1

Ενότητα 13^η:

Οι κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

​

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

2

​

Α. ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ

• Ραγδαία αύξηση του πληθυσμού μετά το 1850.
• Μετανάστευση:

1. Εσωτερική: συγκέντρωση εργατών σε πόλεις.

2. Εξωτερική: ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία.

▲ Μετανάστες στο κατάστρωμα πλοίου ταξιδεύουν προς την Αμερική

◄ Πίνακας που ζωγράφισε ο Βρετανός Τζορτζ Φρέντερικ Γουότς στα 1848–1849 για την πείνα στην Ιρλανδία. Περίπου 1,5 εκατομμύριο άνθρωποι από την Ιρλανδία μετανάστευσαν τη δεκαετία του 1840 στις ΗΠΑ, όταν μια καταστροφή στις σοδειές της πατάτας έφερε μεγάλη πείνα στο νησί.

3

Αριστοκράτες – μεγαλογαιοκτήμονες

▲ «Η οικογένεια του Κάρολου Δ΄», πίνακας του 1800 του Ισπανού ζωγράφου Φρανθίσκο Γκόγια. Ο ζωγράφος εικονίζει τη βασιλική οικογένεια της Ισπανίας χωρίς να τους δείχνει σπουδαίους ή ωραίους, παρά τα ακριβά και πολυτελή ρούχα και τα κοσμήματα που φορούν.

Β. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Αστοί

4

Ήταν, πλέον η κυρίαρχη κοινωνική τάξη. Διέθεταν πλούτο, υψηλό κοινωνικό κύρος και πολιτική επιρροή.

Διακρίνονταν σε:

5

► Χαρακτικό (1830 περίπου) με αστικά σπίτια στο Λονδίνο. Οι αστοί κατοικούσαν στις πόλεις, σε καλοχτισμένα σπίτια, οργάνωναν δεξιώσεις και πήγαιναν συχνά στην Όπερα. Τα αστικά σπίτια είχαν πολλούς υπηρέτες

6

• Αγρότες

Οι Αγρότες αποτελούσαν την πλειονότητα των Ευρωπαίων κατά το 19^ο αιώνα και ζούσαν υπό εξαιρετικά ασταθείς συνθήκες:

7

Οι Εργάτες, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, αυξάνονταν όσο αναπτυσσόταν η βιομηχανία.

• Εργάζονταν 12-16 ώρες καθημερινά, δίχως ούτε μια μέρα ανάπαυσης και έπαιρναν μισθούς πείνας.
• Ζούσαν, στριμωγμένοι πολλοί μαζί, σε μικρά και ανθυγιεινά σπίτια και πέθαιναν νέοι.
• Το 1827 ο μέσος όρος ζωής των εργατών της γαλλικής βιομηχανικής πόλης Μιλούζ ήταν τα 27 χρόνια!

Εργάτες

Χαρακτικό του 1872 με εργατική γειτονιά στο Λονδίνο. Οι πιο πολλοί εργάτες ζούσαν σε μικρά δωμάτια στο κέντρο της πόλης. Ο φωτισμός με γκάζι άρχισε να διαδίδεται τη δεκαετία του 1830, αλλά η νύχτα συνέχιζε να είναι σκοτεινή και επικίνδυνη. Λίγοι δρόμοι ήταν στρωμένοι με πέτρες, τα βρόμικα νερά από σπίτια και εργαστήρια ρίχνονταν συνήθως στο δρόμο, σε ανοιχτά κανάλια και ποτάμια. Οι κακές συνθήκες υγιεινής προκαλούσαν επιδημίες. Έτσι, πολλοί άνθρωποι πέθαιναν τότε από φυματίωση και χολέρα.

8

◄Μια φτωχή εργατική οικογένεια όπως τη ζωγράφισε το 1847 ο Βρετανός Τζορτζ Κρούικσονκ. Βλέπουμε το δωμάτιο που μένουν, τα λιγοστά τους έπιπλα, τα στρώματα στο πάτωμα, τον πατέρα που πίνει, τη μητέρα που κλαίει.

Άρχισα στις πέντε με τις γυναίκες και στις πέντε βγήκα πάλι έξω. Την Παρασκευή δουλεύω όλη τη νύχτα και φεύγω στις 12 το μεσημέρι. Κουβαλάω τα μεγάλα κομμάτια κάρβουνο από εκεί που τα βρίσκουν μέχρι την έξοδο της στοάς, τα μικρά κομμάτια σε ένα καλάθι […]. Οι αποστάσεις είναι διαφορετικές, γιατί δε σκάβουν πάντα στο ίδιο σημείο, άλλες φορές 300, άλλες 500 μέτρα. Η στοά είναι πολύ χαμηλή, πρέπει να σκύβω την πλάτη και να λυγίζω τα πόδια και συχνά το νερό φτάνει μέχρι τις γάμπες μου. Δε μ’ αρέσει η δουλειά. Με βάζει ο πατέρας μου να δουλεύω. Δεν έχω ποτέ μου τραυματιστεί, όμως συχνά αναγκάστηκα να σκαρφαλώσω έξω από τη στοά, όταν δεν μπορούσα να αναπνεύσω μέσα.

Τζάνετ Κάμινγκ, 11 ετών, εργάτρια, Έκθεση Επιθεωρητών Εργασίας, έτος 1842

9

▲ Χαρακτικό του 19ου αιώνα: Εργάτρια δουλεύει στην κλωστική μηχανή που εφεύρε ο Βρετανός Τζέιμς Χάργκριβς.

Γ. ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

10

Γ. ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

11

12

Οι πρώτοι σοσιαλιστές:

• Σαιν Σιμόν
• Φουριέ
• Όουεν
• Μπλαν
• Προυντόν

μιλούσαν για μια εξιδανικευμένη μορφή κοινωνίας που θα έπρεπε, κατά τη γνώμη τους, να επικρατήσει.

Γιαυτό και οι απόψεις τους ονομάστηκαν:

ουτοπικός σοσιαλισμός.

​

Πρώτοι σοσιαλιστές – Ουτοπικός σοσιαλισμός

13

▲ Ρόμπερτ Όουεν 

(Robert Owen)

◄ Σάρλ Φουριέ  François Marie Charles Fourier

► Ο Κλοντ Ανρί ντε Ρουβρουά, κόμης του Σαιν Σιμόν

▲ Πιέρ-Ζοζέφ Προυντόν

14

◄ Καρλ Χάινριχ Μαρξ (Karl Heinrich Marx)

• Το 1848 οι Γερμανοί Καρλ Μαρξ και Φρίντριχ Ένγκελς δημοσίευσαν το κομμουνιστικό μανιφέστο.

15

• Αργότερα ο Μαρξ δημοσίευσε ένα τρίτομο έργο, το Κεφάλαιο (Das Kapital).

Κύρια αιτία της κοινωνικής αδικίας ήταν το γεγονός ότι οι σχετικά ολιγάριθμοι αστοί ήταν ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής..

​

16

17

Αρχικά οι εργάτες αντιδρούν χωρίς οργάνωση (αυθόρμητα) για τις αντίξοες συνθήκες εργασίας.

• Μετά το 1830 οργανώνονται σωματεία (συνδικάτα) για την καλύτερη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους (π.χ. λιγότερες ώρες εργασίας [8 ώρες], καλύτερος μισθός, καλύτερες συνθήκες εργασίας, πολιτικά δικαιώματα).
• 838: Χάρτα του Λαού (Αγγλική Ένωση Εργατών). Οι Χαρτιστές διατυπώνουν πολιτικά αιτήματα.

Δ. Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟΥ

► Διαδήλωση Χαρτιστών στο Λονδίνο, 1842 με αίτημα την επέκταση του εκλογικού δικαιώματος σε όλους τους άρρενες πολίτες.

Απεργίες – εργατική πρωτομαγιά

18

Κύριος τρόπος διεκδίκησης ήταν οι απεργίες, που συχνά καταστέλλονταν βίαια

​

Την 1η Μάη 1886

μια εργατική απεργία στο Σικάγο των ΗΠΑ

• με αίτημα την καθιέρωση οκτάωρης εργασίας
• πνίγηκε στο αίμα.

▲ Στην απεργία πήραν μέρος περίπου 350.000 εργάτες σε 1.200 εργοστάσια των ΗΠΑ. Την Πρωτομαγιά του 1886 έγινε στο Σικάγο η πιο μαχητική πορεία, με τη συμμετοχή 90.000 ανθρώπων. Στην κεφαλή της πορείας ήταν ο αναρχοσυνδικαλιστής Άλμπερτ Πάρσονς, η γυναίκα του Λούσι και τα επτά παιδιά τους.�ΠΗΓΗ: http://www.sansimera.gr/articles/256#ixzz3I1olltdG

19

• Έτσι, από το 1890 τα σοσιαλιστικά κόμματα και τα συνδικάτα άρχιζαν να γιορτάζουντην Πρωτομαγιά ως παγκόσμια ημέρα των εργατών, πράγμα που συμβαίνει και σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Νίκες του συνδικαλιστικού – εργατικού κινήματος τέλη 19ου αι.

​

1. Μείωση ωρών εργασίας σε 10.

2. Δημιουργία ασφαλιστικών ταμείων.

3. Υπογραφή συλλογικών συμβάσεων με τους εργοδότες για τις κατώτερες αμοιβές των εργατών.

20

Ε. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΩΝ

• Λονδίνο 1864: Πρώτη Διεθνής Ένωση Εργατών
• Διαλύεται λόγω διαφωνιών.
• Παρίσι 1889: Δεύτερη Διεθνής
• Συμμετοχή μόνο μαρξιστών.
• Δημιουργία διαφόρων σοσιαλιστικών και εργατικών πολιτικών κομμάτων
• Διαμόρφωση δύο τάσεων:

1. Άνοδος στην εξουσία μέσω εκλογών.

2. Άνοδος στην εξουσία με επανάσταση (Καρλ Λίμπκνεχτ - Ρόζα Λούξεμπουργκ στη Γερμανία, Λένιν στη Ρωσία).

21

Τ' όνομά μου είναι Ρόζα.�Είμαι το τραγούδι της ψυχής�πάνω από τις στέγες των σπιτιών,�πέρ' από τον άνεμο.��Θέλησα ν' αλλάξω τον κόσμο.�Κι έγινα το τραγούδι,�για να σώσω τ' όνειρο,�πέρ' από τον άνεμο.��Ο πατέρας μου έλεγε:�''- Ρόζα, είσαι η θύελλα!''.�Η μητέρα μου έλεγε:�''- Ρόζα, είσαι το σύννεφο!''.�Τ' αδέρφια μου φώναζαν:�''- Ρόζα, είσαι η Επανάσταση!''.��Κι έγινα η Ρόζα,�για να σώσω τ' όνειρο.�Κι αγάπησα πολύ,�πίστεψα πολύ.�Δεν ανήκω πια σ' αυτόν τον κόσμο.

Μουσική: Ελένη Καραΐνδρου

Εκτέλεση: Μαρία Φαραντούρη

22

ΣΤ. ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ:

• Τον 19ο αιώνα οι γυναίκες εργάζονται και αποκτούν οικονομική ανεξαρτησία.
• Διεκδικούν νομική και πολιτική χειραφέτηση.
• 1903: Η Έμελιν Πάνκχορστ ιδρύει την Κοινωνική και Πολιτική Ένωση Γυναικών (Αγγλία)
• μαχόταν για την παραχώρηση πολιτικών δικαιωμάτων στις γυναίκες (δικαίωμα ψήφου και συμμετοχής στην πολιτική).

▲ Τι διεκδικούν οι γυναίκες;

Βιομηχανική Επανάσταση

23

24