сув омборларда умумий қуввати 6100 кВт бўлган 37 микроГЭСнинг тажриба лойиҳалари амалга оширилмоқда.
Ўзбекистон Республикаси энергетикасини ривожлантириш соҳасида белгиланган марраларда 2025 йилга бориб энергия ишлаб чиқаришда тикланувчи энергия манбаларининг улушини 20 % дан ошириш, 2030 йилга бориб маҳсулот ишлаб чиқаришнинг энергия сиғимдорлигини икки баробар камайтириш кўзда тутилган. Ушбу марраларни эгаллашда бажариладиган ишларнинг асосий салмоғи кичик гидроэнергетиканинг ҳиссасига тўғри келади.
КГЭСларнинг қувват бўйича синфларга бўлиниши
Мамлакатлар номи | КГЭСларнинг максимал қуввати, МВт | Мезон белгиланган манба |
Бразилия | 30 | Brazil Gvt Law 9648 May 27, 1998 |
Канада | 50 | Natural Resources Canada, 2009 |
Хитой | 50 | Jinghe (2005), Wang (2010) |
Европа Иттифоқи | 20 | Directive 2004/101/EC (“Linking Directive”) |
Ҳиндистон | 25 | Ministry of New and Renewable Energy, 2010 |
Норвегия | 10 | Norwegian Ministry of Petroleum and Energy 2008 |
Швеция | 1,5 | European Small Hydro Association |
АҚШ | 5 – 100 | US National Hydropower Association |
ГЭС тури | ГЭС қуввати | |
Йирик | > 100 МВт | |
Ўрта | 15…100 МВт | |
Кичик ГЭСлар | Кичик қувватли | 1...15 МВт |
Мини | 100 кВт дан…1 МВт гача | |
Микро | 5 кВт… 100 кВт гача | |
Пико | 100 Ватт…5 кВт гача | |
Қодирия гидроэлектр станцияси.
Қуйи бьеф томонидан кўриниши
1931 йил
Бўзсув гидроэлектр станцияси.
Қуйи бьеф томонидан кўриниши
1926 йил
а) б)
4 – расм. Ургут (а) ва Оҳангарон (б) гидроэлектр станциялари
Туябуғиз ГЭС
N = 12 MВт, Э = 41,2 млн. кВт.соат, К=16 млн. доллар
Қашқадарё дарёсида қуввати 2,5 МВтдан 4,5 МВтгача бўлган 4 та, Жиннидарёда 1 та (қуввати 2,8 МВт, напори 125 метр), Оқсув дарёсида 3 та қуввати 11,0...11,9 МВт бўлган КГЭСлар жойлашиши мумкин. Бу дарёда ҳозирги кунда қуввати 45 МВт Ҳисорак ГЭСи шу номдаги сув омбори таркибида фаолият олиб бормоқда, шунингдек Оқсув ГЭСини реконструкция қилиб ишга тушириш режага киритилган. Танхоз дарёсида 5 та ҳар бирининг қуввати 2,5...3,8 МВт, Қизилдарёда ҳам 4 та қувватлари 6,5 МВтдан 12,7 МВтгача бўлган КГЭСлар қурилиши мумкин. Бу дарёда напор қиймати 450 метр, қуввати 34,8 МВт бўлган Оққултиқсой ГЭСи ҳам схемага киритилган.
Деҳқонобод туманидаги Кичик Урадарё ва Катта Урадарёда ҳар бирининг қуввати 0,88 МВтдан 6,9 МВтгача бўлган 15 та КГЭС қурилиши мўлжалланган. Бундан ташқари вилоятдаги Чимқурғон, Пачкамар, Деҳқонобод, Оқбой сув омборларида ҳам КГЭСларни қуриш учун имкониятлар мавжуд.