1
Ενότητα 18:Από την άφιξη του Όθωνα (1833)
έως την 3η Σεπτεμβρίου 1843
Κώστας Μπακάλης: history-logotexnia.blogspot.com
2
Α. Η ΕΚΛΟΓΗ ΚΑΙ Η ΑΦΙΞΗ
ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
3
1. Ορισμός του Βαυαρού πρίγκιπα Όθωνα ως βασιλιά της Ελλάδας (συνθήκη Λονδίνου 1832).
2. Πολίτευμα: Απόλυτη μοναρχία.
3. Δανειοδότηση Ελλάδας με 60 εκατομμύρια φράγκα (σε 3 δόσεις).
▲ Η διακήρυξη της Μεγάλης Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας προς τους Έλληνες, που ορίζει τον Όθωνα βασιλιά της Ελλάδας. 1832.
► Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, αρ. 1, Ναύπλιο, 16 Φεβρ. 1833
4
► Στη σφραγίδα του ελληνικού κράτους από την περίοδο που ο Όθωνας κυβερνούσε απολυταρχικά (1833–1843) διαβάζουμε: «Όθωνας με το έλεος του Θεού βασιλιάς της Ελλάδας».
Πώς από την αβασίλευτη Δημοκρατία που ψήφισε
η Α΄ Εθνοσυνέλευση (1822)
φτάσαμε στην
«Απόλυτη Μοναρχία» (1835;)
5
Άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο, 25 Ιαν. 1833
6
Β. ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑΣ
(1833-1835)
ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
7
Αντιβασιλεία: Επιτροπή Βαυαρών αξιωματούχων που διοικούν μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα (1835).
1. Άρμανσμπεργκ (πρωθυπουργός - υπουργός Εξωτερικών).
2. Μάουρερ (εκπαίδευση, δικαιοσύνη, εκκλησία).
3. Χάιντεκ (στρατός).
1. Εθνική ανεξαρτησία.
2. Βασιλική απολυταρχία.
3. Συγκεντρωτική διακυβέρνηση.
1. Διαίρεση σε 10 νομούς.
2. Μεταφορά πρωτεύουσας από το Ναύπλιο στην Αθήνα (1834).
8
◄ Το πρώτο σχέδιο για τη νέα πόλη της Αθήνας, που έκαναν οι αρχιτέκτονες Σταμάτης Κλεάνθης και Εδουάρδος Σάουμπερτ. Όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους το 1834 ήταν μια μικρή και καταστραμμένη πόλη. Γρήγορα όμως χτίστηκαν νέα κτίρια και η πόλη μεγάλωσε. Ο Όθωνας την έκανε πρωτεύουσα της Ελλάδας, επειδή το όνομά της θύμιζε τους αρχαίους Έλληνες και τον πολιτισμό τους.
► Διοικητική διαίρεση κράτους επί Όθωνα
9
1. Πρωτοβάθμια: Αλληλοδιδακτικά δημοτικά σχολεία (7ετούς φοίτησης).
2. Δευτεροβάθμια:
α. Ελληνικά σχολεία (3ετούς φοίτησης) 🡪 στις πρωτεύουσες επαρχιών.
β. Γυμνάσια (4ετούς φοίτησης) 🡪 στις πρωτεύουσες νομών.
3. Τριτοβάθμια: Πανεπιστήμιο στην Αθήνα (1837) και Πολυτεχνική Σχολή.
1. Δημιουργία Αυτοκέφαλης Εκκλησίας (απεξάρτηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο).
2. Κλείσιμο μικρών μοναστηριών.
10
▲ Χαρακτικό με Βαυαρούς στρατιώτες να συγκρούονται με άτακτους πολεμιστές. Το 1833 υπήρχαν στο ελληνικό βασίλειο5.000 περίπου άτακτοι πολεμιστές. Οι πιο πολλοί είχαν πολεμήσει στην Ελληνική Επανάσταση και περίμεναν βοήθεια από την κυβέρνηση. Όμως ο νέος στρατός που δημιούργησε η Αντιβασιλεία τούς άφηνε απ’ έξω. Οι αυστηροί κανόνες, η σκληρή εκπαίδευση και η πειθαρχία, η εξάρτηση του στρατού από την κεντρική εξουσία και οι χαμηλοί μισθοί είχαν αποτέλεσμα να πάνε σ’ αυτόν μόνο 35 παλιοί πολεμιστές.
Πανεπιστήμιο. Το πρώτο πανεπιστήμιο στη χερσόνησο του Αίμου. Πώς ονομάζεται σήμερα το Πανεπιστήμιο Αθηνών; Γιατί;
◄ Προσωπογραφία του Θεόκλητου Φαρμακίδη, 1858, έργο του Διονυσίου Τσόκου.
11
Τρεις διαφορετικές απόψεις για το έργο της Αντιβασιλείας
α. Η άποψη του μέλους της Αντιβασιλείας Γκέοργκ Λούντβιχ φον Μάουρερ
Μόλις αποβιβαστήκαμε, κυκλοφορήσαμε μια προκήρυξη με την οποία ζητούσαμε να μας χαρίσει ο Ελληνικός Λαός πρώτα απ’ όλα την εμπιστοσύνη του. [...] Για ν’ αποκτήσει ο τόπος ηρεμία, δημοσιεύσαμε αυστηρότατους νόμους –με προσωρινό φυσικά χαρακτήρα– εναντίον εκείνων που θα επιχειρούσαν να διασαλεύσουν την τάξη. [...] Με τα μέτρα που πήραμε σχετικά με τη Δικαιοσύνη και το Στρατό, αποκαταστάθηκε η τάξη και η ασφάλεια [...], σταμάτησαν οι ληστείες και οι πειρατείες. Με τη βαθμιαία οργάνωση στα θέματα της διοίκησης, ταχτοποιήθηκαν ένα σωρό ζητήματα, και με τη σιγουριά που απλώθηκε παντού, άρχισε να αναπτύσσεται η γεωργία, το εμπόριο και η βιομηχανία.
Γκ. Λ. φον Μάουρερ, Ο Ελληνικός Λαός (Χαϊδελβέργη 1835), μτφρ. Ό. Ρομπάκη, Αφοί Τολίδη, Αθήνα 1976, σ. 733 και 735.
β. Η άποψη του Βαυαρού αξιωματούχου Ρούντχαρτ
Ο Ίγκνατς φον Ρούντχαρτ διετέλεσε για λίγο, το 1837, αρχηγός του βασιλικού οίκου της Ελλάδας (θέση παρόμοια με αυτή του σημερινού πρωθυπουργού), αλλά διαφώνησε με τον Όθωνα και παραιτήθηκε.
Δε σκοπεύω να κατηγορήσω την Αντιβασιλεία, αλλά δεν μπορώ να κρύψω την παρατήρηση ότι [...] οι δημόσιοι άντρες, που είχαν αναλάβει τη διακυβέρνηση και τη διοίκηση της Ελλάδας, δεν έπρεπε να ξεκινήσουν από τις δικές τους αντιλήψεις και από το διοικητικό τυπικό [...] αλλά να θεσπίσουν ρυθμίσεις που να ταιριάζουν στην κατάσταση της φτωχής και εξαντλημένης χώρας [...] Έπρεπε στην αρχή να περιοριστούν στη θεμελίωση του κράτους βάσει των κοινοτήτων που ήδη υπήρχαν [...]
Μ.Χ. Τσαπόγας, «Το ανέκδοτο ‘’κυβερνητικό πρόγραμμα’’ του Ignaz von Rudhart για την πολιτειακή και διοικητική οργάνωση της Ελλάδας (1836)», Το Σύνταγμα, 15, σ. 273-4, Γ. Γιαννόπουλος , Δοκίμια Θεωρίας και Διδακτικής της Ιστορίας, Βιβλιογονία, Αθήνα 1997, σ. 144.
γ. Η άποψη του Μακρυγιάννη, αντιπάλου της Αντιβασιλείας
Ότι οι Μπαυαρέζοι και οι οπαδοί τους Έλληνες θέλαν να μας φάνε κι’ ο Θεός μας γλύτωσε από τους κακούς τους σκοπούς. Και πασκίζαμεν έξω και μέσα με τρόπον και κατηχούσαμεν τους ανθρώπους ίσως και κινηθούμεν διά τα έξω και λευτερωθούμεν κ’ εμείς εδώ μέσα και κάμωμεν νόμους στέρεους και διοικηθούμεν ως άνθρωποι˙ ότι μας κυβερνούν οι ανθρωποφάγοι με το «έτζι θέλω» και κρίμα ’στα αίματα και θυσίες οπού κάμαμεν.
Μακρυγιάννης, Απομνημονεύματα, επιμ. Ι. Βλαχογιάννη (1907), Γιοβάνης, Αθήνα 1968, τόμ. 2, σ. 109.
ΑΣΚΗΣΗ: Αφού μελετήσετε τις πηγές και λάβετε υπόψη σας το σύνολο των στοιχείων της ενότητας, να οργανώσετε συζήτηση στην τάξη: μια ομάδα θα υπερασπιστεί, με επιχειρήματα, το έργο της Αντιβασιλείας και μια άλλη θα το επικρίνει, επίσης με κατάλληλα επιχειρήματα.
12
Γ. ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΑΠΟΛΥΤΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ ΟΘΩΝΑ
(1835-1843)
13
Μάιος 1835: Συνέχιση της πολιτικής της Αντιβασιλείας από τον Όθωνα
▲ Όθων και Αμαλία
▲ Ο Ιγνάτιος φον Ρούντχαρτ ή Ρούδχαρτ ή Ιππότης δε Ρουδάρτ ήταν Βαυαρός νομικός και πολιτικός, πρωθυπουργός της Ελλάδας κατά το 1837, στη διάρκεια της βασιλείας του Όθωνα.
ΒΑΥΑΡΟΚΡΑΤΙΑ
14
Δ. Η 3Η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1843
15
ΑΙΤΙΑ. Κοινωνικά Προβλήματα – Δυσαρέσκεια:
Γενική αναταραχή ⇨ πολιτική κινητοποίηση όλων των κομμάτων (Μαυροκορδάτος, Κωλέττης, Λόντος, Μεταξάς).
ΚΟΜΜΑΤΑ
Δυσαρέσκεια αγωνιστών επανάστασης
ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ
Αδυναμία εξόφλησης δανείων ⇨ οικονομικός έλεγχος Δυνάμεων & περικοπή δαπανών
ΔΑΝΕΙΑ
Κακή οικονομική κατάσταση αγροτών – θύματα ληστείας.
ΑΓΡΟΤΕΣ
16
ΑΙΤΙΑ. Κοινωνικά Προβλήματα – Δυσαρέσκεια:
Γενική αναταραχή ⇨ πολιτική κινητοποίηση όλων των κομμάτων (Μαυροκορδάτος, Κωλέττης, Λόντος, Μεταξάς).
ΚΟΜΜΑΤΑ
Δυσαρέσκεια αγωνιστών επανάστασης
ΠΑΛΙΚΑΡΙΑ
Αδυναμία εξόφλησης δανείων ⇨ οικονομικός έλεγχος Δυνάμεων & περικοπή δαπανών
ΔΑΝΕΙΑ
Κακή οικονομική κατάσταση αγροτών – θύματα ληστείας.
ΑΓΡΟΤΕΣ
17
Κάτι κάτι μου θυμίζει αυτό…
Αιτήματα:
α. Παραχώρηση Συντάγματος,
β. απομάκρυνση Βαυαρών,
γ. οικονομική & κοινωνική ανακούφιση.
18
Νύχτα 2 – 3 Σεπτεμβρίου 1843
Δυνάμεις της φρουράς των Αθηνών και πολίτες, με αρχηγό συνταγματάρχη Δημ. Καλλέργη & Μακρυγιάννη συγκεντρώθηκαν έξω από Ανάκτορα και απαίτησαν την παραχώρηση Συντάγματος.
19
▲ Φωτογραφία του 1868 με το παλάτι του Όθωνα (σήμερα στεγάζει τη Βουλή των Ελλήνων) και την πλατεία Συντάγματος μπροστά του(την πλατεία των Ανακτόρων, όπως την ονόμαζαν τότε). Στις 3 Σεπτεμβρίου 1843 η στρατιωτική φρουρά της Αθήνας, που την υποστήριζαν οι κάτοικοι της πόλης, συγκεντρώθηκε σ’ αυτή την πλατεία και ανάγκασε το βασιλιά να συγκαλέσει εθνοσυνέλευση και να παραχωρήσει σύνταγμα. Γι’ αυτό η πλατεία αυτή ονομάστηκε μετά Πλατεία Συντάγματος.