1 of 52

CHÀO MỪNG CÁC EM

ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!

2 of 52

Quan sát ảnh một siêu thị và một hiệu sách dưới đây, em có nhận xét gì về cách sắp xếp các mặt hàng trong siêu thị và các mặt hàng sách trong hiệu sách? Cách sắp xếp đó có ý nghĩa gì? Nếu không sắp xếp, phân loại các mặt hàng đó sẽ gây ra ảnh hưởng gì?

3 of 52

BÀI 4: SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC (7 tiết)

4 of 52

01

03

02

NỘI DUNG BÀI HỌC

Vị trí các nhóm nguyên tố kim loại, phi kim và khí hiếm trong bảng tuần hoàn.

Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn

5 of 52

I. Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn

Sắp xếp các nguyên tố hóa học

  • Chuẩn bị: 18 thẻ ghi thông tin của 18 nguyên tố đầu tiên theo mẫu trong Hình 4.1.

​

​

​

​

​

​

​

​

  • Bảng mẫu:

​

6 of 52

Hoạt động nhóm

  • Tiến hành: gắn các thẻ vào bảng mẫu ở trên từ trái qua phải, từ trên xuống dưới, mỗi thẻ vào 1 ô theo chiều tăng dần số đơn vị điện tích hạt nhân của các nguyên tố.

PHIẾU CÂU HỎI:

Câu 1: Sự thay đổi số electron ở lớp ngoài cùng của các nguyên tử các nguyên tố trong một hàng khi đi từ trái sang phải?

Câu 2: Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong cùng một cột.

​

7 of 52

1. Số electron ở ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố tăng dần trong 1 hàng khi đi từ trái sang phải.

2. Số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố trong cùng 1 cột bằng nhau.

  • Cơ sở xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học (bảng tuần hoàn): điện tích hạt nhân nguyên tử.
  • Bảng tuần hoàn gồm 118 nguyên tố hóa học được xây dựng theo nguyên tắc:
  • Các nguyên tố hóa học được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân.
  • Các nguyên tố trong cùng một hàng có cùng số lớp electron trong nguyên tử.
  • Các nguyên tố trong cùng cột có tính chất gần giống nhau.

8 of 52

  • Các nguyên tố hóa học được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân.
  • Các nguyên tố trong cùng một hàng có cùng số lớp electron trong nguyên tử.
  • Các nguyên tố trong cùng cột có tính chất gần giống nhau.

KẾT LUẬN

9 of 52

10 of 52

​

​

1.Dựa vào đặc điểm nào về cấu tạo nguyên tử để sắp xếp các nguyên tố vào hàng, vào cột trong bảng tuần hoàn?

2. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết các nguyên tố nào trong số các nguyên tố Li, Na, C, O có cùng số lớp electron trong nguyên tử.

​

11 of 52

Câu 1. Dựa vào đặc điểm số lớp electron ở vỏ nguyên tử của các nguyên tố bằng nhau được xếp thành 1 hàng. Các nguyên tố mà nguyên tử có cùng số electron lớp ngoài cùng xếp thành 1 cột.

Câu 2. Các nguyên tố Li, C, O có cùng số electron trong nguyên tử.

12 of 52

II. Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học

1. Ô nguyên tố

Đọc thông tin mục II.1 và quan sát Hình 42. (SGK - tr 26)

​

​

​

Hãy trình bày khái niệm và các yếu tố có trong ô nguyên tố.

13 of 52

​

  • Ô nguyên tố: Mỗi nguyên tố hóa học được sắp xếp vào một ô của bảng tuần hoàn.
  • Ô nguyên tố cho biết:
  • Kí hiệu hóa học
  • Tên nguyên tố
  • Số hiệu nguyên tử
  • Khối lượng nguyên tử của nguyên tố.

Số hiệu nguyên tử = số đơn vị điện tích hạt nhân = số electron trong nguyên tử.

​

14 of 52

​

1.Quan sát Hình 4.2, cho biết số proton, electron trong nguyên tử oxygen.

2. Sử dụng bảng tuần hoàn và cho biết kí hiệu hóa học, tên nguyên tố, số hiệu nguyên tử, khối lượng nguyên tử và số electron trong nguyên tử của các nguyên tố ở ô số 6, 11.

​

Thảo luận cặp đôi

15 of 52

Câu 1. Từ hình 4.2 cho thấy số proton và electron trong nguyên tử oxygen là 8 và 8.

Câu 2. Kí hiệu, tên, số hiệu nguyên tử, khối lượng nguyên tử và số electron trong nguyên tử các nguyên tố ở ô số 6 lần lượt là: C, carbon, 6, 12, 6; ở ô số 11 là: Na, Sodium, 11, 23, 11.

16 of 52

2.Chu kì

  • Khái niệm: Là dãy các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có số lớp electron, được xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần khi đi từ trái sang phải.
  • Bảng tuần hoàn gồm: 7 chu kì được đánh số từ 1 đến 7, mỗi chu kì là 1 hàng ngang (riêng chu kì 6 và chu kì 7, mỗi chu kì có thêm 1 hàng xếp tách riêng ở cuối bảng).
  • Chu kì 1, 2, 3 được gọi là các chu kì nhỏ.
  • Chu kì 4, 5, 6, 7 được gọi là các chu kì lớn.

17 of 52

VD: Chu kì 1 gồm 2 nguyên tố H và He, chu kì 2 gồm 8 nguyên tố từ Li đến Ne và chu kì 3 gồm 8 nguyên tố từ Na đến Ar.

18 of 52

Tìm hiểu mối quan hệ giữa số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố với số thứ tự của chu kì:

​

​

Chuẩn bị:

  • 2 mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của 2 trong số 6 nguyên tố

​

​

​

  • Mô hình của 4 nguyên tố Li, Na, F, Cl.

19 of 52

Quan sát mô hình và thảo luận:

1. Hãy cho biết số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trên.

2. So sánh số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố trên với số thứ tự chụ kì của các nguyên tố đó.

Hình 4.4. Mô hình sắp xếp các electron ở vỏ nguyên tử nitrogen

20 of 52

Câu trả lời:

​

1. Số electron của nguyên tử các nguyên tố H, He là 1, còn của Li, Be, C, N là 2.

​

​

2. Số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì 3 là 3 vì số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố bằng số thứ tự chu kì của các nguyên tố đó.

​

21 of 52

Thảo luận theo cặp đôi và trả lời câu hỏi:

Câu 1: Quan sát Hình 4.3 và cho biết tên, kí hiệu hóa học và điện tích hạt nhân của nguyên tử các nguyên tố xung quanh nguyên tố carbon.

Câu trả lời: Tên, kí hiệu hóa học và điện tích hạt nhân của nguyên tử xung quanh nguyên tố carbon lần lượt là: boron, B, 5; silicon, Si, 14; nitrogen, N, 7.

22 of 52

​

Câu 2: Hãy cho biết số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố chu kì 3. Giải thích.

​

Câu trả lời: Số electron của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì 3 là 3 vì số electron của nguyên tử các nguyên tố bằng số thứ tự chu kì của các nguyên tố đó.

23 of 52

3. Nhóm:

  • Bảng tuần hoàn gồm:
  • 8 nhóm A được đánh số từ IA đến VIIIA
  • 8 nhóm B được đánh số từ IB đến VIIIB

(Bảng tuần hoàn – SGK – tr25)

  • Các nguyên tố trong cùng một nhóm A có số electron ở lớp ngoài cùng bằng nhau (trừ trường hợp nguyên tố He)

→ chúng có tính chất gần giống nhau.

  • Trong cùng một nhóm, khi đi từ trên xuống dưới, điện tích hạt nhân của nguyên tử các nguyên tố tăng dần.

24 of 52

Tìm hiểu mối quan hệ giữa số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố với số thứ tự của nhóm:

​

​

Chuẩn bị:

  • Mô hình của 4 nguyên tố Li, Na, F, Cl.

25 of 52

Quan sát mô hình và thảo luận:

1. Hãy cho biết nguyên tử các nguyên tố nào có cùng số electron ở lớp ngoài cùng.

2. Hãy so sánh số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử các ngueyen tố với số thứ tự nhóm của các nguyên tố đó.

Hình 4.4. Mô hình sắp xếp các electron ở vỏ nguyên tử nitrogen

26 of 52

Câu trả lời:

1. Nguyên tử các nguyên tố Li và Na, F và Cl có cùng số electron ở lớp ngoài cùng.

​

2. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố Li và Na là 1, của F và Cl là 7 và bằng số thứ tự nhóm của Li và Na là IA, của F và Cl là VIIA.

​

27 of 52

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết:

  1. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử hai nguyên tố Al và S. Giải thích.
  2. Hãy kể tên nguyên tố thuộc chu kì nhỏ và cùng nhóm với nguyên tố beryllium

28 of 52

Câu 1. Số electron lớp ngoài cùng của nguyên tử nguyên tố Al và S là 3 và 6 do nó ở nhóm IIIA và VIA tương ứng.

Câu 2. Tên nguyên tố thuộc chu kì nhỏ và cùng nhóm với nguyên tố berryllium là magnesium.

29 of 52

III. Vị trí các nhóm nguyên tố kim loại, phi kim và khí hiếm trong bảng tuần hoàn.

Thảo luận nhóm

Đọc SGK và tóm tắt cả 3 nội dung vào giấy A3 theo sơ đồ tư duy với các thông tin:

  • Thể tồn tại.
  • Phần trăm nguyên tố.
  • Vị trí trong bảng tuần hoàn.
  • Một số ứng dụng của 3 nhóm nguyên tố.

30 of 52

1. Các nguyên tố kim loại

  • Có hơn 90 nguyên tố là kim loại (được thể hiện bằng màu xanh, ở góc dưới bên trái của bảng) trong số 118 nguyên tố hóa học đã biết gồm:
  • Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm IA, nhóm IIA, nhóm IIIa và một số nguyên tố ở các nhóm IVA, VA, VIA.
  • Các nguyên tố thuộc nhóm IV đến VIIIB, các nguyên tố lanthanide và các nguyên tố actinide được xếp riêng thành hai hàng ở cuối bảng.

VD: Al (Aluminium), Cu (copper), Fe(iron), Au(gold).

31 of 52

Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của các nguyên tố Al, Ca, Na.

  • Vị trí của Al: STT là 13, chu kì 3, nhóm IIIA.
  • Vị trí của Ca: STT là 20, chu kì 4, nhóm IIA.
  • Vị trí của Na: STT là 11, chu kì 3, nhóm IA

Câu trả lời:

32 of 52

2. Tính chất nào của nhôm, sắt, đồng đã được dùng trong các ứng dụng ở trong hình 4.6?

33 of 52

Câu trả lời:

Tính chất của Al, Fe, Cu đã được dùng trong các ứng dụng trong hình là:

  • Al: dễ dát mỏng và dẫn nhiệt của Al.
  • Cu: dẫn điện: Fe: cứng và bền.

34 of 52

2. Các nguyên tố phi kim

  • Có chưa đến 20 nguyên tố là phi kim (chủ yếu ở góc trên bên phải của bảng, được thể hiện bằng màu hồng) trong 118 nguyên tố hóa học đã biết gồm:
  • Hầu hết các nguyên tố thuộc nhóm VIIA, VIA, VA.
  • Một số nguyên tố thuộc nhóm IVA, IIIA.
  • Nguyên tố H ở nhóm IA.
  • Ở điều kiện thường, chúng có thể ở thể rắn (S), thể lỏng (Cl, Br) hay thể khí (O).

35 of 52

 

36 of 52

Câu trả lời: Vị trí của khí hiếm neon: STT là 10, chu kì 2, nhóm VIIIA.

Câu 1: Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy xác định vị trí (số thứ tự, chu kì, nhóm) của khí hiếm neon.

37 of 52

Câu 2. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học gồm các nguyên tố:

A. Kim loại và phi kim

B. Phi kim và khí hiếm

C. Kim loại và khí hiếm

D. Kim loại, phi kim và khí hiếm

✔

38 of 52

Câu 3. Cho các nguyên tố sau:

​

​

  1. Sử dụng bảng tuần hoàn, hãy cho biết trong các nguyên tố trên, nguyên tố nào là kim loại, nguyên tố nào là phi kim.
  2. Nêu ứng dụng trong đời sống của một nguyên tố trong số các nguyên tố trên.

​

P

Ba

Rb

Cu

Fe

Ne

Si

a) Nguyên tố Ba, Rb, Cu, Fe là kim loại, nguyên tố P, Si là phi kim.

b) HS có thể nêu ứng dụng của nguyên tố bất kì.

Ví dụ: Cu được dùng làm dây diện, motor động cơ điện, cuộn từ của nam châm, đúc tượng,…

39 of 52

HÁI HOA DÂN CHỦ

40 of 52

41 of 52

Câu hỏi 1: Phát biểu nào sau đây đúng?

A. Bảng tuần hoàn gồm 116 nguyên tố hóa học

B. Bảng tuần hoàn gồm 6 chu kì

C. Bảng tuần hoàn gồm 8 nhóm A và 8 nhóm B

D. Các nguyên tố trong bảng tuần hoàn được xếp theo chiều tăng dần khối lượng nguyên tử

C. Bảng tuần hoàn gồm 8 nhóm A và 8 nhóm B

42 of 52

Câu hỏi 2: Phát biểu nào sau đây không đúng?

A. Bảng tuần hoàn gồm 3 chu kì nhỏ và 4 chu kì lớn.

B. Số thứ tự của chu kì bằng số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì đó.

C. Số thứ tự của chu kì bằng số lớp electron của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì đó.

D. Các nguyên tố trong cùng chu kì được sắp xếp theo chiều điện tích hạt nhân tăng dần.

B. Số thứ tự của chu kì bằng số electron ở lớp ngoài cùng của nguyên tử các nguyên tố thuộc chu kì đó.

43 of 52

Câu hỏi 3: Phát biểu nào sau đây là đúng?

A. Nhóm gồm các nguyên tố mà nguyên tử của chúng có số electron lớp ngoài cùng bằng nhau và được sắp xếp vào cùng một hàng.

B. Các nguyên tố cùng nhóm có tính chất gần giống nhau.

C. Bảng tuần hoàn gồm 8 nhóm được kí hiệu từ 1 đến 8

D. Các nguyên tố trong nhóm được xếp thành một cột theo chiều khối lượng nguyên tử tăng dần.

B. Các nguyên tố cùng nhóm có tính chất gần giống nhau.

44 of 52

Câu hỏi 4: Phát biểu nào sau đây đúng?

A. Các nguyên tố kim loại tập trung hầu hết ở góc trên bên phải của bảng tố kim loại tập trung hầu hết góc dưới bên trái của bảng tuần hoàn

B. Các nguyên tuần hoàn

C. Các nguyên tố khí hiếm nằm ở giữa bảng tuần hoàn

D. Các nguyên tố phi kim nằm ở cuối bảng tuần hoàn.

B. Các nguyên tuần hoàn

45 of 52

Câu hỏi 5: Phát biểu nào sau đây không đúng?

A. Các nguyên tố phi kim tập trung ở các nhóm VA, VIA, VIIA

B. Các nguyên tố khí hiếm nằm ở nhóm VIIIA

C. Các nguyên tố kim loại có mặt ở tất cả các nhóm trong bảng tuần hoàn

D. Các nguyên tố lanthanide và actinide, mỗi họ gồm 14 nguyên tố được xếp riêng thành hai dãy ở cuối bảng.

C. Các nguyên tố kim loại có mặt ở tất cả các nhóm trong bảng tuần hoàn.

46 of 52

Câu hỏi 6: Phát biểu nào sau đây đúng?

A. Ở điều kiện thường, tất cả các nguyên tố kim loại tồn tại ở thể rắn

B. Ở điều kiện thường, tất cả các nguyên tố phi kim tồn tại ở thể lỏng.

C. Ở điều kiện thường, tất cả các khí hiếm tồn tại ở thể khí.

D. Ở điều kiện thường, tất cả các nguyên tố phi kim tồn tại ở thể khí.

C. Ở điều kiện thường, tất cả các khí hiếm tồn tại ở thể khí.

47 of 52

VẬN DỤNG

Bài 1. Trong tự nhiên có khoảng 25 nguyên tố cần thiết cho sự sống. Trong đó nguyên tố X (thuộc nhóm VIIA, chu kì 5 trong bảng tuần hoàn) là nguyên tố vi lượng mà hằng ngày con người cần khoảng 0,15 miligam cho hoạt động của tuyến giáp, nếu thiếu nguyên tố X có thể gây bướu cổ. Dựa vào bảng tuần hoàn hãy cho biết kí hiệu hoá học, tên nguyên tố, số hiệu và khối lượng nguyên tử của nguyên tố X.

Nguyên tố X có kí hiệu hoá học là I, tên nguyên tố: iodine, số hiệu: 53, khối lương nguyên tử 127 amu.

48 of 52

Bài 2. Nguyên tố X (Z = 20) là thành phần không thể thiếu trong sản phẩm sữa. Sự thiếu hụt một lượng rất nhỏ của X trong cơ thể đã ảnh hưởng tới sự hình thành và phát triển của xương và răng, nhưng nếu cơ thể thừa nguyên tố X lại có thể dẫn đến bệnh sỏi thận. Hãy cho biết tên nguyên tố X và vẽ mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử X. X có bao nhiêu lớp electron, bao nhiêu electron ở lớp ngoài cùng. Từ đó cho biết X thuộc chu kì nào, nhóm nào trong bảng tuần hoàn

​

X là calcium (Ca). Mô hình sắp xếp electron ở vỏ nguyên tử của X: Nguyên tử X có 4 lớp electron, 2 electron ở lớp ngoài cùng. X thuộc chu kì 4, nhóm IIA trong bảng tuần hoàn.

​

49 of 52

Bài 3. Hãy tìm hiểu và cho biết:

a) Tên và kí hiệu hoá học của nguyên tố kim loại duy nhất tồn tại ở thể lỏng, ở điều kiện thường. Dựa vào bảng tuần hoàn, hãy cho biết nguyên tố đó ở ô số bao nhiêu.

b) Tên và kí hiệu hoá học của nguyên tố kim loại có trong thành phần của hemoglobin (chất có khả năng vận chuyển khí oxygen từ phổi đến các tế bào), nếu thiếu nguyên tố này cơ thể chúng ta sẽ mắc bệnh thiếu máu. Hãy kể ra ít nhất 3 ứng dụng trong đời sống của nguyên tố kim loại đó.

c) Tên và kí hiệu hoá học của nguyên tố khí hiếm dùng để bơm vào bóng bay hoặc khinh khí cầu.

50 of 52

Câu trả lời:

a) Nguyên tố kim loại duy nhất tồn tại ở thể lỏng ở điều kiện thường là Hg, thuỷ ngân (mercury), ô số 80.

b) Nguyên tố kim loại có trong thành phần của hemoglobin là Fe, sắt. Một số ứng dụng trong đời sống của kim loại sắt là làm vật liệu xây dựng; làm đồ dùng cá nhân như dao, kéo, móc quần áo,...; làm đồ nội thất như khung cửa, cầu thang,.

c) Nguyên tố khí hiếm được dùng để bơm vào bóng bay hoặc khinh khí cầu là helium, He.

51 of 52

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ôn lại kiến thức đã học

Làm bài tập trong Sách bài tập KHTN 7.

Đọc và tìm hiểu trước

Bài 5: Phân tử - Đơn chất – Hợp chất.

52 of 52

CẢM ƠN CÁC EM

ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!