Ο θεσμός της συνεργάτιδας δικηγόρου - πλαίσιο απασχόλησης – ανισότητες.
Ήλια Αλευρά, Δικηγόρος
Καθεστώς απασχόλησης
Άρθρο 48 Κώδικα Δικηγόρων – Παροχή υπηρεσιών προς δικηγόρους και Δικηγορικές Εταιρίες
1. Δικηγόροι μπορούν να απασχολούνται από άλλους δικηγόρους ή από Δικηγορικές Εταιρίες για ορισμένη ή ορισμένες υποθέσεις ή αποκλειστικά. Η σχετική συμφωνία δεν θίγει την επιστημονική ανεξαρτησία τους κατά την άσκηση του λειτουργήματός τους ακόμη και όταν ενεργούν συντονισμένα με άλλους δικηγόρους ή στην περίπτωση συνεργασίας με Δικηγορική Εταιρεία με τους εταίρους και λοιπούς συνεργάτες της εταιρείας.
2. Όταν η συνεργασία του δικηγόρου με άλλον δικηγόρο ή με Δικηγορική Εταιρεία είναι αποκλειστική, η σχετική συμφωνία είναι έγγραφη και πρέπει να κατατεθεί μέσα σε τρεις μήνες από την υπογραφή της στο Δικηγορικό Σύλλογο του δικηγόρου που απασχολείται ή στο Δικηγορικό Σύλλογο της έδρας της εταιρείας. Διαφορετικά η ρύθμιση της σχέσης δεν υπάγεται στο παρόν άρθρο.
3. Η έγγραφη συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον: α) τη διάρκεια της συνεργασίας, β) τη συμφωνούμενη αμοιβή, γ) τον τρόπο καταβολής της αμοιβής, δ) τον τρόπο λύσης της συνεργασίας και την οφειλόμενη αποζημίωση.
4. Η εντολή χειρισμού υπόθεσης στο πλαίσιο της ρύθμισης της παραγράφου 1 λογίζεται ότι έχει δοθεί στον εντολέα δικηγόρο ή στην εντολέα Δικηγορική Εταιρεία.
Άρθρο 42 – Έμμισθος δικηγόρος
1. Έμμισθος δικηγόρος είναι αυτός που προσφέρει αποκλειστικά νομικές υπηρεσίες, ως νομικός σύμβουλος ή ως δικηγόρος, σε συγκεκριμένο εντολέα, σταθερά και μόνιμα, αμειβόμενος αποκλειστικά με πάγια περιοδική αμοιβή. Ο ίδιος δικηγόρος μπορεί επίσης να αναλαμβάνει υποθέσεις από οποιονδήποτε άλλον, αμειβόμενος είτε ανά υπόθεση είτε με άλλον τρόπο.
Μερικές σκέψεις-παρατηρήσεις
Οι απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα είναι δύσκολες και ο βαθμός δυσκολίας αυξάνεται όταν το εν λόγω καθεστώς αφορά τις γυναίκες δικηγόρους που απασχολούνται σε δικηγορικά γραφεία ή δικηγορικές εταιρείες με καθεστώς παροχής υπηρεσιών.
Περαιτέρω
Πού μπορεί να απευθυνθεί κανείς για να θίξει ζητήματα ως προς το ίδιο το καθεστώς απασχόλησης και ειδικότερα ζητήματα, όπως :
Μέχρι την εμπέδωση της εργασιακής κουλτούρας που δεν θα επιτρέπει ανισότητες και προσβλητικές συμπεριφορές, θα μπορούσαν οι Δικηγορικοί Σύλλογοι να συστήσουν Επιτροπές που θα λειτουργούν θεσμικά και να παρεμβαίνουν και επιλύουν τα αναδυόμενα ζητήματα;
Σε κάθε περίπτωση, τέτοιες Επιτροπές θα είχαν ως αποτέλεσμα την ανάδειξη των υφιστάμενων προβλημάτων που αποσιωπώνται σήμερα, λειτουργώντας ως Παρατηρητήριο (τήρηση δεδομένων, διενέργεια ερευνών-ερωτηματολογίων κλπ).
Ευρωπαϊκή Οδηγία 2010/41 για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν αυτοτελή επαγγελματική δραστηριότητα �
Η προστασία των αυτοαπασχολουμένων εργαζομένων από τις διακρίσεις λόγω φύλου, θα πρέπει να ενισχυθεί με την ίδρυση φορέα ή φορέων σε κάθε κράτος μέλος, ο οποίος θα είναι αρμόδιος για την ανάλυση των σχετικών προβλημάτων, τη μελέτη δυνατών λύσεων και την παροχή συγκεκριμένης υποστήριξης προς τα θύματα. Ο φορέας ή οι φορείς μπορούν να είναι οι ίδιοι με αυτούς που είναι υπεύθυνοι, σε εθνικό επίπεδο, για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης
Άρθρο 11
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν ότι ο φορέας ή οι φορείς που ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 20 της οδηγίας 2006/54/ΕΚ είναι επίσης αρμόδιοι για την προώθηση, την ανάλυση, την παρακολούθηση και την υποστήριξη της ίσης μεταχείρισης όλων των προσώπων που εμπίπτουν στην παρούσα οδηγία, χωρίς διακρίσεις λόγω φύλου.
2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι τα καθήκοντα των φορέων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 περιλαμβάνουν: α) την παροχή ανεξάρτητης βοήθειας σε θύματα διακρίσεων για την προώθηση των καταγγελιών τους περί διάκρισης, με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων των θυμάτων, και των ενώσεων, οργανώσεων και άλλων νομικών οντοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 9 παράγραφος 2, β) τη διενέργεια ανεξάρτητων ερευνών σχετικά με τις διακρίσεις, γ) τη δημοσίευση ανεξάρτητων εκθέσεων και τη διατύπωση συστάσεων για κάθε θέμα που αφορά αυτές τις διακρίσεις, δ) την ανταλλαγή, σε κατάλληλο επίπεδο, διαθέσιμων πληροφοριών με τους αντίστοιχους ευρωπαϊκούς φορείς, όπως το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων.
«Συνεργάτιδα δικηγόρος» και μητρότητα
�Οδηγία 2010/41 για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν αυτοτελή επαγγελματική δραστηριότητα �
Η οικονομική και φυσική ευπάθεια των εγκύων αυτοαπασχολουμένων γυναικών και των εγκύων συζύγων και, εφόσον και κατά τον βαθμό που τους αναγνωρίζει το εθνικό δίκαιο, των συντρόφων συμβίωσης των αυτοαπασχολουμένων εργαζομένων, καθιστά αναγκαίο να τους χορηγηθεί το δικαίωμα παροχών μητρότητας. Τα κράτη μέλη εξακολουθούν να είναι αρμόδια για τον καθορισμό των παροχών, μεταξύ άλλων για τον ορισμό του επιπέδου των εισφορών και όλων των ρυθμίσεων σχετικά με τις παροχές και τις πληρωμές, με την προϋπόθεση ότι συμμορφώνονται με τις ελάχιστες προϋποθέσεις της παρούσας οδηγίας. Ειδικότερα, μπορούν να καθορίζουν ποια περίοδο πριν και/ή μετά τον τοκετό, χορηγείται το δικαίωμα παροχών μητρότητας.
Άρθρο 8: Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι στις αυτοαπασχολούμενες εργαζόμενες γυναίκες, στις γυναίκες συζύγους και στις συντρόφους συμβίωσης κατά το άρθρο 2, μπορεί να χορηγείται, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ικανό επίδομα μητρότητας, το οποίο επιτρέπει τη διακοπή της επαγγελματικής τους δραστηριότητας λόγω εγκυμοσύνης ή μητρότητας για τουλάχιστον 14 εβδομάδες.
Άρθρο 6 Ν. 4097/2012
1. Στις αυτοαπασχολούμενες εργαζόμενες γυναίκες μπορεί να χορηγείται επίδομα μητρότητας, το οποίο επιτρέπει την προσωρινή διακοπή του επαγγέλματος τους, λόγω εγκυμοσύνης ή μητρότητας, για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 14 εβδομάδων.
2. Το ως άνω επίδομα μπορεί να χορηγείται και στις κυοφόρους αυτοαπασχολούμενες γυναίκες, τις τεκμαιρόμενες αυτοαπασχολούμενες μητέρες του άρθρου 1464 του Αστικού Κώδικα και στις αυτοαπασχολούμενες γυναίκες που υιοθετούν τέκνο ηλικίας έως δύο ετών.
Πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση
Άρθρο 151 Ν. 5078/2023, ΚΥΑ 28843/2024 (ΦΕΚ 2293/τ.Β/18.4.2024)
Οι μητέρες ασφαλισμένες στον (e-ΕΦΚΑ), που εργάζονται ως ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες ή αγρότισσες, όπως προκύπτει από́ το ασφαλιστικό́ τους καθεστώς, δικαιούνται την ειδική παροχή́ προστασίας μητρότητας, για χρονικό́ διάστημα εννέα (9) μηνών. Δικαιούχοι της εν λόγω παροχής είναι και οι ομόφυλοι σύζυγοι που αποκτούν παιδί μαζί, σύμφωνα με την κοινή́ δήλωσή τους στον e-ΕΦΚΑ.
Η δικαιούχος μητέρα, φυσική́, θετή́ ή τεκμαιρόμενη δικαιούται να μεταβιβάσει έως επτά́ (7) μήνες από́ την ειδική́ παροχή́ προστασίας της μητρότητας στον πατέρα, φυσικό́, θετό́ ή με τη διαδικασία της παρένθετης μητρότητας. Προϋπόθεση για τη μεταβίβαση της ειδικής παροχής στον πατέρα είναι να είναι η μητέρα δικαιούχος αυτής και να έχει η ίδια κάνει χρήση τμήματος αυτής προηγουμένως τουλάχιστον τους 2 πρώτους μήνες της παροχής.
Διαπιστώσεις και σκέψεις και μετά τη ρύθμιση
Σημείωση ότι και για τις έμμισθες δικηγόρους η χορήγηση επιδόματος αδείας κυοφορίας και λοχείας προβλέφθηκε το έτος 2021 (άρθρο 83 του Ν. 4826/2021, με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 32 του Ν. 4387/2016, 80000/1-2022 Εγκύκλιος του Υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων)
συνέχεια,
Προτάσεις
Η εξομοίωση των δικηγόρων (συνεργάτιδων) με τις μισθωτές και έμμισθες δικηγόρους ως προς
(α) τις παροχές μητρότητας. Επέκταση επιδόματος κυοφορίας και λοχείας.
(β) την προστασία της συνεργασίας. Ρητή απαγόρευση καταγγελίας της σύμβασης παροχής υπηρεσιών για 18 μήνες μετά τον τοκετό.
Ενδεχομένως, με την πρόβλεψη προϋποθέσεων, όπως για παράδειγμα όταν προκύπτει ότι σχεδόν το σύνολο του εισοδήματός τους (πχ σε ποσοστό 80%) για τους προηγούμενους 12 μήνες πριν από τον τοκετό προέρχεται από συγκεκριμένο εντολέα (δικηγόρο, δικηγορική εταιρεία). Να προκύπτει από τα εκδοθέντα τιμολόγια παροχής υπηρεσιών.
Ήδη έχει προβλεφθεί η εξομοίωση μη μισθωτών με μισθωτούς ως προς την ασφάλιση
Με την παράγραφο 9 του άρθρου 39 του Ν. 4387/2016 ρυθμίστηκε ότι για τους μη μισθωτούς ασφαλισμένους του ΕΦΚΑ (αυτοαπασχολούμενους και ελεύθερους επαγγελματίες) που αμείβονται με δελτίο παροχής υπηρεσιών και για τους οποίους προκύπτει ότι το εισόδημά τους προέρχεται από την απασχόλησή τους σε έως δύο φυσικά ή νομικά πρόσωπα, εφαρμόζονται αναλογικά, ως προς το ύψος, τον τρόπο υπολογισμού και τον υπόχρεο καταβολής της εισφοράς, οι διατάξεις για την ασφάλιση των μισθωτών, όπως ρυθμίζεται στο άρθρο 38 του Νόμου.
Κριτήρια αναλογικής εφαρμογής διατάξεων ασφάλισης μισθωτών με περίπτωση μη μισθωτών
α) η ύπαρξη διαρκούς σχέσης παροχής υπηρεσιών,
β) η έκδοση δελτίων παροχής υπηρεσιών προς ένα έως και δύο εργοδότες και
γ) το εισόδημά τους να προέρχεται αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο από τις σχέσεις αυτές.
13/2022 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας
Ακύρωσε τις Φ.80000/οικ 2460/106/20.1.2017 και Φ.80000/οικ. 5547/248/7.2.2017 Πράξεις του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης με τις οποίες είχαν εξαιρεθεί από την εφαρμογή της διάταξης της παρ. 9 του άρθρου 39 του ν.4387/2016 οι δικηγόροι που απασχολούνται σε δικηγορικές εταιρείες.
Κρίθηκε ότι η διάταξη αυτή της παραγράφου 9 του άρθρου 39 του Ν. 4387/2016 δεν διακρίνει και ενόψει του επιδιωκόμενου με τη θέσπισή της σκοπού την περίπτωση όλων των αυτοαπασχολούμενων (επιστημόνων, όπως οι ιατροί, οι μηχανικοί, οι δικηγόροι κλπ) και των ελεύθερων επαγγελματιών που πληρούν τα παραπάνω κριτήρια και θα πρέπει οι ασφαλιστικές εισφορές να επιμερίζονται μεταξύ «εργοδότη» και «εργαζομένου».
Ως προς την προστασία από τη λύση της σύμβασης
Π.Δ. 80/2022
Άρθρο 282
1. Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σύμβασης ή σχέσης εργασίας εργαζόμενης από τον εργοδότη της τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της όσο και για χρονικό διάστημα δεκαοκτώ (18) μηνών μετά τον τοκετό ή κατά την απουσία της για μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθένειας που οφείλεται στην κύηση ή τον τοκετό, καθώς και η καταγγελία της σύμβασης ή σχέσης εργασίας εργαζομένου πατέρα από τον εργοδότη του για χρονικό διάστημα έξι (6) μηνών μετά τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία της σύμβασης εργασίας. Η προστασία από την καταγγελία της σύμβασης ή σχέσης εργασίας ισχύει τόσο έναντι του εργοδότη στον οποίο ο/η εργαζόμενος/η γονέας προσλαμβάνεται, χωρίς να έχει προηγουμένως απασχοληθεί αλλού, πριν συμπληρώσει τη διάρκεια της προστασίας του πρώτου εδαφίου, όσο και έναντι του νέου εργοδότη, στον οποίο ο/η εργαζόμενος/η γονέας προσλαμβάνεται, και μέχρι τη συμπλήρωση του χρονικού διαστήματος που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο. Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί να θεωρηθεί ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης στην εργασία της εγκύου, που οφείλεται στην εγκυμοσύνη ή στις οικογενειακές υποχρεώσεις.
2. Ο ν. 1302/1982 (Α` 133), το Κεφάλαιο Β του Τμήματος Ι του Μέρους Β`, όπως και κάθε διάταξη που αναφέρεται στην προστασία της μητρότητας εφαρμόζεται και στους εργαζόμενους με σχέση έμμισθης εντολής.
Άρθρο 273
Οι διατάξεις των άρθρων 273 - 282 εφαρμόζονται στους εργαζομένους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου ή σχέση έμμισθης εντολής, σε επιχειρήσεις ή εκμεταλλεύσεις. Αφορούν τους εργαζομένους και των δύο φύλων, που έχουν υποχρεώσεις προς εξαρτώμενα από αυτούς παιδιά ή άλλα μέλη της οικογενείας τους που έχουν ανάγκη τις φροντίδες ή την υποστήριξή τους, ώστε να διευκολύνεται η προετοιμασία τους για την είσοδο στην απασχόληση, η διατήρησή της, καθώς και η επαγγελματική τους εξέλιξη
�797/2013 Άρειος Πάγος�
… Επειδή, κατά το άρθρ.15 του Ν. 1483/1984 "1.Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σχέσεως εργασίας της εργαζομένης από τον εργοδότη της, τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και για το χρονικό διάστημα ενός έτους μετά τον τοκετό ή κατά την απουσία της για μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθενείας που οφείλεται στην κύηση ή τον τοκετό, εκτός αν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία. Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης της εργασίας της εγκύου που οφείλεται στην εγκυμοσύνη ...". Εξάλλου, κατά το άρθρ.10 του ΠΔ 176/15/15-7-1997 "Μέτρα για τη βελτίωση της ασφάλειας και της υγείας κατά την εργασία των εγκύων, λεχώνων και γαλουχουσών σε συμμόρφωση με την Οδηγία 95/ 85 ΕΟΚ":"1.Απαγορεύεται η καταγγελία της σχέσης εργασίας των εργαζομένων γυναικών, κατά την έννοια του άρθρου 2,σύμφωνα με το άρθρο 15 του Ν. 1483/1984. 2. Σε περίπτωση καταγγελίας της σχέσης εργασίας, εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος σύμφωνα με το άρθρο 15 του Ν. 1483/1984, ο εργοδότης οφείλει να αιτιολογήσει δεόντως την καταγγελία γραπτώς και να προβεί σε σχετική κοινοποίηση και προς τις αρμόδιες υπηρεσίες επιθεώρησης εργασίας των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων". Κατά την έννοια των διατάξεων αυτών (που εφαρμόζονται και σε περίπτωση απασχόλησης της εγκύου εργαζομένης με βάση απλή σχέση εργασίας ή έμμισθης εντολής), η προστασία από αυτές παρέχεται στην εργαζόμενη έγκυο γυναίκα ανεξάρτητα από την εκ μέρους του εργοδότη γνώση της εγκυμοσύνης της, αφενός, αφετέρου δε ότι, η παράλειψη του εργοδότη να αναγγείλει τη γενόμενη καταγγελία της συμβάσεως δεν επιφέρει την ακυρότητα αυτής.
Συμπεράσματα