Ikaapat na Markahan: Ibong Adarna
Nilalaman, Mga Pamantayan, at Mga Kasanayang Pampagkatuto ng Kurikulum
Pamantayang Pangnilalaman
Naipamamalas ng mga mag-aaral ang kasanayang komunikatibo, malikhain, at kritikal na pag-unawa at pagsusuri ng Obra Maestra – Ibong Adarna para sa paghubog ng kaakuhan at pagpapahalagang Pilipino, at pagbuo ng mga teksto sa iba't ibang paraan (multimodal) para sa tiyak na layunin, pagpapakahulugan, at target na babasa o awdiyens.
Pamantayang Pagganap
Nakabubuo ng iskrip para sa shadow play tungkol sa mahahalagang pangyayari sa Ibong Adarna na maiuugnay sa pagiging Pilipino na isinasaalang-alang ang mga elemento ng biswal at multimodal na may paglalapat ng kasanayang komunikatibo at etikal na kasanayan at pananagutan.
Mga Kasanayang Pampagkatuto
1
Kasanayan 1
Nakapaghahambing ng mga tekstong hawig sa Ibong Adarna at iba pang koridong nasusulat sa Pilipinas at sa ibang bansa
2
Kasanayan 2
Naiuugnay ang diaspora ni Don Juan sa paglalakabay rin ng mga OFWs upang hanapan ng lunas ang kahirapan sa bansa
3
Kasanayan 3
Natutukoy ang mga elemento sa pagbuo ng borador ng isang iskrip ng shadow play
Panimulang Gawain
Punan ang patlang
Matapos mahuli ni Don Juan ang Ibong Adarna, siya ay binugbog ng kanyang mga kapatid at iniwan sa kagubatan.
Tukuyin ang tauhan
Ako ang tunay na nakahuli sa Ibong Adarna ngunit pinagtaksilan ng aking mga kapatid. (Don Juan)
Pagpapatawad
Kahit ako ay pinagtaksilan, mas pinili kong magpatawad kaysa maghiganti. (Don Juan)
Layunin ng Aralin
Pagkatapos ng araling ito, inaasahang magagawa ng mga mag-aaral ang mga sumusunod:
Matukoy
Matukoy ang mahahalagang elemento sa pagbuo ng borador ng isang iskrip para sa shadow play, kabilang ang tauhan, tagpuan, banghay, at diyalogo.
Maunawaan
Maunawaan ang kahalagahan ng malinaw at organisadong iskrip upang maging epektibo at kapana-panabik ang pagtatanghal ng shadow play.
Makapagsuri
Makapagsuri ng isang halimbawa ng iskrip ng shadow play at matukoy ang mga teknik sa pagsulat nito.
Makabuo
Makabuo ng sariling borador ng iskrip para sa isang maikling shadow play gamit ang tamang elemento ng pagsasalaysay at diyalogo.
Mailapat
Mailapat ang kaalaman sa pagsulat ng iskrip sa iba't ibang anyo ng pagtatanghal at malikhaing pagsulat.
Mga Susing-Salita at Mahahalagang Konsepto
Borador
Unang bersyon ng isang sulatin na maaaring baguhin o ayusin bago ang pinal na anyo.
Halimbawa: Kailangang maayos ang borador ng iskrip bago ito gamitin sa shadow play.
Iskrip
Ang nakasulat na balangkas ng isang dula o pagtatanghal, kabilang ang mga diyalogo at direksyon sa kilos ng tauhan.
Halimbawa: Gumawa sila ng isang malinaw at detalyadong iskrip para sa kanilang pagtatanghal.
Tauhan
Mga karakter sa isang dula na may mahalagang papel sa kuwento.
Halimbawa: Ang pangunahing tauhan sa shadow play ay isang batang nangangarap maging bayani.
Karagdagang Mga Susing-Salita
Tagpuan
Ang lugar at panahon kung saan nagaganap ang isang kuwento o dula.
Halimbawa: Ang tagpuan ng kanilang shadow play ay sa isang mahiwagang kagubatan.
Banghay
Ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari sa isang kuwento o dula.
Halimbawa: Kailangang malinaw ang banghay upang madaling maunawaan ng mga manonood.
Diyalogo
Ang pag-uusap ng mga tauhan sa isang dula o iskrip.
Halimbawa: Gumamit ng makabuluhang diyalogo upang mapanatili ang interes ng mga manonood.
Higit Pang Mga Susing-Salita
Tema
Pangunahing paksang tinatalakay o ipinapahayag sa isang dula.
Halimbawa: Ang tema ng kanilang shadow play ay tungkol sa pagpapahalaga sa pamilya.
Tono
Ang damdaming ipinapakita sa pagsulat ng diyalogo, maaaring masaya, malungkot, seryoso, o mapagbiro.
Halimbawa: Ang tono ng iskrip ay mapagpakumbaba upang ipakita ang kabutihan ng bida.
Epekto ng Ilaw
Mahahalagang elemento sa shadow play upang mabigyang-buhay ang pagtatanghal sa pamamagitan ng anino.
Halimbawa: Gumamit sila ng iba't ibang epekto ng ilaw upang gawing mas dramatiko ang eksena.
Introduksyon sa Shadow Play
Anino at Ilaw
Ang shadow play o shadow theater ay isang uri ng pagtatanghal kung saan gumagamit ng ilaw at anino upang ipakita ang isang kuwento.
Mga Puppet
Karaniwang ginagamit ang mga papel o tela bilang puppets upang lumikha ng mga karakter, at inilalagay ito sa harap ng isang pinagmumulan ng ilaw upang makabuo ng mga anino sa isang puting tela o screen.
Kahalagahan ng Iskrip
Sa isang shadow play, mahalaga ang pagkakaroon ng isang malinaw at maayos na iskrip upang gabayan ang pagtatanghal.
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Tauhan
Tauhan (Character)
Ang mga tauhan ang gumagalaw sa kuwento.
Maaring gumamit ng puppet cutouts o aktwal na kamay upang lumikha ng kanilang anino sa pagtatanghal.
Dapat tukuyin ang pangunahing tauhan (protagonist) at ang sumasalungat na tauhan (antagonist), pati na rin ang iba pang tauhan na may papel sa kuwento.
Halimbawa
Sa isang shadow play tungkol sa Alamat ng Pinya, maaaring magkaroon ng mga tauhang gaya ng Ina, Pinang, at Mga Kapitbahay.
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Tagpuan
Tagpuan (Setting)
Ang tagpuan ay tumutukoy sa oras at lugar kung saan nagaganap ang kuwento.
Mahalaga ito sa pagbibigay ng tamang damdamin at atmosfera sa pagtatanghal.
Sa shadow play, maaaring gumamit ng cutouts o simpleng mga props upang ipakita ang tagpuan.
Halimbawa
Kung ang shadow play ay tungkol sa isang mahiwagang kaharian, maaaring gamitin ang imahe ng isang kastilyo o kagubatan bilang backdrop ng pagtatanghal.
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Banghay
Panimula (Introduction)
Pagpapakilala sa tauhan at tagpuan. Ito ang unang bahagi ng kwento kung saan ipinapakilala ang mga tauhan at kung saan nagaganap ang kwento.
Saglit na Kasiglahan (Rising Action)
Pagsisimula ng suliranin sa kuwento. Sa bahaging ito, nagsisimula ang mga komplikasyon at problema na haharapin ng mga tauhan.
Kasukdulan (Climax)
Pinakamataas na bahagi ng tensyon. Ito ang pinakamadramang bahagi kung saan nasa rurok ang problema o suliranin.
Kakalasan (Falling Action)
Pagsisimula ng solusyon sa suliranin. Dito nagsisimulang malutas ang mga problema at bumababa ang tensyon.
Wakas (Conclusion)
Resolusyon o pagtatapos ng kuwento. Sa bahaging ito, nalulutas na ang suliranin at nagtatapos na ang kuwento.
Halimbawa ng Banghay sa Shadow Play
Panimula
Ang batang si Miguel ay napadpad sa isang mahiwagang gubat.
Saglit na Kasiglahan
Nakilala niya ang isang matandang ermitanyo na nagsabing may isang halimaw sa loob ng kagubatan.
Kasukdulan
Hinarap ni Miguel ang halimaw upang makalabas sa kagubatan.
Kakalasan
Tinalo niya ang halimaw gamit ang talino at tapang.
Wakas
Nakauwi si Miguel sa kanilang tahanan nang ligtas.
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Diyalogo
Diyalogo (Dialogue)
Ang diyalogo ay ang usapan ng mga tauhan.
Dapat itong gawing simple, malinaw, at akma sa karakter na nagsasalita.
Maaaring gamitin ang voice-over o live narration sa pagtatanghal ng shadow play.
Halimbawa ng Diyalogo
Ina: "Pinang, anak, pakikuha mo nga ang kawali sa kusina."
Pinang: "Opo, Inay. Ngunit nasaan po ito?"
Ina: "Gamitin mo ang iyong mga mata upang hanapin ito!"
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Tema
Tema (Theme)
Ang tema ay ang pangunahing diwa o aral ng kwento.
Mahalaga ito upang maiparating ang mensahe ng dula sa mga manonood.
Halimbawa ng Tema
Ang "Alamat ng Pinya" ay may temang pagsunod sa magulang at kasipagan.
Ang kwento ni Juan Tamad ay nagpapakita ng kahalagahan ng sipag at tiyaga.
Mga Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Iskrip: Epekto ng Ilaw at Tunog
Epekto ng Ilaw at Tunog (Lighting and Sound Effects)
Mahalaga ang paggamit ng tamang ilaw upang makabuo ng malinaw na anino.
Ang tunog at musika ay maaaring gamitin upang palakasin ang epekto ng eksena.
Maaring gumamit ng mga instrumentong pangtunog tulad ng tambol, kampana, o tunog ng hangin.
Halimbawa
Kung may eksena ng kulog at kidlat, maaaring gumamit ng tunog ng dagundong at isang malakas na flash ng ilaw upang palakasin ang epekto.
Mga Hakbang sa Pagsulat ng Borador ng Iskrip ng Shadow Play
Piliin ang kwentong itatanghal
Maaari itong isang alamat, pabula, mito, o orihinal na kwento.
Tukuyin ang mga tauhan, tagpuan, at banghay
Gumawa ng isang maikling balangkas ng mga eksena.
Isulat ang diyalogo ng bawat tauhan
Siguraduhing akma ito sa kanilang karakter at personalidad.
Ilagay ang direksyon sa pagtatanghal
Ilista ang mga kilos ng tauhan at ang tamang epekto ng ilaw at tunog.
Basahin at rebisahin ang iskrip
Siguraduhing malinaw, maikli, at epektibo ang pagsasalaysay.
Subukan ang pagtatanghal
Magpraktis upang makita kung may kailangang baguhin o idagdag.
Iskrip ng Shadow Play: Ang Alamat ng Pinya
Tauhan
Tagpuan
Isang maliit na kubo sa gitna ng isang bukirin.
Iskrip ng Shadow Play: Ang Alamat ng Pinya (Eksena 1)
Sa Loob ng Bahay
Pagtawag ng Ina
"Pinang, anak, pakikuha mo nga ang kawali sa kusina."
Paghahanap ni Pinang
"Opo, Inay. Ngunit nasaan po ito?"
Payo ng Ina
"Gamitin mo ang iyong mga mata upang hanapin ito!"
Pagtampo ni Pinang
"Nakakatamad pong maghanap, Inay. Sabihin niyo na lang po kung saan ito nakalagay."
(Iiling ang Ina at babalik sa kanyang ginagawa. Si Pinang ay magtatampo at aalis sa bahay.)
Iskrip ng Shadow Play: Ang Alamat ng Pinya (Eksena 2)
Eksena 2: Sa Likod ng Bahay
Paglalakad ni Pinang
Si Pinang ay naglalakad sa likod ng bahay, mukhang nakasimangot at nagtatampo.
Ang Pagkadapa
Biglang nadapa si Pinang at nakaramdam ng kakaibang pakiramdam, "Aray! Ano 'yon? Ang aking ulo..."
Ang Mahiwagang Sandali
May maririnig na mahiwagang tunog at pakiramdam si Pinang na nahihilo siya.
Ang Dilim
Biglang didilim ang eksena, kasunod ng tunog ng mahika, nagpapahiwatig ng isang mahiwagang pangyayari.
Iskrip ng Shadow Play: Ang Alamat ng Pinya (Eksena 3)
Eksena 3: Natuklasan ng Ina ang Pagbabago kay Pinang
(Kinabukasan, hinanap ng Ina si Pinang ngunit hindi niya ito makita. Sa kanyang paghahanap, napansin niya ang isang kakaibang halaman na may bunga na maraming "mata.")
Ina: "Ano ito? Napakaraming mata! Para bang… si Pinang!"
(Magkakaroon ng tunog ng hangin at mahiwagang musika.)
Mga Kapitbahay: "Napansin mo ba? Ang bunga ay parang may maraming mata! Tawagin natin itong 'Pinya' bilang alaala kay Pinang."
(Ang mga tao ay magbubulungan habang natutuklasan ang bagong prutas.)
Iskrip ng Shadow Play: Ang Alamat ng Pinya (Eksena 4)
Ang huling eksena ng ating kuwento ay naglalaman ng mahahalagang aral:
Panghuling Mensahe ng Ina
"Sa buhay, dapat tayong matutong magsikap at maghanap ng paraan upang solusyunan ang ating mga problema. Hindi natin dapat iasa sa iba ang lahat ng bagay."
Kasipagan at Pagiging Masinop
Ang kuwento ay nagtuturo sa atin na mahalaga ang pagiging masipag at masinop sa ating buhay upang matagumpay na masolusyunan ang ating mga suliranin.
Pagtitiwala sa Sarili
Mahalagang matuto tayong huwag umasa sa iba at sa halip ay magsikap at maghanap ng sariling paraan para sa ating mga pangangailangan.
Pagtatapos ng Kuwento
Ang kuwento ay nagtatapos sa tunog ng hangin at musika ng kalikasan, na nagpapaalala sa atin sa koneksyon ng tao sa kalikasan at mga bunga ng ating mga pagpapasya.
Gabay sa Pagtatanghal ng Shadow Play
1
Mga Puppet
Gamitin ang papel cutouts para sa mga tauhan at halaman.
2
Tunog
Maglagay ng tamang tunog (tilaok ng manok, hangin, mahiwagang tunog).
3
Ilaw
Gamitin ang ilaw upang ipakita ang anino ng Pinya sa dulo ng pagtatanghal.
Pagpapaunlad ng Kaalaman: Ano ang Borador?
Kahulugan ng Borador
Ang "borador" ay isang salitang Tagalog na nangangahulugang "draft" sa Ingles. Ito ay isang unang bersyon o unang kopya ng isang gawa o proyekto na ginagamit upang maipakita ang konsepto o ideya bago ito tuluyang mai-finalize o maging ang huling bersyon.
Kahalagahan ng Borador
Karaniwang ginagamit ang borador sa pagsusulat ng mga kuwento, tesis, pagsusuri, o anumang iba pang uri ng dokumento kung saan mahalaga ang proseso ng pagsasaayos at pagbabago bago ang pagtatapos ng final na bersyon.
Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Isang Iskrip ng Shadow Play
Ang mga sumusunod ay mahahalagang elemento na dapat isama sa iyong borador ng iskrip:
Pamagat
Isulat ang pamagat ng iyong shadow play na kumakatawan sa buong kuwento.
Panimula
Ilahad ang pangunahing balangkas ng kuwento at ipakilala ang mga tauhan.
Pagsasalaysay ng Kuwento
Maglagay ng mga eksena o yugto ng kuwento na maayos na nakabalangkas.
Pagpapalabas ng Pangunahing Suliranin
Ipakita kung paano nilulutas ng mga karakter ang mga suliranin sa kuwento.
Pagwawakas
Maglaan ng maikling pagwawakas na nagpapahiwatig ng paglutas ng suliranin.
Karagdagang Elemento sa Pagbuo ng Borador ng Isang Iskrip
Konsiderasyon sa Visuals
Isulat ang mga paglalarawan ng mga eksena at mga karakter na makakatulong sa mga tagagawa ng anino o mga elemento sa stage design. Tiyaking ang mga visual na aspeto ay maayos na nabuo at magbibigay-buhay sa iyong kuwento.
Mga Tagubilin sa Musika at Ilaw
Magbigay ng mga tagubilin sa musika at ilaw na nagpapahiwatig sa tamang damdamin at atmospera ng bawat eksena. Ibigay ang mga pang-indikasyon kung kailan at paano gagamitin ang musika at ilaw upang palakasin ang naratibo ng kuwento.
Pagtatapos
Magbigay ng maikling pahayag ng pasasalamat sa mga manonood. Maaari rin itong maging pagkakataon upang ipaalala sa kanila ang mga susunod na palabas o mga patungkol sa produksyon.
Paglalapat at Paglalahat
Sariling Pananaw
Ilahad ang iyong sariling pananaw batay sa iyong natutuhan sa aralin. Isulat ang pahayag sa loob ng kahon.
Pagbabahagi ng Ideya
Ibahagi sa iyong mga kaklase ang iyong natutuhan tungkol sa pagsulat ng iskrip para sa shadow play.
Pagtataya ng Natutuhan
1
Ano ang pangunahing layunin ng isang iskrip sa isang shadow play?
A) Upang ipakita ang mahuhusay na guhit ng tauhan
B) Upang magkaroon ng gabay sa daloy ng kwento at pagganap
C) Upang gumamit ng maraming ilaw at tunog
D) Upang makapagpakita ng totoong tao sa pagtatanghal
Sagot: B
2
Aling elemento ng iskrip ang tumutukoy sa mga gumagalaw sa kwento?
A) Tagpuan
B) Tauhan
C) Banghay
D) Diyalogo
Sagot: B
3
Ano ang tawag sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari sa kwento ng isang shadow play?
A) Tagpuan
B) Tema
C) Banghay
D) Diyalogo
Sagot: C
Karagdagang Pagtataya ng Natutuhan
1
Bakit mahalaga ang paggamit ng tamang diyalogo sa isang shadow play?
A) Upang magkaroon ng malinaw na komunikasyon sa mga tauhan
B) Upang gawing mahaba ang pagtatanghal
C) Upang hindi na gumamit ng tunog at ilaw
D) Upang magkaroon ng mas maraming tauhan sa dula
Sagot: A
2
Ano ang maaaring gamitin upang mas lalong mapaganda ang visual effects sa isang shadow play?
A) Maliliit na papel na hindi naaaninag
B) Tamang ilaw at tunog
C) Maraming tauhan na nakikita ng manonood
D) Malalaking props na hindi natatabunan ng ilaw
Sagot: B