DİN �EĞİTİMİNİN TEMELLERİ��

Doç. Dr. İrfan ERDOĞAN

1

• Uzun süre, okuldaki din eğitiminin meşruiyetini tartışmaktan, kaliteyi ilgilendiren soru ve sorunlara geçilememiştir.

​

• Tartışmaların süreklilik göstermesinin arkasında bazı sebepler bulunmaktadır. Bunlardan ikisi:

1. Din eğitimi ve öğretimi meselesine ideolojik-politik yaklaşım…

2. Din eğitimi ve öğretiminin genel eğitim sistemi içerisindeki yerinin yeterince bilimsel olarak temellendirilip paylaşılmamış olması…

​

• Bunun için;

“Niçin din eğitimi yapılması gerektiğini, sağlam bir temele oturtmak gerekmektedir.”

2

3

1) Psikolojik Temeller

• Psikoloji araştırmaları özellikle de din psikolojisi araştırmaları inanma ve din duygusunun, her insanda doğuştan var olduğunu ortaya koymuştur.
• Eğitimden beklenen, insanın bu ihtiyacına doğru bir şekilde cevap vermektir. Eğitimde asıl olan, ferdin bedeni ve ruhi bütün yetenek ve ihtiyaçlarının sıra ile değil, birlikte ele alınması ve uyum içerisinde doyurulup geliştirilmesidir.
• Din eğitim ve öğretiminden beklenen, kişilerin inanma ihtiyaçlarını, doğru bilgi, duygu ve becerilerle doyurmalarına yardımcı olmaktır.

4

5

• “İnsanın başına bir sıkıntı gelince, yan yatarken de oturup kalkarken de bize (Allah’a) yalvarıp yakarır; ama ne zaman ki sıkıntısını gideririz, başına gelen sıkıntıdan kendisini kurtaralım diye sanki bize hiç yalvarıp yakarmamış gibi (nankörce) davranmaya devam eder. [Yusuf, 12]

​

• “Kıyamet gününde, biz bundan habersizdik demeyesiniz diye Rabbin Ademoğullarından, onların belinden zürriyetlerini çıkardı, onları kendilerine şahit tuttu ve dedi ki: Ben sizin Rabbiniz değil miyim? (Onlar da), Evet (buna) şahit olduk, dediler. [Araf, 172]

​

6

2) Sosyolojik Temeller

• İbn Haldun’un (1332-1406) dediği gibi, insan doğuştan sosyal bir varlıktır. …
• İmkanlar sınırlı, ihtiyaçlar ise sınırsızdır.
• Din ferdin olduğu gibi toplumun da sosyal kontrolünün en önde gelen vasıtalarından biridir.
• Kalbinde ve vicdanında bir rahatsızlık duymayan kimse çok kolay kötülük ve haksızlık yapabilir, suç işleyebilir.
• En ideal davranışlar, fedakarlık ve vefakarlıklar fazilet duygusunun eseridir.

7

• İslam, iyi insan yetiştirmeyi hedefler. Müslüman;
• Konuştuğunda yalan söylemez, bir şey vaad ettiğinde dönmez, kendisine bir şey emanet edildiğinde hiyanet etmez.
• Kendisi için sevip istediğini başkaları için de ister.
• Alışveriş yaptığında aldatmaz.
• İnsanların en hayırlısının, insanlara faydalı olan kişi olduğunu bilir.
• Allah’tan korkar, kuldan utanır.
• İyi ve güzel olanın yanında, kötü olanın da karşısındadır.
• …

Şimdi toplumdaki fertlerin buna göre eğitildiğini düşünelim.

• Dini etkinliklere katılmak isteyenler...
• Dini etkinliklere katılmak istemeyenlerin diğerlerine karşı anlayış geliştirmesi…

8

3) Kültürel Temeller

• Latince bir kelime olan kültür (culture), “ekme, yetiştirme, üretme” anlamlarına gelmektedir.
• Istılah olarak ise bir toplumun ya da milletin, inanç, fikir, sanat, adet ve gelenekleri, maddi ve manevi değerlerinin bütünüdür.
• “Kültür, bir halkın yaşama tarzıdır.” diye tarif edenler de vardır.
• Musikimiz, mimarimiz, romanlarımız, öykülerimiz, şiirlerimiz, atasözlerimiz, deyimlerimiz, düğünlerimiz, bayramlarımız, cenazelerimiz…

9

• Din, bir milletin veya toplumun kimliğinde belirleyici unsurdur.
• Eğitim, dini hem bir kültür unsuru olarak, hem de diğer kültür unsurlarına etki eden bir faktör olarak öğretmen durumundadır. Aksi takdirde, yeni nesillere bir kimlik belirsizliği ve mevcut kültürel değerleri anlayıp yorumlama eksikliği kaçınılmaz hale gelebilecektir.
• Din, kültürün hem mayası hem de bir unsurudur.
• İslam’ı iyi bilmeden, kültür ve medeniyetimizi anlamak ve bunları sağlıklı bir şekilde yarınlara taşımak mümkün değildir.

10

4) Felsefi Temeller

• İnsan / eğitim nasıl tarif edilirse sistem de ona göre kurulur. Örneğin;
• İnsan “doğal toplumsal bir varlık” olarak görülüyorsa, o zaman eğitim de doğa ve topluma uyum süreci olarak anlaşılır.
• Eğer insan, “sürekli gelişen ve değişen bir varlık” olarak telakki edilirse, eğitim gelişmeyi ve denetlemeyi sağlama süreci olarak karşımıza çıkar.
• İnsanı “Yüce bir kudret tarafından yaratılmış varlık” olarak düşünürsek de o zaman eğitimin tarifi, “Yaratıcı’nın razı olacağı insanı yetiştirme süreci” olarak yapılır.

11

• Her milli eğitim sisteminin yetiştirmeyi hedeflediği “insan tipi” vardır. Bu hedef, o milli eğitim sisteminin şekil ve muhteva olarak belirlenmesinde önemli rol oynar. Biz buna milli eğitim politikası da diyebiliriz.
• 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu:

Madde 2: Türk Milli Eğitiminin genel amacı, Türk milletinin bütün fertlerini,

1. Türk milletinin milli, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerlerini benimseyen, koruyan, geliştiren… ve bunları davranış haline getirmiş yurttaşlar olarak yetiştirmek;
2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere…sahip … kişiler olarak yetiştirmektir.

12

• Türk Milli Eğitim Sistemi içerisinde din ve ahlak öğretiminin amaçları ise şöyle belirlenmiştir (30 Ekim 1986 tarih 2219 sayılı Tebliğler Dergisi):

Din ve Ahlak Öğretiminin Genel Amacı: “Temel ve ortaöğretimde öğrenciye, Türk Milli Eğitim Politikası doğrultusunda genel amaçlarına, ilkelerine ve Atatürk’ün laiklik ilkesine uygun, İslam dini ve ahlak bilgisi ile ilgili yeterli temel bilgi kazandırmak; böylece Atatürkçülüğün, milli birlik ve beraberliğin, insan sevgisinin, dinî ve ahlakî yönden geliştirilmesini sağlamak, iyi ahlaklı ve faziletli insanlar yetiştirmektir.

13

5) Evrensel Temeller

• Evrensellik, savunulan bir fikrin ve hareketin, her yerinde kabul görmesi ve uygulanabilirliğini akla getirir.
• Kur’an’a bakıldığında, evrendeki hiçbir varlığa kayıtsız kalmaz.
• Zulüm ve haksızlığı önlemek,
• Hoşgörü,
• Canı, aklı, nesli, dini ve malı korumak,
• …
• İslam dini, bütün insanların kabul edebilecekleri evrensel ilkelere sahiptir ve bu dinin eğitimini yapmak bütün insanlığın yararınadır.

14

6) Hukuki Temeller

• Tevhid-i Tedrisat Kanununun 4. maddesi:

“Maarif Vekaleti, yüksek diniyât mütehassısları yetiştirmek üzere Dârü’l-Fünûn’da bir İlahiyat Fakültesi te’sis ve imamet ve hitabet gibi hıdemât-ı diniyyenin îfâsı vazifesiyle mükellef memurların yetişmesi içün de ayrı mektepler küşad edecektir.”

15

• 1982 Anayasasının 24. maddesi:

“Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. 14üncü madde hükümlerine aykırı olmamak şartıyla ibadet, dinî ayin ve törenler serbesttir.

Kimse ibadete, dini ayin ve törenlere katılmaya, dini inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; dini inanç ve kanaatlerinden dolayı kınanamaz ve zorlanamaz.

Din ve Ahlak eğitim ve öğretimi Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve orta öğretim kurumlarında okutulan zorunlu dersler arasında yer alır. Bunun dışındaki din eğitim ve öğretimi ancak, kişilerin kendi isteğine, küçüklerin de kanuni temsilcisinin talebine bağlıdır.”

16

• Uluslar arası Antlaşmalar:

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin (10 Aralık 1948) 18. maddesi, beyannameyi imzalayan devletlere din öğretimi özgürlüğünü ve hakkını tanımasını emreder:

“Herkes düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkına sahiptir; bu hak dinini ve inancını tek başına veya topluca, özel olarak veya açık şekilde öğretme, uygulama, ibadet ve törenler şeklinde göstermesini de kapsar.”

​

17

Avrupa İnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmenin 9. maddesi:

“Her kişi düşünme vicdan ve din hürriyetine sahiptir. Bu hak; din veya kanaat değiştirme, açık veya kapalı biçimde ibadet ve ayin veya öğretim yapma; tek başına ya da toplu olarak dini inancını veya kanaatini belirtme hürriyetini ihtiva etmektedir.”

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1952 yılında imzalanan 1 nolu Ek protokolünün 2. maddesi:

“Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlara göre yapılması hakkına saygı gösterir.”

18

Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslar arası Sözleşmenin 18. maddesi:

“Bu Sözleşme’ye Taraf Devletler, ana-babaların ve uygulanabilir olan durumlarda, yasalarca saptanmış vasilerin, çocuklarına kendi inançlarına uygun bir dinsel ve ahlaki eğitim verme özgürlüklerine saygı göstermekle yükümlüdürler.”

Avrupa Konseyi ve Avrupa Birliği Karar ve Düzenlemeleri:

(Bkz. Cemal TOSUN, Din Eğitimi Bilimine Giriş, Ankara, 2010, sy.104-107)

19

7) Ekonomik Temeller

• Ekonomi, kıt kaynakların sınırsız ihtiyaçlar karşısında adaletli dağıtılmasını gerektirir.

Ekonominin ihtiyaç duyduğu nitelikli insanın yetiştirilmesi önem arz ediyor:

• Hırsızlık, yolsuzluk yapmayan,
• İş ahlakına sahip, çalmayan, satın alınamayan, zaaflarını kontrol eden kişiler aranıyor,
• …
• Öyle görünüyor ki, sağlıklı bir din eğitiminden geçmemiş insanların ekonomide istihdam edilmesi, her zaman daha çok maliyet anlamına gelmektedir. Bu da daha çok bedel ödeyerek yaşamak demektir.

20

• KAYNAKLAR�- Prof. Dr. Cemal Tosun, Din Eğitimi Bilimine Giriş kitabı

- Prof.Dr. Abdullah Özbek ders notları

- Prof. Dr. Suat CEBECİ ders notları

Doç. Dr. İrfan ERDOĞAN

21