กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับ�การดำเนินงานของสหกรณ์
1
1
จุฑามาศ ลิปิการถกล
กลุ่มพัฒนาการเรียนรู้
สำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์ที่ 2
Company
LOGO
ประเด็น
1
พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542
และแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2553
2
กฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง
3
1
พ.ร.บ. สหกรณ์ 2542 และแก้ไขเพิ่มเติม 2553
10 หมวด
138 มาตรา
บางมาตราที่เจ้าหน้าที่บัญชีควรรู้
สิทธิพิเศษของสหกรณ์
การยกเว้นไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมในการ
จดทะเบียนการทำนิติกรรมเกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์
มาตรา 6
การใช้คำว่าสหกรณ์เป็นชื่อ
มาตรา 7
(1) ดำเนินธุรกิจ การผลิต การค้า การบริการ และอุตสาหกรรม เพื่อประโยชน์ของสมาชิก
(2) ให้สวัสดิการหรือการสงเคราะห์ตามสมควรแก่สมาชิกและครอบครัว
(3) ให้ความช่วยเหลือทางวิชาการแก่สมาชิก
(4) ขอหรือรับความช่วยเหลือทางวิชาการจากทางราชการ หน่วยงานของต่างประเทศหรือบุคคลอื่นใด
(5) รับฝากเงินประเภทออมทรัพย์หรือประเภทประจำจากสมาชิกหรือสหกรณ์อื่นหรือสมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ได้ตามระเบียบของสหกรณ์ที่ได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียนสหกรณ์
(6) ให้กู้ ให้สินเชื่อ ให้ยืม ให้เช่า ให้เช่าซื้อ โอน รับจำนอง หรือรับจำนำ ซึ่งทรัพย์สินแก่สมาชิกหรือของสมาชิก
(7) จัดให้ได้มา ซื้อ ถือกรรมสิทธิ์หรือทรัพยสิทธิ สิทธิครอบครอง กู้ ยืม เช่า เช่าซื้อ รับ โอนสิทธิ การเช่าหรือสิทธิการเช่าซื้อจำนอง จำนำ ขายหรือจำหน่าย ด้วยวิธีอื่นใดซึ่งทรัพย์สิน
(8) ให้สหกรณ์อื่นกู้ยืมเงินได้ตามระเบียบของสหกรณ์ที่ได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียนสหกรณ์
(9) ดำเนินกิจการอย่างอื่นบรรดาที่เกี่ยวกับ หรือเนื่องในการจัดให้สำเร็จตามวัตถุประสงค์
การประชุมใหญ่ของสหกรณ์
⌖ การประชุมใหญ่สามัญ
⌖ การประชุมใหญ่วิสามัญ
การประชุมใหญ่สามัญ มาตรา 54
◎ จัดปีละ 1 ครั้ง
◎ ประชุมภายใน 150 วัน นับแต่วันสิ้นปีทางบัญชี
องค์ประชุมของการประชุมใหญ่สามัญ มาตรา 57
◎ สมาชิกไม่น้อยกว่า ½ ของทั้งหมด หรือไม่น้อยกว่า 100 คน
◎ กรณีเป็นผู้แทนสมาชิก และต้องมาประชุมไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่ง
หรือไม่น้อยกว่า 100 คน
◎ มอบผู้อื่นมาประชุมแทนไม่ได้
การประชุมใหญ่ไม่ครบองค์ประชุม มาตรา 58
❖ นัดอีกครั้ง ภายใน 14วัน นับแต่ครั้งแรก
องค์ประชุม
❖ ประชุมไม่น้อยกว่า 1 ใน 10 ของสมาชิกหรือผู้แทนสมาชิก
หรือไม่น้อยกว่า 30 คน
การประชุมใหญ่วิสามัญ มาตรา 55
1. คณะกรรมการดำเนินการเรียกเมื่อใดก็ได้ (เมื่อมีเหตุอันควร)
2. นายทะเบียนสหกรณ์มีหนังสือแจ้งให้เรียกประชุม
3. สหกรณ์ขาดทุนเกินกึ่งหนึ่งของทุนที่ชำระแล้ว
4. กรณีตามข้อ2,3 สหกรณ์ต้องเรียกประชุมภายใน 30 วัน (มิชักช้า)
5. สมาชิกไม่น้อยกว่า 1/5 ของทั้งหมด ร้องขอ
6. สมาชิกไม่น้อยกว่า 100 คน ร้องขอ
7. ผู้แทนสมาชิกไม่น้อยกว่า 1/5 ของทั้งหมดหรือไม่น้อยกว่า 5คน ร้องขอ
8. กรณีตามข้อ 5-7 คณะกรรมการดำเนินการต้องจัดให้มีการประชุม ภายใน
30 วัน ถ้าไม่ทำ นายทะเบียนมีอำนาจเรียกให้ประชุมในระยะเวลาสมควรได้
การลงทุนของสหกรณ์ มาตรา 62
เงินของสหกรณ์อาจฝากหรือลงทุน ได้ดังนี้
2. ฝากในธนาคาร สถาบันการเงินที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความช่วยเหลือการเงิน แก่สหกรณ์
3. ซื้อหลักทรัพย์ของรัฐบาลหรือรัฐวิสาหกิจ
4. ซื้อหุ้นของธนาคารที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่สหกรณ์
5. ซื้อหุ้นของชุมนุมสหกรณ์หรือสหกรณ์อื่น
6. ซื้อหุ้นของสถาบันที่ประกอบธุรกิจอันทำให้เกิดความสะดวก หรือส่งเสริม ความเจริญแก่กิจการสหกรณ์ โดยได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียนสหกรณ์
7. ฝากหรือลงทุนตามที่คณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติกำหนด
1. ฝากในชุมนุมสหกรณ์หรือสหกรณ์อื่น
ข้อ 5 หลักทรัพย์ที่สหกรณ์จะนำไปฝากหรือลงทุนได้ ดังนี้
(1) บัตรเงินฝากที่ธนาคารเป็นผู้ออก
(2) ตั๋วแลกเงินที่ธนาคารเป็นผู้รับรอง สลักหลังหรือรับอาวัล หรือตั๋วสัญญาใช้เงินที่ธนาคารเป็นผู้สลักหลังหรือรับอาวัล โดยไม่มีข้อจำกัดความรับผิด
(3) ตราสารแสดงสิทธิในหนี้ที่ธนาคารเป็นผู้ออก
(4) ตั๋วสัญญาใช้เงิน ที่ออกโดยบริษัทเงินทุนหรือบริษัทเครดิตฟองซิเอร์ ซึ่งกองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงินประกันการชำระคืนต้นเงินและดอกเบี้ย
ประกาศคณะกรรมการการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ
เรื่อง ข้อกำหนดการฝากหรือลงทุนอย่างอื่นของสหกรณ์ พ.ศ. 2550
(5) ตราสารแสดงสิทธิในหนี้นิติบุคคลเฉพาะกิจเป็นผู้ออกภายใต้โครงการแปลง
สินทรัพย์เป็นหลักทรัพย์ ที่ได้รับอนุญาตตามพระราชกำหนดนิติบุคคล
เฉพาะกิจเพื่อการแปลงสินทรัพย์ เป็นหลักทรัพย์ พ.ศ. 2540
(6) ตราสารแสดงสิทธิในหนี้ที่ได้รับการจัดอันดับความน่าเชื่อถือ ตั้งแต่ระดับ
A- ขึ้นไป จากบริษัทจัดอันดับความน่าเชื่อถือที่ได้รับความเห็นชอบจาก
คณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ และตลาดหลักทรัพย์
(7) ฝากหรือลงทุนอื่นใด นอกจากที่ได้กำหนดไว้ตาม (1) ถึง (6) โดยได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติก่อน
ประกาศคณะกรรมการการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ
เรื่อง ข้อกำหนดการฝากหรือลงทุนอย่างอื่นของสหกรณ์ พ.ศ. 2550
การจัดสรรกำไรสุทธิประจำปีของสหกรณ์ มาตรา 60
กำไรสุทธิประจำปี
จัดสรรโดยที่ประชุมใหญ่
ทุนสำรอง
ไม่น้อยกว่า 10% ของกำไรสุทธิ
กำไรสุทธิส่วนที่เหลือ
อาจจัดสรรได้ตามข้อบังคับ
ค่าบำรุงสันนิบาตฯ
ตามอัตราที่กำหนดในกฎกระทรวงไม่น้อยกว่า 5% ของกำไรสุทธิ
เงินปันผลตามหุ้น
ไม่เกินอัตราที่กำหนดในกฎกระทรวงสำหรับสหกรณ์แต่ละประเภท
เงินเฉลี่ยคืน
ตามส่วนธุรกิจที่สมาชิกทำกับสหกรณ์ระหว่างปี
เงินโบนัส
ไม่เกิน 10 % ของกำไรสุทธิ
ทุนสะสม
เพื่อดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใด ตามที่กำหนดในข้อบังคับ
มาตรา 66 การจัดทำงบการเงิน
มาตรา 65 การจัดทำบัญชี
การบัญชีสหกรณ์
มาตรา 16 (2) ระบบบัญชีสหกรณ์
ระบบบัญชีของสหกรณ์ มาตรา 16(2)
นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจหน้าที่กำหนดระบบบัญชี ตลอดจนสมุดและแบบรายงานต่าง ๆ ที่สหกรณ์ต้อง
ยื่นต่อนายทะเบียนสหกรณ์
การจัดทำบัญชีของสหกรณ์
จัดทำบัญชีตามแบบและรายการที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
เก็บรักษาบัญชี และเอกสารประกอบการลงบัญชีไว้ที่สำนักงาน
สหกรณ์ภายในระยะเวลาที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
รายการบัญชีเกี่ยวกับกระแสเงินสด ให้บันทึกรายการในวันที่
เกิดเหตุนั้น รายการที่ไม่เกี่ยวกับกระแสเงินสด ให้บันทึก
รายการภายใน 3 วันนับแต่วันที่มีเหตุนั้น
การลงรายการบัญชีต้องมีเอกสารประกอบครบถ้วน สมบูรณ์
มาตรา
65
การจัดทำงบการเงินของสหกรณ์
จัดทำงบดุลอย่างน้อย 1 ครั้ง ทุกรอบ 12 เดือน
อันจัดว่าเป็นรอบปีทางบัญชีของสหกรณ์
งบดุลต้องมีรายการแสดงสินทรัพย์ หนี้สิน และทุน
ของสหกรณ์ กับทั้งบัญชีกำไรขาดทุนตามแบบที่
นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
ต้องทำงบดุลให้แล้วเสร็จ และให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบ
แล้วนำเสนอที่ประชุมใหญ่เพื่ออนุมัติ ภายใน 150 วัน
นับแต่วันสิ้นปีทางบัญชี
มาตรา 66
ประมวลรัษฎากร
21
1. ภาษีเงินได้นิติบุคคล
2. ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
3. ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย
4. ภาษีมูลค่าเพิ่ม
5. ภาษีธุรกิจเฉพาะ
6. ภาษีโรงเรือนและภาษีที่ดิน
7. ภาษีป้าย
8. อากรแสตมป์
ภาษีเงินได้นิติบุคคล มาตรา 39
สหกรณ์เป็นนิติบุคคลตามพระราชบัญญัติสหกรณ์ มิใช่บริษัท / ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลตามมาตรา 39 แห่งประมวลรัษฎากร จึงไม่มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลแต่อย่างใด
❖ สหกรณ์ไม่ต้องเสียภาษีเงินได้จากดอกเบี้ยเงินฝากธนาคาร
❖ เงินฝากระหว่างสหกรณ์ด้วยกันไม่ต้องเสียภาษีเงินได้จากดอกเบี้ย
เงินฝาก
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา มาตรา 3
ยกเว้นภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแก่ผู้มีเงินได้จากการเป็นสมาชิกสหกรณ์เฉพาะเงินได้ที่เป็นเงินปันผล/เงินเฉลี่ยคืน
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา มาตรา 42(8) (ข)
สมาชิกฝากเงินประเภทออมทรัพย์ไว้กับสหกรณ์ หากมีเงินได้จากดอกเบี้ยเงินฝากดังกล่าว สมาชิกได้รับยกเว้นไม่ต้อง
เสียภาษีเงินฝากประเภทออมทรัพย์ที่ได้รับจากสหกรณ์
เงินได้ของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์ต้องเสียภาษีเงินได้
มาตรา 40(1)
กรรมการและพนักงานได้รับเงินได้จากการจ้างแรงงาน หรือประโยชน์ใด ๆ บรรดาที่ได้เนื่องจากการจ้างแรงงาน เงินได้นี้ต้องเสียภาษีเงินได้
มาตรา 40(2)
เงินโบนัสที่กรรมการและพนักงานได้รับจากสหกรณ์ เป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษี เพราะเข้าลักษณะเป็นเงินได้พึงประเมินตาม ม. 40(2)
เงินได้ของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์ต้องเสียภาษีเงินได้ (ต่อ)
มาตรา 40(4) (ก)
สมาชิก กรรมการและพนักงานสหกรณ์ฝากเงินประเภทประจำ หรือให้เงินกู้ยืมแก่สหกรณ์ หากได้รับดอกเบี้ย เงินได้ดังกล่าวต้องเสียภาษีเงินได้
ทุกครั้งที่สหกรณ์จ่ายดอกเบี้ยดังกล่าวข้างต้น สหกรณ์มีหน้าที่ต้องหักภาษีเงินได้ไว้ ณ ที่จ่าย ตามอัตราภาษีเงินได้ตาม ม. 50(2)
ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย มาตรา 50(2)
ภาษีมูลค่าเพิ่ม มาตรา 77/1(1) (4) และ (5)
การให้บริการในทางธุรกิจหรือวิชาชีพที่เข้าลักษณะเป็น “ผู้ประกอบการ” ตามมาตรา 77/1(5) แห่งประมวลรัษฎากร หากรายรับเกินกว่า 1.8 ล้านบาท สหกรณ์ต้องยื่นคำขอจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตาม ม. 85/1(1)
ภาษีป้าย
ป้ายของสหกรณ์ที่จัดตั้งขึ้นตาม พ.ร.บ. สหกรณ์ ซึ่งเป็นหน่วยงานต่างหากจากรัฐบาล และมิได้เป็นองค์การของรัฐบาลที่นำรายได้ส่งรัฐ จึงไม่เป็นกรณีป้ายที่ได้รับการยกเว้นตาม พ.ร.บ. ภาษีป้าย พ.ศ. 2510
ภาษีโรงเรือนและที่ดิน
สหกรณ์ที่เป็นเจ้าของอาคารและที่ดิน ตาม ม. 6 แห่ง พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 ต้องเสียภาษีโรงเรือนและภาษีที่ดิน ไม่มีข้อยกเว้น
อากรแสตมป์
สหกรณ์ต้องเสียอากรแสตมป์เมื่อได้กระทำตราสารตามบัญชีอากรแสตมป์ เว้นแต่ 11 รายการตามบัญชีอากรแสตมป์ เช่น ตราสารกู้ยืมเงินซึ่งสมาชิกกู้ยืมจากสหกรณ์