CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BUỔI HỌC HÔM NAY!
KHỞI ĐỘNG
Điện lưới cung cấp trong các hộ gia đình là dòng điện xoay chiều.
Vậy dòng điện xoay chiều có đặc điểm gì?
CHUYÊN ĐỀ 1:
DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
BÀI 1:
ĐẶC TRƯNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
NỘI DUNG BÀI HỌC
I.
Đại lượng đặc trưng của dòng điện xoay chiều
II.
Thực hành đo tần số, điện áp của dòng điện xoay chiều
ĐẶC TRƯNG CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
I.
Nghiên cứu SGK, rút ra biểu thức điện áp và dòng điện xoay chiều.
Khi biểu thức cường độ dòng điện xoay chiều qua một đoạn mạch có dạng:
i = I0cos(ωt + φi) (A)
thì điện áp xoay chiều giữa hai đầu đoạn mạch đó là:
u = U0cos(ωt + φu) (V)
Giá trị hiệu dụng của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều này lần lượt là:
I0 (A) và U0 (V) là các giá trị cực đại của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều.
Trong đó:
Chu kì T (s) của dòng điện xoay chiều được xác định là:
Tần số f (Hz) của dòng điện xoay chiều được xác định là:
MỞ RỘNG
Đặt khung dây phẳng MNPQ có tiết diện S trong từ trường đều B thì từ thông qua tiết diện khung dây là:
Φ = BScosα
MỞ RỘNG
Nếu quay đều khung dây quanh trục OO' với tốc độ góc ω thì từ thông qua tiết diện khung dây biến thiên theo thời gian t là:
Φ = BScos(ωt + α0)
Theo định luật Faraday, suất điện động cảm ứng xuất hiện ở hai đầu khung dây là:
Chia lớp thành các nhóm 4 - 6 HS, hoàn thành bảng sau:
1. Nếu nối hai đầu khung dây với mạch ngoài thành mạch điện kín thì
hiệu điện thế xoay chiều hay điện áp xoay chiều giữa hai đầu đoạn mạch ngoài có dạng: | cường độ dòng điện xoay chiều trong mạch có dạng: | chu kì và tần số của dòng điện xoay chiều có dạng: |
… | … | … |
u = U0cos(ωt + φu) (V)
i = I0cos(ωt + φi) (A)
;
2. Từ các biểu thức trên, hãy thảo luận nhóm để mô tả ý nghĩa của các đại lượng
Đại lượng/giá trị | Tức thời: i, u | Cực đại: I0, U0 | Hiệu dụng: I, U | φi, φu |
Đơn vị | … | … | … | … |
Ý nghĩa | … | … | … | … |
Mối liên hệ với các đại lượng khác | … | … | … | … |
A, V
A, V
A, V
rad
Là giá trị của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều giữa hai đầu đoạn mạch tại thời điểm t.
Là giá trị cực đại của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều.
Là giá trị hiệu dụng của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều biến thiên theo thời gian.
Là pha ban đầu của cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều.
1. Thảo luận nhóm mô tả các phương pháp đo tần số, điện áp của dòng điện xoay chiều.
Đồng hồ đo điện đa năng
2. Thiết kế phương án đo điện áp hiệu dụng và tần số của dòng điện xoay chiều bằng đồng hồ đo điện đa năng.
Hoạt động
Mô tả phương án sử dụng đồng hồ đo điện đa năng | |
Để đo điện áp | Để đo tần số |
| |
1
Thiết kế phương án đo:
2
Sử dụng đồng hồ đo điện đa năng đo trực tiếp giá trị hiệu dụng của điện áp ở chế độ đo điện áp xoay chiều mắc song song với vật dẫn.
Sử dụng đồng hồ đo điện đa năng ở chế độ đo tần số để đo trực tiếp tần số dòng điện qua vật dẫn mắc nối tiếp với vật dẫn.
THỰC HÀNH ĐO TẦN SỐ, ĐIỆN ÁP CỦA DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
II.
Mục đích thí nghiệm:
Đo được tần số và điện áp xoay chiều giữa hai đầu điện trở R trong đoạn mạch điện xoay chiều.
Dụng cụ:
Điện trở R = 10Ω
Đồng hồ đo điện đa năng
Bảng lắp mạch điện
Dây nối
Máy phát âm tần
A. ĐO TẦN SỐ DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU
Tiến hành:
Bước 1: Lắp ráp dụng cụ theo sơ đồ mạch điện đề xuất.
Bước 2: Đặt tần số đầu ra máy phát âm tần ở 50 Hz.
Bước 3: Điều chỉnh máy phát âm tần để điện áp đầu ra lần lượt là 1,0 V; 1,5 V; 2,0 V.
Bước 4: Đọc giá trị tần số dòng điện xoay chiều trên đồng hồ đo điện năng và ghi giá trị vào bảng
Lần đo | Điện áp đầu ra (V) | Tần số dòng điện qua điện trở (Hz) |
1 | | |
2 | | |
3 | | |
Bảng 1.1. Bảng giá trị tần số của dòng điện xoay chiều
Yêu cầu:
Lần đo | Điện áp đầu ra (V) | Tần số dòng điện qua điện trở (Hz) |
1 | 1,0 | 49,86 |
2 | 1,5 | 49,85 |
3 | 2,0 | 49,86 |
Ví dụ:
Kết quả đo giá trị tần số của dòng điện xoay chiều như sau:
Nhận xét:
f = 49,860 ± 0,003 (Hz)
B. ĐO ĐIỆN ÁP XOAY CHIỀU GIỮA HAI ĐẦU ĐIỆN TRỞ R
Tiến hành:
Bước 1: Lắp ráp dụng cụ theo sơ đồ mạch điện đề xuất.
Bước 2: Điều chỉnh máy phát âm tần để điện áp đầu ra luôn là 2V.
Bước 3: Thay đổi tần số đầu ra máy phát âm tần lần lượt theo các giá trị: 50 Hz, 75 Hz, 100 Hz.
Bước 4: Đọc giá trị điện áp xoay chiều trên đồng hồ đo điện năng và ghi giá trị vào bảng:
Bảng 1.2. Bảng giá trị điện áp xoay chiều giữa hai đầu điện trở R
Lần đo | Tần số dòng điện qua điện trở (Hz) | Điện áp giữa hai đầu điện trở (V) |
1 | | |
2 | | |
3 | | |
Yêu cầu:
Ví dụ:
Kết quả đo giá trị điện áp xoay chiều giữa hai đầu điện trở R
Nhận xét:
Lần đo | Tần số dòng điện qua điện trở (Hz) | Điện áp giữa hai đầu điện trở (V) |
1 | 50 | 5,3 |
2 | 75 | 5,2 |
3 | 100 | 5,4 |
U = 5,30 ± 0,07 (V)
Giá trị điện áp đo được bằng đồng hồ đo điện đa năng là giá trị hiệu dụng, không phải giá trị tức thời hay giá trị cực đại.
Nếu thay điện trở R bằng tụ điện (hoặc cuộn dây) thì các giá trị điện áp xoay chiều giữa hai đầu tụ điện có thay đổi theo tần số dòng điện xoay chiều không?
Tiến hành thí nghiệm để kiểm chứng.
Thí nghiệm khảo sát điện áp qua tụ điện hoặc cuộn dây khi tần số thay đổi
Thay điện trở bằng tụ điện hoặc cuộn dây, thực hiện các bước như thí nghiệm B để điền kết quả vào bảng sau:
Lần đo | Tần số dòng điện qua điện trở (Hz) | Điện áp giữa hai đầu điện trở (V) |
1 | | |
2 | | |
3 | | |
Nhận xét về giá trị của điện áp khi tần số thay đổi.
Giá trị tần số và
điện áp hiệu dụng có thay đổi đối với tụ điện hoặc cuộn dây.
Hoạt động
Quan sát đồ thị cường độ dòng điện và điện áp xoay chiều trong Hình 1.2a và Hình 1.2b SGK trang 8, thực hiện các nhiệm vụ sau:
Nhiệm vụ 1
Xác định các đại lượng tần số, pha ban đầu của:
Nhiệm vụ 2
Xác định các đại lượng giá trị cực đại, giá trị hiệu dụng của:
Hình 1.2a
Đồ thị cường độ dòng điện xoay chiều qua điện trở R theo thời gian
Hình 1.2b
Đồ thị điện áp xoay chiều giữa hai đầu điện trở R theo thời gian
Nhiệm vụ 1: Xác định các đại lượng | |||
Của cường độ dòng điện xoay chiều qua điện trở | Của điện áp xoay chiều qua điện trở | ||
Tần số | Pha ban đầu | Tần số | Pha ban đầu |
… | … | … | … |
Biểu thức dòng điện xoay chiều qua điện trở: ............................................... | Biểu thức điện áp xoay chiều qua điện trở: .................................................. | ||
Gợi ý
5 Hz
2,16 rad
5 Hz
2,18 rad
i = 150cos(10πt + 2,16) (mA)
u = 1,8cos(10πt + 2,18) (V)
Nhiệm vụ 2: Xác định các đại lượng | |||
Của cường độ dòng điện xoay chiều | Của điện áp xoay chiều qua điện trở | ||
Giá trị cực đại | Giá trị hiệu dụng | Giá trị cực đại | Giá trị hiệu dụng |
… | … | … | … |
150 mA
1,8 V
So sánh tỉ số giữa điện áp hiệu dụng và cường độ dòng điện hiệu dụng với giá trị điện trở.
Ta thấy:
R =
U
I
Mối liên hệ này tuân theo định luật Ohm
Nhận xét về mối liên hệ giữa U, I và R, giữa u, i và R.
Nếu tỉ số giữa giá trị hiệu dụng của điện áp ở hai đầu đoạn mạch và của cường độ dòng điện qua đoạn mạch đó mà không đổi thì mối liên hệ giữa I và U tuân theo định luật Ohm như dòng điện không đổi.
Lưu ý
Tìm hiểu công suất cực đại và công suất trung bình
Cho dòng điện xoay chiều có i = I0cos(ωt + φi) chạy qua điện trở thuần R. Xét trong khoảng thời gian Δt rất ngắn, coi i không đổi. Công suất tỏa nhiệt trên điện trở R là:
Công suất tỏa nhiệt của dòng điện xoay chiều đạt giá trị cực đại khi:
và:
Hoạt động
So sánh công suất tỏa nhiệt trung bình với công suất cực đại của dòng điện xoay chiều hình sin chạy qua điện trở R.
Công suất tỏa nhiệt cực đại của dòng điện xoay chiều qua điện trở thuần gấp đôi công suất trung bình của dòng điện này qua điện trở thuần đó.
LUYỆN TẬP
Câu 1: Với dòng điện xoay chiều, giá trị hiệu dụng của cường độ dòng điện xoay chiều được xác định theo công thức nào?
Câu 2: Điện áp tức thời của một đoạn mạch có dạng
u = 40cos100πt (V)
Tần số góc của dòng điện là bao nhiêu?
A. 100π rad/s
B. 50 Hz
D. 50 rad/s
C. 100π Hz
A. 100π rad/s
Câu 3: Cường độ dòng điện tức thời giữa hai đầu đoạn mạch có dạng: i = 8cos(20πt + π) (A)
Cường độ dòng điện cực đại giữa hai đầu đoạn mạch đó là bao nhiêu?
D. 4 A
C. 8 A
C. 8 A
A. 360 W
B. 180 W
D. 60 W
C. 120 W
B. 180 W
Câu 5: Giá trị điện áp xoay chiều trên đồng hồ đo điện đa năng cho biết giá trị điện áp
A. cực đại
B. hiệu dụng
D. tức thời
C. trung bình
B. hiệu dụng
Câu 6: Điện áp xoay chiều giữa hai đầu một đoạn mạch có dạng u = 80cos100πt (V). Trong 1 s, số lần điện áp u có độ lớn bằng 40 V là
A. 50 lần
B. 240 lần
D. 200 lần
C. 100 lần
D. 200 lần
Câu 7: Cường độ dòng điện tức thời giữa hai đầu đoạn mạch có biểu thức: i = 5cos(10πt + π) (A). Phát biểu nào sau đây không chính xác?
A. Cường độ dòng điện cực đại là 5 A.
B. Tần số dòng điện là 5 Hz.
D. Chu kì dòng điện là 0,2 s.
C. Tần số góc của dòng điện là π rad/s.
C. Tần số góc của dòng điện là π rad/s.
VẬN DỤNG
Câu 1
Tìm hiểu dòng điện xoay chiều trong gia đình: tần số, điện áp cực đại, điện áp hiệu dụng.
Câu 2
Tìm hiểu về công suất của bàn là, máy sấy tóc: tính cường độ dòng điện hiệu dụng qua bàn là, máy sấy tóc.
TỔNG KẾT
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
01
Ghi nhớ kiến thức đã học trong bài
02
Hoàn thành bài tập phần Vận dụng
03
Chuẩn bị Bài 2: Đoạn mạch điện xoay chiều RLC mắc nối tiếp
CẢM ƠN SỰ CHÚ Ý
LẮNG NGHE CỦA CÁC EM!