ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΜΑΡΙΑ ΚΛΕΙΔΩΝΑΡΗ

Α’ ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ ΕΛΕΝΑ ΛΑΝΓΚΟΖΙ

ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΔΕΛΓΑ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΓΡΕΒΗ

6^Ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΟΛΟΥ ΜΑΡΙΤΙΝΑ ΠΑΡΙΣΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΛΕΝΗ ΝΤΙΝΑ

Β2 ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

ΟΡΙΣΜΟΣ

• Με τον όρο << Ινδουισμός>> ονομάζεται το πολυσύνθετο σύνολο εκείνων των παραδόσεων της Ινδίας, που αποτέλεσαν στη διάρκεια της ιστορίας της και αποτελούν επίσης σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής της. Κυριότερες μεταξύ αυτών είναι ο Βισνουισμός, ο Σιβαϊσμός και ο Σακτισμός. Συνεχώς δημιουργούνται επίσης νέες παραδόσεις, όπως με την αναγνώριση του δασκάλου (γκούρου) ως εμφάνισης (άβαταρ) κάποιου θεού κ.τ.λ. Η τεράστια πλειονότητα των Ινδουιστών λατρέυει προσωπικούς θεούς (τον Σίβα, τον Βίσνου, τον Κρίσνα)
• Το πρόβλημα του ορισμού: Στην ινδική χώρα, διάφοροι παράγοντες, όπως οι γεωγραφικές και κλιματολογικές ιδιαιτερότητες και η εθνολογική ποικιλία γέννησαν ένα πλήθος θρησκευτικών αντιλήψεων και παραδόσεων. Αυτές διαφέρουν τόσο πολύ μεταξύ τους, που σύμφωνα με πολλούς πρέπει να θεωρηθούν ως διαφορετικές θρησκείες και να περιγραφούν χωριστά. Έτσι, ο Ινδουισμός δεν αποτελεί μια ενιαία θρησκεία και συνεπώς δεν μπορεί να συμπεριληφθεί σε έναν ορισμό.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

• Ο Ινδουισμός θεωρείται ως η αρχαιότερη θρησκεία του κόσμου καθώς οι ρίζες του ανάγονται στην εποχή του Σιδήρου. Με γενέτειρά του την Ινδία, κυριαρχεί σε αυτήν εδώ και περίπου 3.500 χρόνια. Ο ινδουιστικός πολιτισμός αναπτύχθηκε από τη βεδική θρησκεία των Ινδοευρωπαίων μεταναστών και κατακτητών, οι οποίοι στη δεύτερη χιλιετηρίδα π.Χ. άρχισαν να εποικούν την Ινδία και συνέχισαν χωρίς διακοπή μέχρι τη σημερινή εποχή.
• Στον Ινδουισμό διακρίνονται επτά στάδια ανάπτυξης:
• Η βεδική περίοδος από τη δεύτερη χιλιετηρίδα μέχρι τον 7^ο αι. π.Χ.
• Ο Βραχμανισμός, από τον 7^ο αι. μέχρι τον 2^ο αι. π.Χ.
• Ο κλασικός Ινδουισμός από τον 2^ο αι. μέχρι τον 4^ο αι. π.Χ.
• Η περουβιανική περίοδος από τον 4^ο αι. μέχρι τον 8^ο αι.
• Η εμφάνιση του μονοθεϊστικού Ινδουισμού από τον 8^ο αι. μέχρι τον 11^ο αι.
• Ο αιώνας τον Μπάκτι (11^ος αι.)
• Η σύγχρνη περίοδος των 19^ου και 20^ου αι.

​

​

​

​

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ (ΚΑΣΤΕΣ)

• Ο Ινδουισμός βασίζεται στην ιδέα της απελευθέρωσης της ανθρώπινης ψυχής. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία του, κάθε ψυχή έχει την ικανότητα να υποβάλλεται σε μετεμψυχώσεις και να προσπίπτει κάθε φορά στην κοινωνική κάστα που της αρμόζει. Αυτό καθορίζεται από το ποιόν των πράξεων της προηγούμενης ζωής. Οι άνθρωποι, λοιπόν, οφείλουν να επιλέγουν τον ενάρετο κι εγκρατή βίο, την εσωτερική γαλήνη και τον διαλογισμό κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ώστε να μετεμψυχωθούν σε μια καλύτερη ζωή, αφού πεθάνουν.

Οι κάστες της Ινδίας είναι οι εξής (σε φθίνουσα σειρά):

• Βραχμάνοι: εκπρόσωποι της γνώσης, ιερείς και δάσκαλοι
• Ξατρίγια (κάστα των πολεμιστών): παλαιοί ευγενείς, δημόσιοι λειτουργοί, στρατιωτικοί, γαιοκτήμονες
• Βαΐσγια: έμποροι, τεχνίτες, γεωργοί, βοσκοί, μικροϊδιοκτήτες
• Σούντρα: μερικώς ειδικευμένοι, εργάτες, αγρότες
• Ντάλιτ (“Ανέγγιχτοι”): κατώτατη κάστα

Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΙΝΔΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΡΙΟΥ

• Η ιστορία του Ινδουισμού ξεκινά από τον πολιτισμό που άκμασε με κέντρο την κοιλάδα του ποταμού Ινδού περίπου από το 3000 ως το 1500 π.Χ. Αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η παράσταση ενός θεού που κάθεται σε στάση γιόγκα και είναι περικυκλωμένος από ζώα, ειδώλια της Μητέρας θεάς, καθώς και άλλα ευρήματα, δείχνουν ότι η θρησκευτική ζωή συνίστατο στη λατρεία του θείου ως γενεσιουργού δύναμης που παράγει τη ζωή.
• Με την εγκατάσταση των Αρίων, που εισέβαλαν στην Ινδία περίπου το 1500 π.Χ., δημιουργήθηκε ένας άλλος πολιτισμός, που επικάλυψε τα υπολείμματα του προγενέστερου. Ταυτόχρονα όμως, τα υπολείμματα αυτά πέρασαν μέσα στον Άριο πολιτισμό, αναπτύχθηκαν και συνέβαλαν στην τελική σύνθεση του Ινδουισμού.

Η ΒΕΔΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

• Η θρησκεία των Αρίων ήταν πολυθεϊστική, όπως εκείνη των αρχαίων Ελλήνων ή των Ρωμαίων. Πηγή πληροφορίας για τη θρησκεία αυτή αποτελεί μια σειρά ιερών βιβλίων που ονομάζονται Βέδες, οι οποίες γράφτηκαν από το 1500 ως το 1000 π.Χ. Από το όνομά τους η θρησκεία, όπως και η εποχή αυτή, ονομάζεται βεδική. Θεοί ήταν ο ουρανός, ο ήλιος, η φωτιά, ο θεός της καταιγίδας, της γονιμότητας, του πολέμου κ.ά. Στη βεδική θρησκεία κέντρο της λατρευτικής δραστηριότητας αποτελεί η θυσία προς τους θεούς.

​

​

​

​

​

​

​

​

ΝΤΑΡΜΑ

• Παράλληλα με τον πολυθεϊσμό στις Βέδες απαντά, επίσης, η ιδέα ότι υπάρχει μια παγκόσμια τάξη, η οποία διακρίνεται στη δομή και λειτουργία του κόσμου, αλλά και στη δομή και λειτουργία της κοινωνίας, την ηθική δεοντολογία κ.λ.π. Η παγκόσμια αυτή τάξη ονομάζεται <<ντάρμα>>.
• Το ντάρμα είναι θείας καταγωγής και άρα η σύμφωνη μ’ αυτό διαγωγή των ανθρώπων είναι πράξη θρησκευτικού χαρακτήρα και συνεπώς υποχρεωτική. Επομένως, και η δεδομένη τάξη της κοινωνίας, δηλαδή η διαίρεσή της σε κάστες, θεωρείται στις Βέδες μέρος της παγκόσμιας τάξης και άρα επίσης θείας καταγωγής. Το ίδιο ισχύει και για το σύνολο των κανόνων που συνοδεύει κάθε κάστα που ονομάζεται επίσης ντάρμα. Η μεταπήδηση σε άλλη κοινωνική τάξη θεωρήθηκε αργότερα ότι μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε μια επόμενη ζωη, ανάλογα με τις πράξεις κατά την παρούσα.
• Όσον αφορά την ηθική, ορίζεται ως <<ορθός τρόπος ζωής>> ή <<ορθή διαγωγή>>, ειδικά με τη θρησκευτική έννοια. Όσον αφορά την πνευματικότητα, το ντάρμα μπορεί να οριστεί ως << η Οδός των Ανώτερων Αληθειών>>.

ΟΙ ΟΥΠΑΝΙΣΑΔΕΣ

• Ήδη από το τέλος της βεδικής εποχής αρχίζει να εμφανίζεται στις Βέδες η ιδέα ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι το επιφανειακό ή εξωτερικό στρώμα μιας θείας πραγματικότητας, που βρίσκεται στο βάθος ή στη βάση του κόσμου. Όλα όσα υπάρχουν, συμπεριλαμβανομένων και των θεών, απέρρευσαν σ’ αυτή. Μ’ αυτόν τον τρόπο το σύνολο του κόσμου χωρίστηκε σε δύο βασικά στρώματα, τη θεμελιώδη αυτή πραγματικότητα και το φαινόμενο κόσμο. Ο φαινόμενος κόσμος αποτελείται από όντα περιορισμένα στα όρια της μορφής τους, ενώ η θεμελιώδης πραγματικότητα είναι απεριόριστη και άμορφη.
• Η ιδέα αυτή αναπτύχθηκε περισσότερο και επικράτησε ως το βασικό κοσμοείδωλο του Ινδουισμού σε μια άλλη σειρά βιβλίων που ονομάζονται Ουπανισάδες και γράφηκαν περίπου από το 800 ως το 500 π.Χ.

ΜΠΡΑΧΜΑΝ & ΑΤΜΑΝ

• Στις Ουπανισάδες, η θεία πραγματικότητα που αποτελεί το υπόστρωμα του σύμπαντος ονομάστηκε Μπράχμαν. Όπως ο αέρας που, αν και άμορφος, μπορεί να περικλειστεί μέσα στα δοχεία, έτσι και μέσα σε κάθε τι υπάρχει ένα <<τμήμα>> του Μπράχμαν, ένα θείο στοιχείο. Αυτό ονομάζεται <<Άτμαν>>. Μ’ αυτόν τον τρόπο όλα τα όντα είναι στο βάθος τους Άτμαν και άρα μέρος του Μπράχμαν. Το ίδιο και ο άνθρωπος. Μόνο που αυτός, γοητευμένος από τον κόσμο, έχει συνεχώς στραμμένο το νου του προς αυτόν και άρα προς τα έξω και αγνοεί ότι το βάθος του εαυτού του είναι η θεία πραγματικότητα.
• Ενώ στις Βέδες ο κόσμος θεωρείται ως κάτι καλό, στις Ουπανισάδες καλό θεωρείται μόνο το Μπράχμαν. Ο κόσμος είναι μια δευτερεύουσα πραγματικότητα και όχι η βασική και αληθινή. Εξάλλου αποτελείται από όντα που βρίσκονται σε κατάσταση περιορισμού και μεταβολής. Τα έμβια όντα, μεταξύ των οποίων και ο άνθρωπος, αισθάνονται οδυνηρά αυτήν την κατάσταση. Βιώνουν, λοιπόν, την ύπαρξη ως πόνο.

ΣΑΜΣΑΡΑ & ΚΑΡΜΑ

• Στις Ουπανισάδες εμφανίζονται, επίσης, δύο άλλες ιδέες, που είναι άγνωστες στις Βέδες. Αυτές είναι η σαμσάρα και το κάρμα.
• Σαμσάρα είναι η ανακύκλωση των υπάρξεων. Σύμφωνα μ’ αυτήν την αντίληψη, τα έμβια όντα δε ζουν μόνο μια φορά αλλά αφού μια μορφή ύπαρξης διαλυθεί, κάτι από αυτήν επιβιώνει και μεταβαίνει σε άλλη μορφή ύπαρξης. Δημιουργείται έτσι ένας ατελείωτος κύκλος μετενσαρκώσεων που διατηρεί συνεχώς τα όντα σε κάποια μορφή της ύπαρξης.
• Κάρμα σημαίνει πράξη. Οι πράξεις που το ον διέπραξε στην προηγούμενη μορφή ύπαρξης είναι εκείνες που προσδιορίζουν τη μορφή στην οποία θα μεταβεί. Τέτοιες μορφές εκτός από την ανθρώπινη μπορούν να είναι μια ζωική, μια δαιμονική σε κάποια κόλαση ή μια θεϊκή σε κάποιον ουρανό. Τι πράξεις κάνει ο άνθρωπος εξαρτάται από εκείνο που επιθυμεί. Έτσι τελικά μετενσαρκώνεται κάθε φορά σε κάποια μορφή ύπαρξης ανάλογη με την επιθυμία του.

ΜΟΞΑ/ΜΟΥΚΤΙ

• Η ατέρμονη παραμονή σε κάποια μορφή ύπαρξης, δηλαδή σε μια κατάσταση που ταυτίζεται με την οδύνη, προκάλεσε το αίτημα της απελευθέρωσης (μόξα ή μουκτί) από αυτή. Σύμφωνα με τις Ουπανισάδες, αυτή επιτυγχάνεται με τη σταδιακή απόσυρση του νου του ανθρώπου από τον εξωτερικό κόσμο και τη στροφή του προς τον εσωτερικό με τελικό σκοπό την ταύτιση του νου με το Άτμαν και μέσω αυτού με το Μπράχμαν Η διαδικασία αυτή, από τη σταδιακή απόσυρση του νου από τον εξωτερικό κόσμο ως την ταύτιση ή ένωση με το Μπράχμαν ονομάζεται γιόγκα. Η χρήση της γιόγκα γι’ αυτό το σκοπό καθιστούσε το έργο της σωτηρίας μια ατομική προσπάθεια που μπορούσε να αναλάβει ο καθένας μόνος του.

ΙΝΔΟΥΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΟΤΗΤΕΣ

​

ΑΓΚΝΙ

​

Είναι ο Θεός της φωτιάς και ο πρώτος θεός που απαντάται στην αρχαιότερη Βέδα. Είναι η ιερή φωτιά του βωμού της θυσίας, αλλά και της εστίας του σπιτιού. Μητέρα του είναι η Μάγια. Απεικονίζεται σαν άνθρωπος σε κόκκινο χρώμα, με 3 πόδια, 7 μπράτσα, λαμπερά μάτια και φλόγες που βγαίνουν απ’ το στόμα του, ιππεύοντας έναν ξύλινο κριό. Όταν αναπαρίσταται με 3 κεφάλια, είναι η φωτιά στους 3 κόσμους. Στον ουρανό ονομάζεται Σούρυα (ήλιος), στην ατμόσφαιρα Βαγιού (κεραυνός) και στη γη Άγκνι (φωτιά).

​

​

​

​

​

​

​

ΣΙΒΑ

• Είναι το τρίτο πρόσωπο της Τριμούρτι, ο Καταστροφέας. Αυτός που καταστρέφει τις μορφές για να τις κάνει να ξαναγεννηθούν. Στη βεδική εποχή ήταν γνωστός ως Ρούντρα. Είναι θεός της Διάνοιας και Κύριος της Ιερής Φωτιάς. Του αποδίδουν πολλά επίθετα που έχουν σχέση με τις διάφορες όψεις του. Σαν Μαχαγιόγκι είναι προστάτης των γιόγκι, των ασκητών. Σαν Τριλοσάνα είναι ο Κύριος του τρίτου ματιού, του ματιού της φώτισης και της ανώτερης γνώσης. Σαν Μαχαντέβα, ο Μεγάλος Θεός, σαν Μαχακάλα είναι ο Κύριος του χρόνου. Σαν Ναταράτζα είναι ο θεϊκός χορευτής και απεικονίζεται μέσα σ΄ έναν πύρινο τροχό που συμβολίζει το σύμπαν. Χορεύοντας δημιουργεί και καταστρέφει τους κόσμους στο ρυθμό του τυμπάνου του. Σύζυγός του είναι η Παρβάτι ή η Ούμα ή η Κάλι κ.α. (διάφορες μορφές της θηλυκής του όψης). Ιππεύει τον ταύρο Νάντι. Εχει δυό γιους. Τον Γκανέσα, θεό της Σοφίας και τον Καρτικέγια, θεό του πολέμου.

ΓΚΑΝΕΣΑ

• Ο Γκανέσα είναι δίδυμος αδελφός του Καρτικέγια. Και οι δύο είναι παιδιά του Σίβα και της Παρβάτι. Eίναι μια από τις πιο δημοφιλείς θεότητες της Ινδίας. Είναι θεός της σοφίας, της γνώσης, Προστάτης των γραμμάτων και των τεχνών, Κύριος των αρχών και αυτός που απομακρύνει τα εμπόδια.
• Απεικονίζεται σαν λευκός ελέφαντας ή σαν άνδρας με κεφάλι ελέφαντα. Ο Γκανέσα αναπαριστάνεται συχνότερα σαν ένας ευτραφής άνδρας με μεγάλη κοιλιά, ζωσμένη με μια ζώνη - φίδι ή δεμένη κόμπο και με κεφάλι ελέφαντα από το οποίο λείπει ο ένας χαυλιόδοντας. Λέγεται ότι έχασε τον δεύτερο όταν το ποντίκι - όχημά του, βλέποντας ένα φίδι τρόμαξε και τον έριξε κάτω. Με τον χαυλιόδοντα που έπεσε στη γη, ο σοφός Βυάσα έγραψε το Μαχαμπαράτα.

ΒΙΣΝΟΥ

• Είναι το δεύτερο πρόσωπο της Τριμούρτι. Ο Συντηρητής του σύμπαντος, ο Παντοδύναμος, ο Ανανεωτής, αυτός με τα χίλια ονόματα (Σαχασρανάμα). Στη βεδική εποχή δεν είχε μεγάλο ρόλο. Ηταν ο αρχηγός των Αντίτυα, των ηλιακών θεών. Σύζυγός του είναι η Λακσμί.
• Αναπαριστάνεται σαν άνδρας με σκούρο μπλε χρώμα και κίτρινα ρούχα. Στα 4 χέρια του κρατάει τα χαρακτηριστικά του σύμβολα: ένα ρόπαλο, ένα κοχύλι, έναν ακτινωτό δίσκο και έναν λωτό. Ιππεύει το πτηνό Γκαρούντα. Περιμένοντας κάθε νέα δημιουργία, αναπαύεται πάνω στο φίδι με τα χίλια κεφάλια, το Ανάντα, που πλέει στα πρωταρχικά νερά, εικόνα της αιωνιότητας.
• Ο Βισνού εκδηλώνεται στον κόσμο μέσα από τους αβατάρα του, τους απεσταλμένους του, οι οποίοι έρχονται στον κόσμο κάθε φορά που υπάρχει ανάγκη. Οι πρώτοι 4 έχουν έρθει με τη συμβολική μορφή ζώου και οι 5 επόμενοι με ανθρώπινη μορφή. Ο τελευταίος δεν έχει ακόμα ενσαρκωθεί. Αυτοί οι Αβατάρα είναι : Ματσύα, Κούρμα, Βαράχα, Ναρασίμχα, Βαμάνα, Παρασουράμα, Ράμα, Κρίσνα, Βούδας, Κάλκι.

ΛΑΚΣΜΙ

• Σύζυγος του Βισνού. Θεότητα της Πολλαπλότητας, της Τύχης, γεννημένη από τον Ωκεανό. Από τις πιο ευεργετικές και αγαπητές θεές. Σύμβολο της δημιουργικής ενέργειας και της γονιμότητας. Θεά της Ομορφιάς και της Χάρης. Δεν είναι μόνο η Μητέρα της ζωής στην πιο ευεργετική της όψη, αλλά και αυτή που επιτρέπει την είσοδο στην υπερβατική ζωή.
• Απεικονίζεται κρατώντας ένα λωτό και ένα φρούτο. Παίρνει χιλιάδες μορφές και ονόματα. Ονομάζεται Πάντμα (Λωτός), Καμάλα (σεξουαλική επιθυμία), Νταράνι (Γη), Σρι (Κυρία), κ.α.

Ο ΙΝΔΟΥΙΣΜΟΣ ΣΗΜΕΡΑ

• Ο Ινδουισμός είναι η τρίτη μεγαλύτερη θρησκεία του κόσμου, μετά τον Χριστιανισμό και το Ισλάμ, σε αριθμό πιστών περίπου ένα δισεκατομμύριο εκ των οποίων πάνω από 90% κατοικεί στην Ινδία . Ινδουιστικές κοινότητες βρίσκονται στο Νεπάλ , στη Σρι Λάνκα, στη Μαλαισία, στη Σιγκαπούρη, στο Μαυρίκιο, στα Νησιά Φίτζι, στη Σουρινάμ , στη Γουιναία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στον Καναδά και στις Ηνωμένες πολιτείες.

ΤΕΛΟΣ