​

​

​

​

3-6 Yaş Arası Otizm Spektrum Bozukluğu Tanısı Almış Çocukların Oyun Davranışlarının Sosyal-Duygusal Gelişimleri İle İlişkisinin İncelenmesi

​

​

​

Elif Yılmaz

Prof. Dr. Necdet Karasu

Araştırmanın Amacı

Bu araştırmanın amacı, 3–6 yaş aralığında otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış çocukların oyun davranışları ile sosyal-duygusal gelişimleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Bu amaç doğrultusunda aşağıdaki araştırma sorularına cevap aranmıştır:

​

1. OSB tanısı almış 3–6 yaş arası çocukların oyun davranışları ile sosyal-duygusal gelişimleri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?
2. Oyun davranışları, OSB olan çocukların sosyal-duygusal beceri düzeylerini anlamlı düzeyde yordamakta mıdır?
3. Oyun Davranış Ölçeği alt boyutları ile Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği alt boyutları arasında anlamlı korelasyonlar var mıdır?
4. OSB tanısı almış 3–6 yaş çocukların oyun davranışları ve sosyal-duygusal gelişim düzeyleri demografik değişkenlere (yaş ve cinsiyet) göre farklılaşmakta mıdır?

​

Araştırmanın Yöntemi

Bu araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel desen kullanılarak yürütülmüştür. Korelasyonel araştırmalar, iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkinin yönünü ve düzeyini ortaya koymayı amaçlar (Büyüköztürk vd., 2020, s. 16). Bu doğrultuda OSB tanısı almış 3–6 yaş arası çocukların oyun davranışları ile sosyal-duygusal gelişim düzeyleri arasındaki ilişki incelenmiştir.

Veriler, Oyun Davranış Ölçeği (Öğretmen Formu) (Metin Aslan, 2017) ve Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (Ebeveyn Formu) (Ömeroğlu, Kanlıkılıçer, & Buyurgan, 2014) kullanılarak elde edilmiştir. Ölçek puanları üzerinden oyun davranışları ve sosyal-duygusal gelişim arasındaki ilişkiler, yordayıcı etkiler ve demografik değişkenlere (yaş ve cinsiyet) göre farklılaşma durumları istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir.

Katılımcılar

Bu araştırmanın katılımcı grubunu, Ankara ilinin üç farklı ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı beş özel eğitim anaokuluna devam eden toplam 51 çocuk oluşturmaktadır. Katılımcıların tamamı 3–6 yaş aralığında olup otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almıştır.

Araştırmaya katılan çocukların 37’si erkek, 14’ü kızdır.Yaş dağılımı incelendiğinde; 10 çocuk 4 yaşında, 21 çocuk 5 yaşında ve 20 çocuk 6 yaşındadır.

​

​

Veri Toplama Araçları

Bu araştırmada veri toplamak amacıyla iki farklı ölçek kullanılmıştır. Çocukların oyun davranışları, öğretmenler tarafından doldurulan 36–71 Aylık Çocuklar İçin Oyun Davranış Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Bu ölçek, okul öncesi dönemdeki çocukların oyun davranışlarını çok boyutlu biçimde ele alarak gelişimsel farklılıkları ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Çocukların sosyal-duygusal gelişim düzeyleri ise ebeveynler tarafından doldurulan Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği ile ölçülmüştür. Ölçek, çocukların sosyal etkileşim, iletişim, iş birliği ve duygusal düzenleme gibi sosyal davranış alanlarını objektif biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Her iki ölçek de çocukların gelişimsel özelliklerini değerlendirmede yaygın olarak kullanılan geçerli ve güvenilir ölçme araçlarıdır (Aslan, 2017; Ömeroğlu vd., 2014).

​

Veri Analizi

​

Araştırmadan elde edilen veriler SPSS yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. İlk aşamada ölçeklerden elde edilen puanlara ilişkin betimsel istatistikler (ortalama, standart sapma, minimum–maksimum değerler) hesaplanmıştır.

Oyun davranışları ile sosyal-duygusal gelişim arasındaki ilişkinin incelenmesi için Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Oyun davranışlarının sosyal-duygusal becerileri yordama gücünü belirlemek amacıyla doğrusal regresyon analizi yapılmıştır.

Demografik değişkenlere (yaş ve cinsiyet) göre farklılaşmaların incelenmesinde ise değişken türüne uygun olarak bağımsız örneklemler t-testi ve tek yönlü ANOVA analizlerinden yararlanılmıştır. Tüm analizlerde anlamlılık düzeyi p < .05 olarak kabul edilmiştir.

Bulgular

​

​

• Örneklemin büyük çoğunluğunu erkek çocukları oluşturmaktadır.
• 14 kız (%27,5) ve 37 erkek (%72,5) çocuk katılmıştır.
• Katılımcıların oyun davranış ölçeği ve sosyal beceri değerlendirme ölçeği alt boyutlarından aldıkları ortalama puanlar cinsiyetlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşma göstermemektedir (p>0.05).

​

Bulgular

• 4 yaş: n=10; 5 yaş: n=21; 6 yaş: n=20.

​

• Katılımcıların oyun davranışları ve sosyal beceri puanları yaş gruplarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılaşma göstermemektedir (p>0.05).

Bulgular

Korelasyon Analizi

Oyun davranışları ile sosyal-duygusal beceriler arasında pozitif bir ilişki bulunmuştur.

• Sosyal ve paralel oyun davranışları arttıkça sosyal-duygusal beceriler anlamlı şekilde artmaktadır (p<.05).
• Tek başına oyun, özellikle akademik destek ve başlangıç becerileriyle pozitif ilişkilidir (p<.05).
• Suskun oyun davranışı, sosyal becerilerle anlamlı bir ilişki göstermemiştir.

​

• Not: p < ,05 düzeyinde anlamlı korelasyonlar yıldızla gösterilmiştir.

Bulgular

​

Regresyon Analizi

• Oyun, sosyal-duygusal gelişimin %13.7’sini açıklamaktadır.
• Bu durum, oyunun önemli bir belirleyici olduğunu gösterirken; sosyal-duygusal gelişimin aynı zamanda çok faktörlü bir yapıya sahip olduğunu da ortaya koymaktadır.
• Model istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p < .05).

Araştırmanın Sonucu

Bu çalışmanın sonuçları, OSB tanısı almış 3–6 yaş çocuklarda oyun davranışlarının sosyal-duygusal gelişimle önemli ölçüde ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle sosyal ve paralel oyunların artması, çocukların sosyal beceri alanlarında daha güçlü bir performans sergilemesi ile birlikte ortaya çıkmıştır. Elde edilen veriler, oyunun yalnızca eğlenceli bir etkinlik olmadığını; çocukların sosyal uyum, akran ilişkileri ve iletişim becerileri üzerinde doğrudan etkisi olduğunu göstermektedir.

Demografik değişkenlere ilişkin analizler, oyun davranışları ve sosyal-duygusal gelişimin yaş ve cinsiyet açısından benzer bir dağılım gösterdiğini, yani bu değişkenlerin çocukların sosyal ve oyun becerilerini anlamlı bir biçimde etkilemediğini ortaya koymuştur.

Regresyon analizinin sonucunda ise oyun davranışlarının sosyal beceri düzeylerini %13,7 oranında yordadığı belirlenmiştir. Bu bulgu, oyunun sosyal-duygusal gelişim için önemli bir unsur olduğunu, ancak tek belirleyicinin oyun olmadığını göstermektedir.

Genel olarak değerlendirildiğinde, çalışma OSB tanısı almış çocukların sosyal-duygusal gelişim süreçlerinde oyunun güçlü bir destekleyici rolü bulunduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, eğitimciler ve aileler için, oyun temelli etkinliklerin çocukların sosyal becerilerini geliştirmede değerli bir araç olduğunu göstermektedir.

​

​

Dinlediğiniz İçin Teşekkür Ederim