İŞ YAŞAMINDA KADIN

​

​

Dr. Süheyla Ağkoç

​

İŞÇİ SAĞLIĞI İŞYERİ HEKİMLİĞİ GÜNLERİ

Ayrımcılık

​

• Toplumsal yaşamın en önemli sorunlarından biri, bireylerin ekonomik, sosyal, kültürel, demografik vb. farklı özellikleri nedeniyle yapılan ayrımcılıktır.
• İşin niteliklerinin gerektirdiği temel şartların dışında bazı özellikler aranması,
• Kadroya geçme, terfi etme veya daha iyi bir
• pozisyonda görevlendirilme aşamasında farklı tutumlara maruz kalma...

Ayrımcılık

• Dini veya etnik kökene,
• Yaşa,
• Engelli olma durumuna,
• Cinsiyete dayalı

Toplumsal cinsiyet

Toplumsal cinsiyet temelli işbölümü

Ataerki/ Patriyarka

İş Yaşamında Ayrımcılık

• İş ilanlarında erkek aday tercihinin belirtilmesi,
• Erkekler lehine ücret politikaları,
• İşten çıkarmalarda kadınlara “öncelik” verilmesi,
• Toplumsal cinsiyet rolleri açısından kadınların az istihdam edilmesi (gebelik, küçük çocuğu olması...)
• Hizmet sektöründe kadınların “tercih edilmesi”

Kadının İşgücüne Katılımında Etkenler

• Üretim ve istihdam politikaları,
• Ekonomik krizler,
• Enformel sektörün büyüklüğü,
• Nüfus artış hızı,
• Kentleşme,
• İletişim araçlarını kullanmanın yaygınlaşması,
• Ulaşım olanaklarındaki çeşitlilik,
• Toplumsal değer yargıları,
• ...

Kadınların İş Yaşamına Katılımı

• Kadınların istihdamına yönelik politikaların merkezinde;

​

• Esnek,
• Güvencesiz,
• Kayıtdışı çalışma yer almaktadır.

​

• Kadın istihdamının artırılması yerine kadınların insana yakışır işlerde temsilinin güçlendirilmesi esas alınmalıdır.

​

İş Yaşamında Risk Grupları

• Kadınlar,
• Ev eksenli çalışanlar,
• Göçmenler,
• Yarı zamanlı çalışanlar,
• Enformel sektörlerde çalışanlar,
• Çocuklar,
• Yaşlılar,
• Taşeron/ geçici çalışanlar.

Kadının Görünmeyen Emeği,

​

Hayatı yeniden üretir:

​

• İşgücünün yeniden üretimi,
• Mevcut yaşamın sürdürülmesi için harcanan emek anlamında toplumsal yeniden üretim,
• Bir sonraki kuşağın yetiştirilmesi için harcanan emek olarak insanların yeniden üretimi.

Kadınlar için İş Yaşamı

• İşin mekansal örgütlenmesi çok uygun değil,
• Ücretler eşit değil,
• Terfi ve statü hiyerarşileri var,
• Belli tür işlerde,
• İş piyasasının belli sektörlerinde yoğun çalışıyorlar.

Kadınlar

• Hizmet Sektörü; sekreterlik benzeri ofis işleri, çağrı merkezleri, hastaneler, bankacılık, otelcilik, ev işleri...
• Enformal sektör, tarım
• Endüstri; gıda, tekstil/ dokuma, ilaç-kimya, el sanatı...
• Ağır, kirli, düşük gelirli, sağlık hizmetlerine erişimin güç olduğu işlerde...erkeklere göre günde ort. 3 saat daha fazla çalışıyorlar.

Kadınların Çalışma Koşulları

• Düşük ücret
• Uzun çalışma saatleri
• İş tanımlarının belirsizliği
• Monoton çalışma
• Kötü çalışma koşulları
• Güvencesiz çalışma

Çağrı üzerine çalışma, ev-eksenli çalışma, sözleşmeli çalışma, geçici/ kısmi zamanlı çalışma...

Gelecek kaygısı

Güvencesiz Çalışan Kadınlar

• Fiziksel yıpranma,
• Psikolojik yıpranma,
• Tükenmişlik,
• Çalışma ve gündelik yaşam arasındaki sınırların aşınması (evde çalışma),
• Taciz,
• Özsaygı yitimi, kendini yetersiz hissetme,
• Yalnızlık ve yabancılaşma.

İşçi Sağlığı için Tehditler

• Gerçekçi olmayan iş beklentileri,
• Performans uygulamaları,
• İş akışının/ çalışanın takip edilmesi,
• Sosyal güvenlik kısıtlamaları,
• Tasarruf tedbirleri,
• Özelleştirme,
• İş güvencesinden yoksun olma,
• Taşeron çalışma.

​

Risk Grubu Olarak Kadınlar

• Sağlık ve güvenlik çalışanlarının çoğu erkek,
• Erkekler endüstriyel çalışma alanlarında daha fazla,
• Güvenlik standartları ve maruziyet sınırları erkek çalışanlara göre düzenlenmiş,
• Koruyucu donanımlar erkek ölçülerine göre üretiliyor,
• ....

Kadınların Özellikleri

• Fiziksel güç olarak (kaldırma-itme) daha zayıftırlar,
• Vücut ağırlıkları daha az,
• Solunum kapasiteleri daha düşük,
• Sıcak ortamlardan daha fazla etkilenirler,
• Yağ dokuları daha fazla,
• Boya göre omurga uzunlukları fazladır.

Kadınların (İşçi) sağlığı

• Kimyasalların karsinojenik ve mutajenik etkileri,
• Solunabilen partiküller,
• Gürültü,
• Kas-iskelet sistemi sorunları,
• Stres,
• Kronik yorgunluk, erken yaşlanma,
• Hipertansiyon, artrit gibi hastalıklar,
• Psikososyal sorunlar,
• Cinsel taciz ve ayrımcılık...

Üreme Sağlığı

• Çalışan kadınlarda doğurganlık hızları azalırken, erken, prematüre doğum ve düşük doğum ağırlıklı bebek riski daha fazladır.
• Tezgahlarda yarı iletken medde ile çalışanlarda ve sağlık personelinde doğum komplikasyonları yüksektir.
• Yüksek ısıda çalışmada bebekte büyüme geriliği, doğumsal şekil bozukluları görülebilmektedir.
• ...

Kadınlara Yönelik Şiddet

• Fiziksel,
• Cinsel,
• Psikososyal,
• Ekonomik

​

Nedenleri

• Erkeklerle eşit olmamak (eğitim, iş sahibi olma, ekonomik...)
• Özgürlükten ve ekonomik bağımsızlıktan yoksun olma

​

Mobbing

• Çalışma hayatında birçok farklı sebepten dolayı, baskı kurmak, yıldırmak ya da işten ayrılmaya neden olmak için bir kişinin ya da grubun üzerinde uygulanan psikolojik taciz

​

• Patriyarkal kapitalizmin işyeri verimliliğini arttırmak için uyguladığı sistematik bir şiddettir,

​

• Etkisi sıklıkla fiziksel şiddet kadar ve bazen daha fazla yıkıcıdır.

Çatışmanın Mobbing Sayılması için;

• İşyerinde yaşanması,
• En az 6 ay sürmesi,
• Her ay bir kaç kez tekrarlanması,
• Eşitsizliğe maruz kalma,
• Aşamaların birbiri ardına devam etmesi,
• İstifaya zorlama gibi amaçlarla farklı muamele uygulanması,
• Özgür konuşmayı engelleyici davranışlar, sistematik olarak izole etme, görevin değiştirilmesi, şiddet veya şiddet tehditleri

Kısıtlılıklar/ Yasaklar

Kadınların doğurganlığının ve anneliğinin korunması yaklaşımı,

​

• Gece çalışma,
• Yeraltında çalışma,
• Fazla çalışma,
• Ağır işlerde çalışma

Özellikli Sağlık İhtiyacı

• Engelli çalışanlar
• Gebe kadınlar ve çalışan anneler

​

• Risk değerlendirme ve önleme programlarında bu durum mutlaka dikkate alınmalı,
• Üreme sağlığı öncelikli olarak ele alınmalı,
• Eğitim ve özellikle herhangi bir kazanç kaybı olmadan uygun, alternatif iş verilmesi hakkı gibi düzenlemeler yapılmalı.

​

Türkiye’de Kamu Çalışanı Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnstersekslerin Durumu 2018 Yılı Araştırması KAOS GL

• Araştırma katılımcılarının %8,9’u idari pozisyonda çalıştığını belirtiyor,
• İş yerinde tamamen açık olduğunu söyleyen çalışan oranı %6,7.
• “Açık değilim ama tahmin edildiğini düşünüyorum” %16,18.
• “Bazı kişilere açığım” %35,39,
• “Tamamen kapalıyım” %32,36.
• Kurum içinde ayrımcı kural ve kurulların olduğunu söyleyenler 17,
• Ayrımcı kuralların ve kurulların olmadığını söyleyenler 24
• Varsa dahi bilmediğini ifade eden 48.
• TOPLAM: 89 KİŞİ

Türkiye’de Özel Sektör Çalışanı Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnstersekslerin Durumu 2018 Yılı Araştırması KAOS GL

• “Tamamen açık olduğunu” söyleyen 32,
• “Kısmen açık olduğunu” 19,
• “Açıklama gereği duymadığını” söyleyen 46,
• “Zaten belli olmadığını” söyleyen 9,
• Tamamen gizlediğini” söyleyen 89,
• “İsteği dışında öğrenildiğini” söyleyen 3 kişi.
• Katılımcıların %16’sı ayrımcılığa bizzat maruz kaldığını söylerken, %42’si karşılaşmadığını;
• %42’si ise cinsel kimliğini gizlediği için karşılaşmadığını ifade ediyor.
• TOPLAM: 189 KİŞİ

Kırılgan Gruplar/ LGBTİ'ler

• Sigara kullanımı,
• Kilo kontrolü (çok yeme/ yemeden kesilme)
• CYBE,
• Depresyon, anksiyete, intihar girişimi,
• Bilinçsizce Hormon kullanımı,
• Travmatik deneyimler yaşama,
• Sosyal destek azlığı,
• Ayrımcılığa uğrama korkusu ile sağlık hizmeti almaktan kaçınma...

Toplumsal Cinsiyet Odaklı Yaklaşım

Kadınların,

• Karar aşamalarına katılımı düşük,
• Eğitimlere katılım ve terfi oranları daha az,
• Eş, anne ve çalışan rolleri var.

​

• İşçi sağlığı ve iş güvenliği programları toplumsal cinsiyet odaklı olmalı,
• Kadının sosyoekonomik rolleri ile sağlığı arasındaki ilişki hep akılda tutulmalı.

​

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

• Fiziksel, psikososyal riskleri tespit etme ve önleyici programlar yapma,
• Güvenli bir çalışma ortamı yaratma,
• İş yaşamında kadın duyarlı programların düzenlenmesi,
• Kadınlara yönelik şiddet ve baskı unsurlarının tanımlanması,
• Her türlü ayrımcılık, şiddet, zorbalıktan arındırılmış bir iş yaşamı.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

• Kadın çalışanlar için mesleki maruziyet ölçümleri yapılmalı,
• Her bir iş kolu için riskler tanımlanmalı,
• Ulusal standartlar oluşturulmalı,
• Psikososyal ve yönetimsel açıdan etkili kontrol programları yapılmalı,
• Fiziksel, zihinsel ve sosyal bir iyilik hali sağlanmalı.

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

• Tehlikelerin elimine/ minimize edildiği,
• İş tanımlarının net olduğu,
• Nitelikli işlerde çalışılan,
• Statü terfi olanaklarının sağlandığı,
• Kadınların öncelik kazandığı çalışma ortamları geliştirilmeli.

İyi Düzenlenmiş Bir İşyeri Sağlık Geliştirme Programı,

• Kesin ve tam bilgilenme,
• Grup içinde ve bireysel görüşmelerde soru sorabilme fırsatı,
• Klinik koruyucu hizmetler,
• Sağlık geliştirme etkinliklerine katılım fırsatı,
• Hastalık ve sakatıkları asgari düzeye çekebilmek için danışmanlık hizmeti, olmalıdır.

İşyeri Sağlık Hizmeti

• Verilen hizmet türü ne olursa olsun, kadın çalışanlar için işyeri sağlık geliştirme programının başarısı sadece sunulan bilgi ve hizmetin güvenilirliğinde değil sunuluş biçiminde yatmaktadır.

​

• Programlar kadınların yaklaşımları, anlayışları ve kaygıları dikkate alınarak belli bir duyarlılıkla hazırlanmış olmalıdır.

Sağlık ve Güvenlik için,

• Sosyal güvenlik kapsamının genişletilmesi,
• Kayıtlı istihdam,
• Emekli maaşlarının iyileştirilmesi,
• İşsizlik sigortası,
• Doğum koruması ve sağlık sigortası,
• Okul öncesi çocuk bakımının ve diğer bakım hizmetlerinin desteklenmesi,
• Örgütlenme önündeki engellerin kaldırılması,
• ...

Eksikler

• Göçmen işçiler,
• Enformal sektörlerde/ esnek çalışanlar,
• Kayıtdışı çalışanlar,
• Tarım çalışanları
• ....

Kaynaklar

• İş Yaşamında Ayrımcılık: Turizm Sektörü Örneği, Mahmut Demir, Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, Cilt:8, Sayı:1
• VIOLENCE AND HARASSMENT AGAINST WOMEN AND MEN IN THE WORLD OF WORK, TRADE UNION PERSPECTIVES AND ACTION, ILO
• FUNDAMENTAL PRINCIPLES OF OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY Second edition, Benjamin O. ALLI, ILO
• SAFEWORK, WOMEN WORKERS AND GENDER ISSUES ON OCCUPATIONAL SAFETY AND HEALTH, ILO
• Kadınların İkilemi: İş ve Aile Yaşamı, Nurşen Adak, Sosyotoji Dergisi ülgen oskay'a Armağan özet Sayı 2007
• İş Yaşamında Kadın Çalışana Yönelik Ayrımcı Bakış Açısı ve Mobbing Üzerine Ampirik Bir Çalışma, Nesrin Şalvarcı Türeli, Nilgün Dolmacı, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi / Cilt:2 / Sayı:2 / Aralık 2013
• AKP döneminde emek-DİSK RAPORU 29 Mayıs 2018
• Türkiye'de Kadın İşçilerin Mesleksel Sağlığı, Çiğdem Çağlayan, Nilay Etiler, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 33
• Güvencesiz Çalışan Kadınların Sağlığı, Gamze Yücesan Özdemir, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 37

​

Kaynaklar

• Kadınların Sağlığına Nereden Bakmalı, Nilay Etiler, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 57
• Toplumsal Cinsiyet, Çalışma Yaşamı ve Kadın Sağlığı, Şevkat Bahar Özvarış, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 57
• Çalışma Yaşamında Eril Şiddet, Ayşe Devrim Başterzi, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 57
• Çalışma Yaşamı ve Kadın Sağlığı, Nihal Esin, Nilüfer Öztürk, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 23
• Kadın Sağlığı, Patricia A. Last, Çeviren Didem Gediz Gelegen, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 5
• Sağlık Sistemi içinde Savunmasız/ Örselenebilir Gruplara Yaklaşım, Şükrü Keleş, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 65
• LGBTİ Çalışanların Sağlığı, Aslı Davas, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 65
• Mobbingin Ruh Sağlığına Etkisi, Özge Güdül, Özlem Çolak, Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, Sayı 65
• www.keig.org

​

​

#FlormarDeğilDirenişGüzelleştirir

​

Yürüyoruz yürüyoruz, yan yana, güzel günler adına

Kadınız, insanız, insanlığı ayağa kaldırıyoruz

Paydos bundan böyle köleliğe, aylaklığa

Herkes çalışsın, bölüşülsün kardeşçe, yaşamın sundukları

İşte bunun için yükseliyor yüreklerimizden

Bu ekmek ve gül türküleri

Ve yineliyoruz hep bir ağızdan

"Ekmek ve gül! Ekmek ve gül!"

​