2-SON FAKULTET VA GOSPITAL JARROXLIGI, TRANSPLANTOLOGIYA KAFEDRASI

AORTA RAVOG‘I TARMOQLARINING OKKLYUZION KASALLIKLARI

KAFEDRA MUDIRI

PROFESSOR

AKBAROV MIRSHAVKAT MIRALIMOVICH

TAQDIMOTNI TAYYORLADI

POLVONNIYOZOV XUMOYUN

Qon aylanish tizimi kasalliklari

(100 000 aholiga nisbatan)

5065

5133

5464

Ministry of health of Republic of Uzbekistan 2024

2024 yilda

O‘zbekistonda

74400 ta bemor

INSULT o‘tkazdi!!!

​

(Gafurov B.G., 2024)

Ishemik va gemorragik insultning nisbati

4,8:1

Gemorragik insult

17,3% (11140)

Ishemik Insult

82,7% (53260)

(Gafurov B.G., 2024)

Ekstra-intrakranial anastomozlar

Eng ko‘p uyqu arteriyalarining bifurkatsiyasi zararlanishi BM ekstra- va intrakranial tomirlarni zaralanishi bo‘yicha nisbati 1/2 tashkil qiladi (BSA zaralanishning 33% intrakranial kuzatiladi, 67% esa BM ekstrakranial tomirlari zararlanadi).

• Nevrologik status
• Fizikal ko‘rik
• UTTda zararlanishning xajmini va gemodinamik axamiyatini aniqlash
• Ultratovush doppler signalning spektral analizi
• Transkranial dopplerografiya
• Dupleks skanirlash stenoz darajasini, blyashkani ko‘rinishini va embologenligini aniqlash
• Bosh miyaning kompyuter tomografiyasi
• Magnit-rezonans angiografiya
• Rentgenkontrast angiografiya
• Spiral KT-angiogrammalar «virtual angioskopiya bilan»

Diagnostik algoritm

Surunkali bosh miya qon aylanish

yetishmovchiligi tasnifi (BMSKAe)

(A.V.Pokrovskiy x.muallif., 1979)

I-bosqich – Belgisiz kechishi

II-bosqich – Tranzitor ishemik hurujlar

III-bosqich – Distsirkulyator entsefalopatiya

IV-bosqich – O‘tkazilgan insult

Stenoz darajasiga qarab farqlanadi

- kichik stenoz (0-29%);�- o‘rta stenoz (30-50%);�- kuchli stenoz (50-69%);�- kritik stenoz (70-99%);�- okklyuziya (100%).

NASCET и ECST tasnifi, (1991 yil)

Aterosklerotik pilakcha xosil bo‘lish bosqichlari

Arteriya devorida lipidlarni yig’ilishi

Pilakchani ichiga

qon quyilishi

O‘zgarmagan arteriyani ko‘rinishi

Mikroemboliya

Yaralangan pilakchadan emboliya

• Aorta ravog’i tomirlarning zaralanishi 50% xollarda belgisiz kechadi.

​

• Kasallikni belgisiz kechishida bemorlar deyarli shikoyatlar qilmaydi, Instrumental tekshiruvda BSA shikastlanishi aniqlanadi

TRANZITOR ISHEMIK XURUJIDA KUZATILADI:

Bosh og‘rishi, bosh aylanishi

Qo‘l va yuzning ayrim joylarida sezgini buzilishi belgilari, afaziya.

Xarakat vazifasining buzilishi (xar xil darajali mono-gemiparez, mono-gemiplegiya).

Ko‘rishni buzilishi (amavroz fugas - ko‘z oldida pardani xosil bo‘lishi, xar xil fotopsiya, bir yoki ikkala ko‘zning ko‘rish xususiyatini vaqtinchalik yo‘qolishi).

Bu belgilar bir necha daqiqadan 24 soatgacha kuzatilishi mumkin.

• bosh og‘rishi (ko‘prok jaroxat soxasida).
• xolsizlik
• ishchanlik xususiyatni va xotirani pasayishi
• intellektni pasayishi, professional qobiliyatlarni yo‘qotish

DISSIRKULYATOR ENSEFALOPATIYA

Ishemik insultda kuzatiladigan belgilar:

• Xarakatlantiruvchi vazifalarni buzilishi (gemi- va monoparezlar, paralich, motor afaziyasi).

​

• Tananing yarmidan taktik va og‘riq sezishini buzilishi.

Bemor ko‘rigi

Bo‘yin va qo‘l-oyoq tomirlarni pulsatsiyasini aniqlash (tomir urishini sustlanishi yoki yo‘qolishi kuzatiladi). Tomirlarni devori qattiqlashadi. Qo‘llarda AQB o‘lchanganda 15 mm sim.ust. ga farq (assimetriya) kuzatiladi.

Magistral arteriyalarning auskultatsiya nuqtalari

DOPPLEROGRAFIYA

ORBITAL ANASTOMOZ

MATAS SINAMASI:

Nevrologik status

TKD da O‘MAda qon oqimini chizig’li tezligi

EEGda bosh miyaning elektrik aktivligi

Nazorat

Bosishdan oldin

Bosib turganda

Dekompressiya

Ultratovush dopplerografiya

Dupleks skanerlash

Dupleks skanerlash

GETEROGEN PILAKCHA

Ultratovush angiskanerlash bo‘yicha aterosklerotik pilakchaning 5 tipdagi ko‘rinishi

• bir xil exonegativ tip (yumshoq gomogen pilakcha) I tip
• ko‘proq exonegativ (geterogen pilakcha) II tip
• ko‘proq exopozitiv (geterogen pilakcha) III tip

I tip

II tip

III tip

IV tip

V tip

Gomogen pilakchalar 22% xolatlarda uzini klinik bildiradi

• Bir xil exopozitiv (zich gomogen pilakcha) IV tip
• Kalsiylashgan pilakcha V tip

STENOZLAR

YARALANGAN PILAKCHALAR

ATEROSKLEROTIK PILAKCHANING MORFOLOGIYASINI TEKSHIRISH

Uyqu arteriyalarining ultratovush dupleks skanerlash

Jarroxlik amaliyot vaqtida olingan pilakchaning gistologik tekshiruvi

Dupleksli skaner axboroti intraoperatsion axborot

bilan 98% xolda mos keladi

BOSH MIYA KOMPYUTER TOMOGRAFIYASI

Avzalligi: noinvaziv, nur ta'siri yo‘qligi va yuqori sezgirligi.

Bunda yirik ekstra va intrakranial arteriyalarining

o‘tkazuvchanligini aniqlasa bo‘ladi.

​

BST MRT angiografiyasi

Ichki uyqu arteriyaning kritik (90%) stenozi

BST MRT angiografiyasi

YaMR angiografiya

Ichki uyqu arteriyaning aterosklerotik okklyuziyasi

Rentgenkontrast angiografiya

Multispiral kompyuter angiografiya

Multispiral kompyuter angiografiya

Multispiral kompyuter angiografiya

Multispiral kompyuter angiografiya

Uyqu arteriyalarining intraoperatsion angioskopiyasi

• ichki uyqu arteriyasining notekisligi va jaroxat soxasidagi tranzitor ishemik atakalarning bo‘lishi;
• dupleksli skaner va angiografiya ko‘rsatgan qo‘porilgan aterosklerotik pilakcha;
• ichki uyqu arteriyasining 70% dan ortiq stenozi;
• umumiy yoki ichki arteriyaning patologik deformatsiyasi (kinking), nevrologik belgi bor joyida;
• stenoz 50% dan ortiq embologen pilakcha bo‘lganda va bir marotaba bo‘lsa xam TIA o‘tkazganligi

Ichki uyku arteriyaning stenozida�jarroxlik amaliyotga ko‘rsatma:

• Klassik karotid endarterektomiya (KEAE) yamoq tikilishi bilan.
• Eversion KEAE
• IUA rezeksiyasi autovenoz yoki alloprotezlashi bilan
• Arteriotomik teshikka uzluksiz chok qo‘yish
• REV amaliyotlar

IUA stenozida jarroxlik amaliyotlar

Klassik karotid endarterektomiya

Ko‘rsatma:

Bosh miyani ishemiyaga past va kritik darajadagi turg’unligi

IUA diametri 6 sm dan katta bo‘lsa, unda arteriotomik teshik uzluksiz chok bilan tikiladi.

Klassik karotid �endarterektomiya bosqichlari:

Eversion karotid endarterektomiya bosqichlari:

Eversion usulda karotid endarterektomiya

Ichki uyqu arteriyasini protezlash

DS after operation

Ko’rsatmalar:

Juda uzun zararlanish va arteriya devorining klasifikatsiyasi

Vaqtinchali shunt ishlatish

Aorto-bikarotid shuntlash

Aorta – umumiy uyqu – umrovosti shuntlash

Ekstratoratsik operatsiyalar: � umrovosti – umumiy uyqu, �umumiy uyqu - umrovosti va umumiy uyqu - umumiy uyqu shuntlash

O‘mrovosti arteriyaning rezektsiyasi, tromboendarterektomiya va uning umumiy uyqu arteriyaga reimplantatsiyasi

Umrov osti arteriyani protezlash

Braxiotsefal poyani protezlash

Umurtqa arteriyasidan umrovosti arteriyasi orqali tromboendarterektomiya

BST ballonli angioplastikasi

Asimptom bemorlarga stent o’rnatishga ko’rsatmalar

Simptom bemorlarga stent o’rnatishga ko’rsatmalar

• S- va S- simon aylanib qolishi.
• O‘tkir burchakli qayrilish (kin-king).
• Xalqalar va spiralsimon uralib qolishi (koyling).
• Xar xil variantlarni uchrashi

P.O. Kazanchyan (2001) buyicha patologik deformatsiyalarni quyidagi turlarini ajratadi:

Patologik deformatsiyalar

IUA patologik deformatsiyasida bajaraladigan jarroxlik amaliyotlar

IUA redressatsiyasi va eski joyiga replantatsiyasi

IUA patologoik deformatsiyani rezeksiyasi va anastomoz xosil qilishi bilan.

IUA patologik deformatsiyasini rezeksiyasi autovenoz protezlash bilan.

69

Ichki uyqu arteriyasi rezeksiyasi, redressatsiyasi va eski o‘zaniga reimplantatsiyasi

Sistemali asoratlar:

Miokard o‘tkir infarkti (4%)�Ishemik insult va o‘lim (5.8%)�Gemorragik insult

​

Lokal asoratlar:

Jaroxatda:

Yumshoq tuqimalarni gematomasi, qon ketishi (5.5%)�Infeksion asoratlar (3.4%)�IUA trombozi

Chanoq nervlar vazifasini buzilishi (7.6%):

Yuz�Adashgan�Til xalqum

Katta quloq

BST jarroxlik amaliyotlaridan so‘ng asoratlar

To‘gri antikoagulyantlar (geparin, fraksiparin)

Antiagregantlar (atsetilsalitsil kislotasi, tiklopidin)

Bosh miya shishida - deksametozon 16-20 mg/kuniga, 200-400 ml 15% mannitol yoki 400-800 ml 10% glitserin eritmasi.

Pentoksifillin, reopoliglyukin, nimodipin, glitsin, serebrolizin, piratsetam, vinpotsetin, vitamin ye, aktovegin, aplegin va boshka vositalar

Davo gimnastikasi

Amaliyotdan keyingi

medikamentoz davolash

TAVSIYALAR

1) atsetilsalitsil kislotani 100-300 mg/kuniga yoki tiklopidinni 250 mgdan 2 maxal, yoki klopidrogelya 75 mg/kuniga qabul qilish lozim;

2) gipoxolesterinli parxez (xolesterin ko‘rsatkichi yuqori bo‘lganda lipostatinlar qabul qilish kerak);

3) KB tekshirish va yuqori bosimda gipotenziv vositalarni qabul qilish (kalsiy antogonistlari, IAPF, β-blokatorlar, diuretiklar).

4) antioksidantlar (vitamin ye, S, β-karotin).

5) chekuvchilar – chekishni tashlash yoki keskin kamaytirish.

Insultni oldini olish uchun barcha mutaxasislar shu jumladan UASh surunkali bosh miya qon aylanish yetishmovchiligi bor bemorlarni asimptom bosqichida aniqlashi va yuqori-malakali ixtisoslashgan

davolash muasassalariga yuborishlari lozim!!!

Okulist

UASH

Kardiolog

Nevrolog

Trapevt

LOR