Personeels-

vergadering

woordenschat

via prentenboeken

maandag, 28 november 2022

1

Doelstellingen

• Kennismaken met de visie op woordenschatontwikkeling
• Weten hoe we woordenschat rijker kunnen maken
• Nadenken over thema’s selecteren, verhalen selecteren, woorden selecteren en inzetten op woordenschat
• Verwerkingsactiviteiten rond woordenschat uitwisselen
• …

​

​

2

Kies een boek

Welk thema?

Welke leeftijdsgroep?

Welke focus?

Welke woordenschat?

​

​

3

Kies een boek

Welke subthema’s zijn er mogelijk binnen het thema …. ?

​

Welk boek past er nog bij?

​

Vanuit welke focus? (Zill-doel?)

4

Uitwisseling …

Hoe pak je woordenschat aan in je eigen klas?�

Hoe selecteer je woorden?�

Gebruik je een methode? Hoe?�

5

Boekenladders

Welk boek past bij welke leeftijd?

�Orden de boeken van jongste naar oudste �

Welke criteria hanteer je?

​

6

Criteria boekenladder

-voorspelbaarheid

-verhaallijn

-moeilijkheidsgraad

-abstractheid

-illustraties

-…

7

De boekenladder

Voorspelbaar

boek

Verhaal

Informatief boek met verhaaltje

Informatief boek

(Neuman & Wright, 2013)

8

Wat stelt de onderwijsinspectie zoal vast?

9

Woordenschat in Zill

10

10

Zill? Taalontwikkeling

⭢Talige grondhouding (TOtg)

​

⭢Mondelinge taalvaardigheid Nederlands (TOmn)

(een mondelinge boodschap verwerken)

​

• Mondelinge taalvaardigheid Frans (TOmf)

​

• Schriftelijke taalvaardigheid Nederlands (TOsn)

(een schriftelijke boodschap verwerken)

⭢Schriftelijke taalvaardigheid Frans (TOsf)

​

⭢Taalbeschouwing Nederlands (TOtn)

Nadenken over de belangrijkste aspecten van het taalsysteem.

Daarbij taalbeschouwelijke termen gebruiken.

• Betekenissen van woorden en woordgroepen

​

​

​

​

​

11

https://zill-selector.katholiekonderwijs.vlaanderen/#/TO/tg

​

11

12

TOtn2 Nadenken over de belangrijkste aspecten van het taalsysteem. Daarbij taal –

beschouwelijke termen gebruiken – betekenissen van woorden en woordgroepen

12

Een wereld vol taal

13

Taal-de-hele-dag? In de praktijk klopt dat niet.

Elke activiteit is even talig

Wat denk

jij?

14

15

Het is gemakkelijker voor kleuters om een woord te begrijpen dan het zelf te produceren

et.

Wat denk

jij?

16

Kleuters zijn taalsponzenet.

Wat denk

jij?

17

Met woordenlijsten zijn we in orde…

Wat denk

jij?

Woordenlijsten

Voor jezelf

Voor de kleuters

Voor de collega’s in de klas

Voor de collega’s in de school

18

IN GESPREK

​

Hoe zorgen jullie op school voor een dynamisch /�flexibel overzicht van

de woordenschat �van jkl tot okl?

19

Kleuters met een kleine woordenschat hebben meer moeite om nieuwe woorden te leren

et.

Wat denk

jij?

20

Basiswoordenschat aanbieden is voldoende

Wat denk

jij?

21

Ik wil dat mijn kleuters weten dat...

Basiswoordenschat vb. knippen

Welke woorden selecteren?

22

Tip 1: verbind taal met de wereld

Techniek

Wetenschappen

Onderzoekend leren

23

dierenarts

volwassen

tam

Golden Retriever

hond

pup

neus

24

superman.jpg

Tip 2.

25

Minder rijk taalaanbod waar het meest nodig is.

​

(Wright, 2012; Justice et al., 2013)

26

Uitdagende woorden!

• Verdiepen de wereldkennis van de kleuter
• Nuttig voor de hele schoolloopbaan
• Passen bij elkaar
• Nog niet gekend
• Niet vanzelf in dagelijkse routines
• Betekenis vatbaar voor de kleuter
• Uitbeelden of afbeelding is mogelijk

27

Brainstorm enkele woorden

• Samengevat

​

​

​

​

​

woorden

​

28

Aan de slag

• Lees het boek van je keuze.��Noteer basiswoordenschat en uitdagende woordenschat.

​

29

Aandacht voor belangrijke �(= uitdagende) woorden

• Expliciet aanbrengen van woorden:
1. Welke woorden vloeien op een natuurlijke wijze voort uit het boek?
2. Voor welke van deze woorden is de betekenis voor een deel van de kinderen in mijn klas onbekend?
3. Is het woord functioneel voor de kinderen? (d.w.z. moeten ze het woord begrijpen voor het volgen van de activiteit?...)

​

30

Kindvriendelijke definitie zoeken

• Ga op zoek naar kindvriendelijke omschrijvingen…
• Doe aan betekenisonderhandeling met de kleuters
• Zoek het woord samen

met de kleuters op…

• Leg verbindingen met �andere woorden.

​

31

Vandaar … visie op goed woordenschatonderwijs

Woordenschatmomenten vanuit lkr.-perspectief :

​

• intentioneel (= bewust inplannen: lkr. selecteert vooraf woorden)
• semi-intentioneel (lkr. heeft vooraf nagedacht over moeilijke woorden, op inzetten bij extra zorg)
• incidenteel (= spontane kansen benutten, vooral zo leren kinderen woorden op een natuurlijke wijze – opm.: een ‘incident’ kan je uitlokken!)

​

Beste resultaat:

mix van intentionele én incidentele aanpak.

32

Vandaar …

visie op goed woordenschatonderwijs

Woordenschatmomenten vanuit lln.-perspectief :

​

• impliciet (= lln. zijn zich er niet bewust van dat ze woorden leren)
• expliciet (= lln. worden door lkr. op bepaalde woorden gewezen)

​

Zowel een impliciete als een expliciete aanpak is nodig!

​

ATN: starten met expliciet en intentioneel.

33

De leraar doet er toe!

Hoe breng je woordenschat aan in je klas?

​

34

De leraar doet er toe!

Hoe breng je uitdagende woordenschat aan in je klas?

​

35

Vandaar …

visie op goed woordenschatonderwijs

Tip voor verdere verdieping:

​

http://www.cteno.be/assets/downloads/cteno/nieuwsbrief/20/nieuwsbrief_20_woordenschatonderwijs.pdf

​

36

Leidraad voor woordenschat

37

https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/taalonderwijs-nederlands/materialenbank

​

38

Expliciet taal nastreven

• Uitbeelden of tonen
• Analyseren = meervoudige betekenissen,�synoniemen, verhoudingen tss woorden)
• Contextualiseren= in verschillende situaties gebruiken
• Definiëren =kindvriendelijk uitleggen
• Klankstudio = fonologische bewustzijn

​

39

Expliciet taal nastreven: ACTIES

• Doordacht boekenaanbod
• Responsieve interactiestijl
• Inzetten op betekenisonderhandeling
• Veelvuldig herhalen van belangrijke woorden in verschillende contexten = hoekenverrijking
• Woorden met de wereld verbinden met foto, voorwerpen, schema’s,..

40

Ondersteunen van incidentele en intentionele woordenschatontwikkeling

Complex samenspel tussen

• inkleden
• Uitleggen
• inoefenen
• controleren�

=viertaktmodel

41

Hoe woorden bijbrengen?

Basiswoordenschat ?

42

Tip 3

Plan verwante thema’s na elkaar

43

Boeken vergelijken

44

45

Tip 4

46

Meteen na het vertellen

Kleuters leren meer en beter woorden!

(Neuman & Marulis, 2010)

47

Wie weet wat gulzig betekent?

Dit is precies niet voor mij bedoeld.

(Neuman & Wright, 2013; Van den Nulft & Verhallen, 2009)

48

Iedereen is mee als de leraar eerst uitleg geeft!

Als je gulzig bent, dan eet je snel en heel veel. Zo. Wie is er allemaal gulzig aan het eten?

Varken is gulzig!

49

Tip 5 Zet kleuters aan het denken

50

51

Is dit dier aan de lijn?

52

2 Verdiepen

1 Uitleggen

0 Gesloten vraag

​

​

​

53

Tip 6

Werk aan een goed gesprek.

54

Vragen doorspelen aan meerdere kleuters

(bron: de taallijn, gesprekken met peuters)

Wat denk jij? En jij?

En jij?

Is deze hond tam? Wat denk jij? Enjij?

Hoe zie je dat?

55

Varieer in groepsgrootte

56

Duopraten�met je schoudermaatje

57

58

59

60

UITDAGING

​

Welke uitdagingen zie je nu al voor je eigen klas?

Welke kansen zie je nu al voor jouw school?�Waar ga je voor?�Stuur eventueel

een foto of kort filmpje

61

• Een prentenboek uitwerken en delen met elkaar.
• Verbinding prentenboeken – informatieve boeken
• Wat doen om de gekozen woordenschat in te oefenen? (4-tact-model)

Wat nog … vragen …

Link met Koala …

​

Uitdaging…

62

�Link met Koala

63

www.taaltrajecten.be

​

Onze wegwijzer

De praktijkgids

63

64

64

Bouwsteen 3: mondelinge taalvaardigheid

65

DEZE SESSIE

65

Inspiratiebron �Doctoraatsonderzoek Héléna Taelman�Pro-pagina Katholiek onderwijs Vlaanderen�Zilml

66

67