Қазақ халқының көрнекті ғалымы, Қазақстан Ғылым Академиясының тұңғыш президенті, геология ғылымдарының докторы, академик
Қаныш Сәтбаевтың (1899-1964ж.ж.) туғанына
125 жылдығына арналған
«Ұлтымыздың кемеңгер перзенті»
атты тарихи-танымдық кеш.
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев
(1899-1964ж.ж.)
Қазақ халқының көрнекті ғалымы, Қазақстан Ғылым Академиясының тұңғыш президенті, геология ғылымдарының докторы, академик.
�
Қаныштың туған жері – Айырық.
Әйгілі Ақкелін жазығы
Сәтбай әулеті (алдыңғы қатарда солдан оңға қарай отырғандар): Ғазиз Имантайұлы, Қамила Сұлтанбайқызы, оның ері Әбікей Зейінұлы және Әкімтай Жәмінұлы Сәтбаевтар. 30-жылдардан соң.
Білім қуған жас Қаныш
Бала Қаныш оқыған Ақкелін болысының мектебі.
1914-19 жылдары Қаныш оқыған Семей қаласындағы мұғалімдер семинариясы
Қаныш оқыған Павлодар училищесінің ғимараты.
Павлодар қаласындағы 2-басқышты орыс-қазақ
училищесінің оқытушылары
Қаныш оқыған Томск технологиялық институтының ғимараты.
Томск технологиялық институты кен факультетінің
Қаныш оқыған 207-аудиториясы
Томск технологиялық институты бас корпусының вестибюлі.
Қаныштың Томск технологиялық институтындағы ұстазы М.А.Усов
Томск технологиялық институтының ректоры, профессор Н.Б.Гутковский
Қаныштың Томск технологиялық институтындағы ұстаздары:
Қ. Сәтбаев Атбасар түсті металл тресі басқарма мүшелерінің ортасында. 1927ж
Геологиялық барлау тобының жігерлі жас жетекшісі.
1930ж.
Қ.И.Сәтбаев Жезказған геологиялық барлау экспедициясының бастығы. 1938ж.
Қазіргі Жезқазған қаласының орнындағы Бекболат ауылы. Сурет 1928 ж. түсірілген.
Кен үлгісіне үңілген шабытты шақ. 1944ж.
Геология институтының ескі ғимараты
Далаға саяхаттың аяқ суытқан бір сәті. 1930ж.
Далалық экспедицияға келген кезде. 1949ж
Қарсақбай темір кенін зерттеуші Қ.И.Сатпаев.
1934 ж.
Инженер Қаныш Сәтпаев
1934-35жж.
Қарсақбай комбинатының бас геологы Қ.И.Сәтбаев жұмыс кабинетінде. 1930ж
Қ.И.Сәтбаев пен Т.Шолпанқұлов петрографиялық
жұмыс үстінде. 1949ж.
Қ.И.Сәтбаев пен академик И.П.Бардин Қарағанды көмір бассейні кәсіпорындарында. 1949ж.
Қ.И.Сәтбаев пен Г.П.Болгов. 1957ж.
КСРО ҒА-ның президенті В.И.Комаровтың кабинетінде
Қазақ КСР ҒА-ны ашу жайындағы келелі сұхбат.
Оң жақтан екінші –Қазсовнаркомның төрағасы Н.Д.Оңдасынов. 1944ж.
Қазақ КСР ҒА-ның ашылу салтанаты.
Қазақ КСР ҒА-ның Төралқа мәжілісінде.
Президенті Қ.И.Сәтбаев, вице-президенті А.П.Полосухин,
академик –хатшысы Ш.Ш.Шөкин. 1960ж.
Геологиялық ғылымдар институтының жетекші ғалымдары Орталық Қазақстанның металлогениялық картасын талқылауда. 1957ж.
Ертіс-Қарағанды каналының жобасын талқылау үстінде. 1958ж.
Қ.И.Сәтбаев –Тәжікстан КСР ҒА –ның құрметті академигі.
Душанбе, 1951ж.
Қытай Халық Республикасының Геология министрімен сұхбаттасу сәті.
Пекин, 1958ж.
Үнді делегаттарымен
сұхбат
Демалыс сәттері. Зайыбы Таисия Алексеевна және кіші қызы Мәриямен бірге. 1946ж.
Алғашқы қосағы Шәрипа және немерелері. 1960ж
Қосағы Таисия Алексеевна,
қыздары Мейіз және Мәрияммен. 1952ж.
Бала-шағасы түгел бас қосқан сирек сурет. 1959ж.
ҚАНЫШ СӘТБАЕВТЫҢ ЖАСТАРҒА ӨСИЕТІ
Жас адам өмір сүргенде сол өмірді босқа өткізуге тиіс емес.
Ол, бірінші, Отанына пайдалы азамат болуды, екіншіден, өз заманының, өз дәуірінің мәдениетті, білімді және алдыңғы қатарлы адамы болуды ойластыруы керек. Ол үшін жас күніңізден-ақ өзіңізді адамгершілікке баулыңыз. Ісіңізге, оқуыңызға нағыз адамгершілікпен кірісіңіз, сөз жоқ, жеңіске жетесіздер. Не нәрсені болсын нағыз адамгершілікпен түсіне біліп, жасай білсеңіздер, бұдан сіздердің отаншылдығыңыз бен асқан патриоттық сезіміңіз көрінер еді. Сіздердің мінез-қасиеттеріңізде адамгершілік бірінші болып орын алса, шыншыл, батыл, тиянақты, жігерлі және кішіпейіл адам болған болар едіңіздер.
Жеткен жетістік пен табысқа мақтану, масаттану – сіздер үшін қасиет емес. Бүгінгі табыстан келер таңдағы міндеттер үлкен. Сол міндеттерді орындауға ұмтылыңыз. Бүгінгі білгеніңізден ертеңгі білетініңіз көп. Сол білетініңізді білуге асығыңыз. Сонда ғана сіздер Отанымызға пайдалы азамат боласыздар. Білімді болу, ғалым болу өмірді танудан, көп оқып, көп ізденуден, шаршамай, талмай еңбек етуден болады.
Қазақстан РеспубликасыТәуелсіздігінің
20 жылдығы қарсаңында Қарағанды қаласында бой көтерген ескерткіш.
2011ж.
Томск қаласындағы Қ.И.Сәтбаевқа қойлыған ескерткіш.
Академик Қ.И.Сәтбаевтың Атырау қаласындағы ескерткіші.
Қ.И.Сатбаевқа Павлодар облысы Ақсу қаласында қойылған ескерткіш.
Қарағанды қаласындағы Сәтбаев көшесіне қойылған ескерткіш.
Алматы қаласындағы ғалымның қабіріне қойылған ескерткіш.
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қ.И.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің алдында ғалымға қойылған ескерткіштің ашылуына қатысу сәті. 1999ж.
Қ.Сәтбаетың Мәскеудің Жаңа тарих мұражайында сақтаулы мемлекеттік марапаттары.
Қ.И.Сәтбаев атындағы сыйлықтың белгісі және мерекелік сағат.
Қ.И.Сәтбаев 1935жылы Ұлытаудағы Алтыншоқырдан тапқан - Әмір Темірдің жорық кезінде қалдырған белгі тасының бетіндегі жазу.
Ұлытаудағы құлпытастың
үлкейтілген үзігі.
Эскиз үлгісі Қ.И.Сәтбаевтың жолдәптерінен алынды.
Сәтбаевтар отбасының шаңырағы. 1929-44ж.
Геолог Қ.И.Сатбаевтың сызба үстелі.
Қ.И.Сәтбаевтың жазу үстелі. Қарсақбай қаласы.
Қарсақбайдағы Қ.И.Сәтбаев мұражай үйінің ауласындағы ұлы ғалым отырғызған ағаштар. 1930 жылдардың бас кезі.
Геология саласындағы көрнекті ғалымдар
Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінде қазба байлықтарына және геология саласына арналған экспозиция
Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің қазба байлықтарына және геология саласын арналған экспозиция
Сәтбаев қаласындағы қалалық аурухана
Жезқазғандағы
жаңа шахта
Жезқазғанның бүгінгі келбеті.
Қ.И.Сәтбаев атындағы Геологиялық ғылымдар
институтының жаңа ғимараты
Мақпал (v)
Басқұлбай
Обаған
Ажар сарыны (v)
Салайын
Жарылған сарыны (v)
Іңкәр
Арғы жағы Ертістің
Сал Қожабек
Шахиданның әні
Мекіш әні
Әмірдің әні
Құла жекей
Қара жорға (ІІІ)
Қоғалы көл
Базарбек
Сарын (VІІ), Шөже (ІІ)
“Қисса әні”, Сарын (VІІІ)
Зілгәр әні
Тәліпжан әні
Әлди бөпем (ІІ)
Бибігүл
Қорлан (V)
Ал, шіркін
Сұңқарым-ай
Қаныш Сәтбаев Александр Затаевичтің
“500 ән және күй” жинағына жаздырған әндері:
Қ.И.Сәтбаев жайлы атақты тұлғалардың пікірлері:
Қаныштың бір үлкен ерекшелігі – ол химикпен де, биологпен де, физикпен де, медикпен де және тарихшымен де, тілші-әдебиетшімен де өздерінің ғылым тілінде сөйлесе біледі. Мамандық тілдерімен үндесіп, ұғыса біледі. Және сол әр ғылымның саласындағы әрбір кезеңде пісіп келген нақтылы, жауапты мәселелеріне қажет болған мәслихатын айтып, мықты басшы ете біледі. Жұмысқа мойымайтын үлкен ісшілікте бар. Өз басының білімін өсіруде, жан-жақты кең өрісті ғалым болуда танымы жоқ ізденуші Қаныш – Қазақстан Академиясының ауқымында қызмет етеін ғалымдардың барлығына да анық ұстаз, үлгі боларлық білгіш. Ғылымдағы ұйымдастырушылық талантының тағы бір өзгешелігі – кадрларды өсіру жолындағы талап-қайратынан аса айқын көрінеді.
Мұхтар ӘУЕЗОВ,
академик-жазушы
Сәтбаевты барша қазақстандықтар сүйген еді. Оның бейнесінде тұңғиық ой, мейір, жылы қабақ және де бір даналық сезілетін. Көздерінің өзі таңғажайып – мейірімге толы, ақылды, көңілді, сәл күліп тұратын еді. Кең маңдайындағы қою бұйра шашын сәл ғана ақ шалған... Ол тек әдемі ғана емес, сонымен қатар керемет көркем болатын. Сабырлы, біркелкі мінез, жайдары, жұмсақ, кеңпейілділік... Егер онымен көңіл бөліп сыр шертсеңіз, сондай бір жақсы әсерде қаласыз... Жылы жүзімен жымиғаны неге тұрады...
Қажым ЖҰМАЛИЕВ,
академик-ғалым
Қанекең тіпті басқаша адам еді. Оның ұйымдастырушылық қабілеті – басқаларда сирек кездесетін құбылыс. Ол бұл қасиетін ғылым басына келгенде бірден көрсетті.
Әлкей МАРҒҰЛАН
академик-ғалым
Көптеген ұлттардың қауымдастығы болып отырған біздің Ұлыбритания қарауындағы халықтардан бірде-бір көрнекті ғалым шыққан жоқ. Ал Кеңес одағында Қаныш сәтбаев сынды әлемдік тұлғаның туғандығы – ғажап құбылыс.
Антони ИДЕН,
Ұлыбритания Корольдігінің
премьер-министрі
Академик Қ.И.Сәтбаев сияқты әбден жетілген адам туралы ойлағанда, бала кезде алған бір ғана тәрбиенің басқа адамдармен қарым-қатынасты соншалықты әдепті және адамгершілігі мол кісіні қалыптастыруы мүмкін емес деген қорытындаға еріксіз келесің. Оның зор табиғи дарынын ғылым саласында ілгерілеуіне көмектесіп қана қоймай, сонымен бірге өзін-өзі тәрбиелеуіне және өзін қалдыптастыруына мүмкіндік берген. Сондықтан мен үшін де, көптеген адамдар үшін де академик Сәтбаев әрқашан да үлгі-өнеге, лайықты еліктейтін кісі болып қалады.
Виктор АМБАРЦУМЯН,
Академик-ғалым