​

İş sağlığı ve güvenliği, iş yerinde işin yürütülmesi sırasında çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa, işe ve donanımlara zarar verebilecek koşullardan korunmak amacıyla yapılan sistemli çalışmalar bütünüdür.

İş sağlığı ve güvenliği içerisinde dikkat edilmesi gerekli iki temel başlık vardır:

1.İş kazaları

2.Meslek hastalıkları.

​

İş kazası: İş yerinde veya işin yürütülmesi nedeniyle meydana gelen ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaylardır. İş kazalarına, kaynak esnasında elin yanması, keskin ve ince metal sac parçalardan dolayı uzuv kesilmeleri, ayağa düşen ağır cisim yaralanmaları, kimyasal buharlardan ve kaynak dumanlarından dolayı zehirlenmeler örnek verilebilir.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan işin yürütüm şartları dolayısıyla çalışanın geçici veya sürekli hastalık veya engellilik hâlleridir. Aşırı gürültülü ortam nedeniyle işitme kaybı, kaynak ışıklarına maruziyet dolayısıyla görme problemleri, kimyasal toz ve buharlardan kaynaklı solunum yolu hastalıkları gövde atölyesindeki mesleki hastalıklara örnek teşkil etmektedir.

​

​

​

​

​

​

Gövde Atölyesinde Oluşabilecek Muhtemel İş Kazaları

Otomotiv gövde atölyesinde iş sağlığı ve güvenliği kurallarına dikkat etmek büyük önem arz etmektedir. Çünkü gövde kaynak ve onarım atölyeleri çok fazla tehlike kaynakları barındırmaktadır. Bu tehlike kaynakları yukarıdaki gibi sıralanmaktadır.

a) Levha ve saclardan kaynaklı kesilme ve ezilmeler

Hasarlı araçlardan çıkan keskin sac parçalar, taşlama ve kesme sonucu keskinleşen metal levhalar ciddi kesilmelere neden olabilmektedir. Bunun için koruyucu eldivenler kullanılmalıdır. Ayrıca ağır alet, cihaz ve yedek parçaların taşınması sırasında bu malzemelerin düşerek ayaklara zarar vermesini engellemek için uygun iş ayakkabısının kullanılması gerekir.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

b) Elektrik çarpması

Gövde atölyeleri kaynak, taşlama, kesme gibi işlemlerin sıklıkla yapıldığı bir ortam olduğundan atölyelerde keskin, sivri, sıcak parça ve kısımlar bulunmaktadır. Bunlar elektrikli makine ve el aletlerinin kablolarına zarar verdiğinden elektrik kaçaklarına, dolayısıyla elektrik çarpılmalarına neden olabilmektedir. Kablolar bu gibi keskin ve sivri kısımlardan uzak tutulmalı, kablo kıvrılmaları engellenmeli, kablolarda çatlama ve kesiklerin olup olmadığı kontrol edilmelidir. Çok uzun bir elektrik kablosu ile çalışmaktansa yakın bir elektrik prizinden faydalanmak daha doğru olacaktır.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

c) Kaynak ışıklarının oluşturacağı zararlar

Kaynak sırasında kızılötesi (infrared), morötesi (ultraviyole) ve parlak ışınlar oluşmaktadır. Bunlar gözlerde ciddi hasarlara hatta cilt üzerinde yanıklara ve artan strese neden olabilmektedir. Dolayısıyla yapılan kaynak çeşidine göre uygun göz ve vücut koruyucuların kullanılması büyük önem taşımaktadır.

ç) Kaynak yanmaları

Kaynak, metal parçayı ergitme esasına dayandığı için parça üzerindeki sıcaklıklar 4000 °C gibi yüksek değerlere çıkabilmektedir. Bu sıcaklıklar ciddi yanıklara neden olabilir. Bu nedenle elleri ve vücudu korumak için yanmaz eldiven ve önlükler kullanılmalıdır.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

d) Kaynak gazları ve dumanları

Kaynak uygulamaları sırasında yakıcı ve yanıcı gazlar ile koruyucu olarak kullanılan gazların ortamda solunmaması gerekir. Ayrıca kaynak sırasında yüksek sıcaklıkta bazı maddeler zararlı gaz ve dumana dönüşmektedir. Bunların teneffüs edilmesi ciddi sağlık problemlerine neden olmaktadır. Hatta yoğun kaynak işlemlerinde çalışanlarda meslek hastalığı olarak kabul edilen inhalasyon ateşi/akut inhalasyon hasarı adı verilen bir rahatsızlık görülmektedir. Kaynak işlemleri sırasında kullanıcı, gerekli gaz ve duman maskelerini takmalı; ayrıca ortamdaki gazı ve dumanı dışarı atacak veya filtre edecek donanımları kullanmalıdır. Resim de seyyar kaynak duman emiş sistemi ile çalışma yapılmaktadır.

​

​

​

​

​

​

​

​

e) Kimyasal tozlar dolayısıyla solunum problemleri

Gövde atölyelerinde onarım işlemi öncesi parça üzerindeki koruyucu kaplama kısımlarının (boya, astar, macun vb.) kazınması gerekmektedir. Bunlar yüksek hızlı zımparalama cihazları ile temizlenmektedir. Ortama çok küçük parçacıklar hâlinde kimyasal tozlar dağılır. Bunlardan korunmak için yeterli koruyuculuğa sahip maskelerin kullanımı gerekmektedir. Bu durum, dikkat edilmediği takdirde uzun süreli ve tedavisi mümkün olmayan mesleki hastalıklara neden olur.

​

​

​

​

​

​

​

​

f) Elektromanyetik alan

Onarım işlemlerinde teknolojinin de gelişimi ile oldukça yüksek güce sahip direnç kaynak ve gazaltı kaynak cihazları kullanılmaktadır. Bu cihazlar yüksek seviyede elektromanyetik alan oluşturmaktadır. Örneğin, punta kaynak işlemi yapılırken elektromanyetik alan şiddeti çok fazla arttığında punta kaynak cihazının yanında bulunan ve elektrik prizine bağlı olmayan başka bir cihazda elektrik akımı oluşabilmektedir. Bu sebeplerle elektromanyetik alandan korunmak için uygun elbise ve koruyucuların kullanımı gereklidir.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

g) Gürültü ve titreşim kaynaklı problemler

Gövde atölyelerinde onarımlarda kullanılan pnömatik el aletleri gürültülü ve titreşimli çalışır. Önlem alınmazsa bu çalışan üzerinde duyma problemlerine ve strese neden olmaktadır. Dolayısıyla gürültü seviyesinin yüksek olduğu yerlerde uygun kulak koruyucuların kullanımı gereklidir.

​

​

​

​

​

​

​

​

h) Kaynak tüplerinden kaynaklı kazalar

Kaynak işlemlerinde kullanılan gazlar, tüplerde muhafaza edilmekte ve kullanılmaktadır. Bu tüplerin vanalarında ve yüzeylerinde oluşabilecek kaçaklar ve zedelenmeler çok ciddi kazalara neden olabilir. Kazaları önlemek için tüplerin eskime ve yıpranma durumları kontrol edilmeli, yanıcı ve yakıcı gazların yakın depolanmaması, her türlü gaz tüpünün bulunduğu yerde sabitlenmesine özen gösterilmelidir. Özellikle oksijen tüpleri ile işlem yapılırken yağa bulaşmış eller ve eldivenler ile iş yapılması yangına neden olabilir. Ayrıca tüplerden ekipmana gaz taşınmasını sağlayan hortumlar da sık sık kontrol edilmeli; yıpranmış, ezilmiş, çatlamış hortumlar zaman kaybetmeden değiştirilmelidir.

​

​

​

​

​

​

​

​

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Çalışanı, yapılan işten kaynaklanan, bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik riskine karşı korumak amacıyla çalışan tarafından giyilmek, takılmak ve kullanılmak üzere tasarlanmış ve imal edilmiş donanım, araç gereç ve cihazlara kişisel koruyucu donanım adı verilir. Kısaca KKD ile ifade edilir.

Kişisel koruyucu donanımlarda bulunması gereken özellikler şu şekilde sıralanabilir:

​

•Kullanımı sırasında ergonomik bakımdan kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanarak imal edilmelidir.

• Kişisel koruyucu donanımların kendisi tehlikeye yol açmamalı ve kullanımı sırasında tehlikelere ve yapısından kaynaklanan rahatsızlık verici diğer faktörlere neden olmayacak şekilde imal edilmelidir.

• Kişisel koruyucu donanımların malzemesi , parçaları ve bozulması sonucu ortaya çıkan maddeler sağlık ve güvenliği olumsuz etkilememelidir.

• Kullanıcıya temas eden bir Kişisel koruyucu donanım elemanı tahriş ya da yaralanmalara sebep olacak derecede sert olmamalı, keskin kenarlar ve çıkıntılar bulundurmamalıdır.

• Kişisel koruyucu donanımlar kullanıldığında vücudun duruş şekline göre vücutta rahat hareket etmemesine neden olan kısıtlamalar oluştuğunda duyularda oluşacak hassasiyet kaybı en az seviyede olmalıdır. Bu amaçla kişisel koruyucu donanımların ayarlanabilir ve eklenebilir sistemler yardımıyla farklı beden ölçülerine uyumu sağlanmalıdır.

• Kişisel koruyucu donanımlar dayanıklılığı ve işlevselliği azalmayacak şekilde olabildiğince hafif imal edilmelidir.

• Kişisel koruyucu donanımlar “CE” işaretini taşımak zorundadır. CE işareti 1985 yılında benimsenmiştir. “CE” işareti Avrupa Birliği’nin teknik mevzuat uyumunu ifade eder.“CE” işareti, ürünün ilgili teknik düzenlemesine uygun olduğunu ve ürünlerin amacına uygun kullanıldığında can,mal güvenliği sağlayarak insan, bitki ve hayvan varlığı ile çevreye zarar vermeyeceğini gösterir.

​

​

Kişisel Koruyucu Donanım Sınıflandırılması

​

​

​

​

​

​

​

​

​

a) Baş Koruyucuları

Başı darbelere, çarpmalara ve düşmelere karşı koruyan baret ve başlıklardır

​

​

​

​

​

b) Göz ve Yüz Koruyucuları

Gözleri ve yüzü; toz, çapak, kaynak kıvılcımları ve kimyasal madde sıçramalarından korumak üzere çeşitli gözlük ve siperlikler kullanılmaktadır. Kaynak sırasında kaynak ışıklarından ve sıçrayan kıvılcımlardan gözleri ve yüzü korumak için çeşitli kaynak maskeleri bulunmaktadır. Sıçrayan kıvılcımlar küçük sıcak metal parçacıklarıdır.

​

​

​

​

​

​

​

​

c) Solunum Sistemi Koruyucuları

Gövde onarım ve kaynak atölyelerinde çeşitli kimyasal sıvılar, gazlar ve kaynak dumanları bulunmaktadır. Bunlar solunum yolları için tehlike arz etmektedir. Bu nedenle yapılan işin gerekliliğine göre uygun toz ve gaz maskeleri kullanılır. Gövde atölyelerinde genel olarak “FaceFilter“ (FF) olarak adlandırılan yarım yüz maskeler kullanılır. Üç kategoride koruma sağlar.

FFP1- Mekanik çalışmalar ile oluşan zehirli olmayan toz, buğu, su ve yağ bazlı parçacıklar (taşlama işlemleri vb.)

FFP2- Düşük ve orta seviye zehirli ince tozlar, katı ve sıvı parçacıklar (kaynak, lehim işlemleri vb.)

FFP3- Çok zehirli, kanserojen, radyoaktif tozlar.

​

​

​

​

​

​

​

​

ç) Kulak Koruyucuları

Çalışma ortamı gürültüsünden kulakların korunması gerekmektedir. Yasal olarak 85 dB (desibel) üzerindeki gürültü seviyelerinde kulaklık kullanımı zorunludur. Ama her gürültü seviyesinde işitme sisteminin hasar alması muhtemeldir. Dolayısıyla gürültülü iş ortamında kulaklık veya kulak tıkaçlarının kullanımı gereklidir.

​

​

​

​

​

​

​

​

d) El ve Vücut Koruyucuları

Bütün işlerde en çok kullandığımız uzvumuz olan eller tehlikelere en fazla maruz kalan kısımdır. Tahriş edici ve korozif madde teması ile yanma, kesilme gibi kazalara karşı el ve kolların korunması için çeşitli eldiven ve önlükler kullanılmaktadır.

​

​

​

​

​

​

​

​

e) Ayak Koruyucuları

Ayak üzerine ağırlık düşmesi, sivri cisme çarpma, kesici malzemelerin düşmesi, ıslak zeminde kayma gibi riskler için uygun iş ayakkabılarının kullanılması gereklidir.

​

​

​

​

​

​

​

​

Gövde atölyelerinde ilgili çalışma alanlarında gerekli kişisel koruyucu donanımın kullanılmasını hatırlatıcı görsel uyarı işaretleri yer alır.