Powstanie styczniowe �w literaturze polskiej

Gloria victis- nad mogiłą w lesie zatrzymuje się wiatr. Pamięć o niej zachowuje już tylko otaczający ją las i to jego głosami poznajemy historię bohaterów, którzy tu leżą. Marian Tarłowski, Jagmin i sam przywódca, Romuald Traugutt, byli tymi, którzy walczyli na przekór własnym naturom odległym od chęci wojaczki, za to skłonnym do dalekosiężnych planów i marzeń.

Eliza Orzeszkowa

Nad Niemnem - w powieści pisanej w dwadzieścia dwa lata po wybuchu powstania, Orzeszkowa miała zrealizować dwa cele: ukazać konflikt pokoleniowy oraz relacje między ziemiaństwem a szlachtą zagrodową. Prędko jednak problematyka narodowa zdominowała tekst, ponieważ autorka nie mogła pisać o stosunkach ze szlachtą zagrodową, nie zaznaczając jej wielkiej roli i zaangażowania w sprawę powstania.

​

Stefan Żeromski

Rozdziobią nas kruki, wrony... - bardzo mocny� i sugestywny obraz chłopa, który odziera zwłoki znalezionego powstańca, a następnie grzebie go w jednym dole ze ścierwem końskim, czyniąc to z lęku, by nikt nie odkrył, jak się wzbogacił. Autor pokazuje, jak wielki rozdźwięk był pomiędzy tymi, którzy walczyli, a chłopstwem. Ciemiężeni przez wieki nie mają żadnych powodów, by integrować się z patriotami, ponieważ nikt nigdy nie zadbał o to, by mieli szansę też takimi się poczuć.

​

​

Echa leśne- to historia starego generała, który z pełnym przekonaniem o swym patriotyzmie i honorze w wierności wojskowej przysiędze, opowiada o tym, jak swego bratanka, którego przez lata wychowywał, skazuje na śmierć za to, że w jego pojęciu dokonał zdrady przystępując do powstania.

Żeromski ukazuje, jak niejednoznaczne było dla Polaka w tym czasie ocenienie, czym jest powinność narodowa. Wójt Gała otrzymując swe stanowisko od władz carskich za pomoc w tłumieniu powstania, jest jednocześnie tym, który pomagał powstańcom podczas walk� i wzniósł krzyż upamiętniający bratanka generała Rozłuckiego, kapitana Rymwida.

Bolesław Prus

Lalka - główny bohater, Stanisław Wokulski, w młodości miał epizod powstańczy i zapłacił ze niego surową karę - zabrało mu ono najcenniejsze lata młodości, którą spędził na Sybirze ciężko pracując. Prus ukazuje losy byłego powstańca w gorzki sposób. Na zesłaniu nie tracił ducha, wręcz przeciwnie - zawiązywał ważne przyjaźnie, zmienił na zawsze życie Rosjanina Suzina, robiąc go człowiekiem, jak to sam Suzin ujmował.

​

Omyłka- jest to opowiadanie, które ukazuje historię człowieka uznanego niesłusznie za szpiega. Narracja prowadzona jest z perspektywy siedmioletniego dziecka. Bohater mieszka z owdowiałą matką oraz starszym bratem, który rusza do walki, gdy wybucha powstanie. Pewnego dnia starszy człowiek omijany przez wszystkich kołem i nazywany szpiegiem, przywozi do ich domu ranionego chłopaka. Wzruszona matka poznawszy historię człowieka uznanego za szpiega zapowiada mu, że w jej domu zawsze będzie przyjmowany i wsparty pomocą, gdy będzie jej potrzebował. Niestety, parę godzin później rodzina dowiaduje się, że powstańcy wykonali na rzekomym zdrajcy wyrok. Został powieszony. Utwór pokazuję historię człowieka, który życiem zapłacił za szczerą i konstruktywną krytykę oraz wzywanie do zaniechania bezsensownych ofiar.

Wierna rzeka - w tym utworze ukazane jest, jak chłopstwo postrzegało powstańców, gdy główny bohater, Józef Odrowąż, zostaje przez nich potraktowany jak zwierzę odegnane ze wstrętem. Przyczyny takiego zachowania chłopów może zrozumieć główna bohaterka, która przyjmuje pod swój dach rannego Odrowąża. Za pomoc udzielaną powstańcom grozi śmiertelne niebezpieczeństwo, a oni sami wygłodniali i dzicy, zjawiając się w nocy jak bandyci i żądając pożywienia, gdy wokół nędza i głód, są nie mniej groźni od wojsk zaborców. Skażona złem ziemia i rozpasani głodem ludzie, w których czas powstania rodzi najdziksze instynkty - taki obraz powstania jest przeciwległym biegunem do tego, co pisała Orzeszkowa. Niestety, znacznie bliższym prawdy. Opis pola bitwy i ran nie ma w sobie nic z wzniosłości, jest odrażająco wręcz dosadny. A złe zakończenie miłości, która zrodziła się między księciem-powstańcem, a ubogą szlachcianką, pokazuje, jak dalekie od rzeczywistości są wzywane przez powstańców ideały. Książę sam nie wierząc we własne zapewnienia, że wróci i do powstania, i do dziewczyny, daje się wywieźć matce w bezpieczne miejsce. Ta zaś, jego ewentualne wyrzuty sumienia zagłusza, wręczając dziewczynie pieniądze.

Koniec

Prezentację przygotował

Filip Kosiorek z klasy 6a

Teksty ze strony Bryk.pl