Archaizmy wiecznie żywe
Archaizmy semantyczne
BABKA
Dziś: matka ojca lub matki; o starszej kobiecie lub potocznie o młodej; rodzaj tradycyjnego ciasta
KIEDYŚ:
położna
BŁĘDNY
dziś: niepoprawny, zawierający błąd
KIEDYŚ: błąkający się, zabłąkany
błędny rycerz, błędny ognik, nerw błędny
DRUŻBA
dziś: mężczyzna, kawaler, towarzyszący panu młodemu
Kiedyś: przyjaźń
“służba nie drużba”
GARNITUR
dziś: męskie ubranie składające się ze spodni i marynarki, czasem z kamizelki
Kiedyś: “zestaw przedmiotów służących w jednym celu, komplet”
garnitur zębów…? chromosomów?
GĄBKA
DZIŚ:
KIEDYŚ: mała gęba
“pieczone gołąbki nie lecą same do gąbki…”
GŁADKI
Kto zjada ostatki, ten jest piękny i gładki
KIEDYŚ: ŁADNY, URODZIWY
stary, ale ….Jary - czyli archaizm do kwadratu
Kiedyś: krzepki, c z e r s t w y…
JESZCZE DAWNIEJ: o zbożu - siany na wiosnę; tegoroczny
CZERSTWY?!
DZIŚ: o pieczywie: stare, twarde
KIEDYŚ: Krzepki, zdrowy
CZERSTWY CHŁOPAK Z DEKONFITURĄ
DEKONFITURA?!
MYSZKA
KIEDYŚ: “ciecz pachnąca, zawarta w woreczku około pępka zwierzęcia z rodzaju myszy”
trącić myszką?
Archaizmy frazeologiczne
szpakami karmiony
o kimś chytrym, przebiegłym
dudek na kościele
o czymś niespodziewanym
jechać rzemiennym dyszlem
jechać, podróżować, często zbaczając z drogi
pić strzemiennego
Dziś: pić rozchodniaka
Archaizmy ukryte w związkach frazeologicznych - archaizmy leksykalne, semantyczne, fleksyjne
po omacku
kierując się dotykiem, nie mając dobrego rozeznania
OMACEK? - ciemność
bez ogródek
wprost, nie owijając w bawełnę
OGRÓDKA? - wyrażenie myśli nie wprost
bez pardonu
nie zważając na nic, na nikogo, w bezczelny sposób
PARDON- przebaczenie
nudny jak flaki z olejem
nużący, nieciekawy
nudny - wywołujący nudności
wyskoczyć jak filip z konopii
filip - w gwarze myśliwskiej - zając
odezwać się nie w porę, mówić bezsensownie
wyglądać, łaknąć czegoś jak kania dżdżu
dżdżu - dawna forma dopełniacza słowa “deszcz”
kania - rodzaj grzyba
bardzo na coś czekać, potrzebować czegoś, mieć na coś ochotę
wyjść za mąż
nieoczekiwana forma biernika słowa “mąż”
być z kim za pan brat
“pan”/ “brat” - nieoczekiwana forma fleksyjna biernika
być z kimś w świetnych stosunkach, czasem nieoczekiwanie