Uned 4

Y Treiglad Trwynol

�Beth yw treiglo?

• Weithiau, pan fyddwn ni’n clywed, yn siarad, yn darllen neu yn ysgrifennu yn Gymraeg, fe sylwn ni fod llythyren gyntaf rhai geiriau yn newid.

Gall llythyren gyntaf yr un gair newid mewn sawl gwahanol ffordd, e.e.

cath

y gath

fy nghath

ei gath

ei chath

un gath

tair cath

Yr enw ar y newid hwn sy’n digwydd i lythyren gyntaf gair yw treiglo. Mae’r ffordd rydyn ni’n treiglo gair yn dibynnu ar y gair sy’n dod o’i flaen. Fel arfer, byddwn ni’n gallu clywed os yw gair wedi cael ei dreiglo’n gywir neu beidio. Ond, mae’n help mawr

dysgu’r rheolau treiglo hefyd.

​

Yma gwelir gwahanol ffyrdd o dreiglo’r enw ‘cath’.

Mae tri math o dreiglad yn Gymraeg:

Y Treiglad Meddal (TM)

Y Treiglad Trwynol (TT)

Y Treiglad Llaes (TLl)

�Beth yw’r treiglad trwynol?

​

• Mae rhai geiriau yn achosi’r treiglad trwynol. Byddwn yn dysgu pa eiriau sy’n achosi’r treiglad trwynol, a sut mae treiglo’n drwynol.
• Dyma’r llythrennau sy’n treiglo’n drwynol yn Gymraeg. Mae chwe llythyren yn treiglo’n drwynol:

�Pryd mae angen treiglo’n drwynol?

​

• Dyma’r ddwy enghraifft fwyaf cyffredin o adegau pan mae angen treiglo’n drwynol:

Ar ôl y rhagenw ‘fy’:-

Mae enw yn treiglo’n drwynol ar ôl y rhagenw ‘fy’.

Ar ôl ‘yn’:-

Mae enw lle yn treiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’.

Treiglo enw’n drwynol ar ôl y rhagenw ‘fy’

Y rhagenw ‘fy’:

• Pan fyddwn yn defnyddio’r rhagenw ‘fy’, rydym yn sôn am eiddo’r person cyntaf unigol (first person singular) – ‘my’ yn Saesneg.
• Pan fyddwn yn defnyddio’r rhagenw ‘fy’, rhaid i’r enw sy’n dilyn dreiglo’n drwynol!

e.e.

enw

rhagenw

treiglad trwynol

bag

cot

dillad

gardd

pensil

teulu

fy

= fy mag

= fy nghot

= fy nillad

= fy ngardd

= fy mhensil

= fy nheulu

Byddwn ni’n aml yn treiglo enw yn drwynol ar ol ‘fy’ wrth sôn am rannau o’r corff.

fy + …..

gwallt

fy ngwallt

pen

gwddf

bochau

dannedd

corff

coes

troed

fy ngwddf

fy mochau

fy nannedd

fy nghorff

fy nghoes

fy nhroed

fy mhen

trwyn

fy nhrwyn

ayyb

Eich tro chi nawr!

• Ewch ati i dreiglo’n drwynol ar ôl y rhagenw ‘fy’:

Fy + bag = ________________

Fy + pen = ________________

Fy + cyfrifiadur = ________________

Fy + dwylo = ________________

Fy + trowsus = ________________

Fy + gwddf = ________________

Fy + ffrind = ________________

Fy + esgid = ________________

Dewch i wirio’r atebion!

Fy + bag = Fy mag

Fy + pen = Fy mhen

Fy + cyfrifiadur =

Fy nghyfrifiadur

Fy + dwylo = Fy nwylo

Fy + trowsus = Fy nhrywsus

Fy + gwddf = Fy ngwddf

Fy + ffrind = Fy ffrind

Fy + esgid = Fy esgid

• Ewch ati i dreiglo’n drwynol ar ôl y rhagenw ‘fy’:

* dim treiglad

* dim treiglad

Dewch i ymarfer ymhellach trwy chwarae’r gemau hyn:

Treiglo enw lle yn drwynol ar ôl ‘yn’:

Mae enw lle yn treiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’.

Felly, mae unrhyw enw lle (e.e. pentref, tref, dinas, sir, gwlad) sy’n dechrau gyda’r llythrennau b, c, d, g, p neu t yn treiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’. e.e.

enw lle

Bangor

Caerdydd

Dolgellau

Goginan

Penparcau

Tregaron

yn

= ym Mangor

treiglad trwynol

= yng Nghaerdydd

= yn Nolgellau

= yng Ngoginan

= ym Mhenparcau

= yn Nhregaron

Mae enw lle yn treiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’.

Fe sylwch hefyd fod y gair ‘yn’ ei hun yn newid weithiau wrth i lythyren gyntaf yr enw lle sy’n ei ddilyn dreiglo’n drwynol. e.e.

= ym Mangor

treiglad trwynol

= yng Nghaerdydd

= yn Nolgellau

= yng Ngoginan

= ym Mhenparcau

= yn Nhregaron

yn Caerdydd

yn Bangor

yn Dolgellau

yn Goginan

yn Penparcau

yn Tregaron

yn + B

yn + C

yn + D

yn + G

yn + P

yn + T

Dewch i ymarfer trwy ateb y cwis hwn:

yn Aberystwyth

yn Penrhyn-coch

yn Dihewyd

yn Caernarfon

yn Llannon

yn Trefeurig

yn Felinfach

yn Ceredigion

yn Goginan

yn Brynhoffnant

yn Cymru

yn Ponterwyd

yn + B = ym

yn + C = yng

yn + D = yn

yn + G = yng

yn + P = ym

yn + T = yn

Eich tro chi nawr!

• Penderfynwch os oes angen i’r enwau llefydd canlynol dreiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’. Os oes angen, sut fyddai’r enw lle yn treiglo a sut fyddai’r ‘yn’ ei hun yn newid?

yn Aberystwyth

ym Mhenrhyn-coch

yn Nihewyd

yng Nghaernarfon

yn Llannon

yn Nhrefeurig

yn Felinfach

yng Ngheredigion

yng Ngoginan

ym Mrynhoffnant

yng Nghymru

ym Mhonterwyd

Dewch i wirio’r atebion!

yn + B = ym

yn + C = yng

yn + D = yn

yn + G = yng

yn + P = ym

yn + T = yn

• Penderfynwch os oes angen i’r enwau llefydd canlynol dreiglo’n drwynol ar ôl ‘yn’. Os oes angen, sut fyddai’r enw lle yn treiglo a sut fyddai’r ‘yn’ ei hun yn newid?