Społeczna gospodarka rynkowa

Jerzy Wawro, 2012

Dylematy polityki gospodarczej

• Zrównoważony rozwój czy metropolizacja?
• Modernizacja czy swoboda oddolnych inicjatyw?
• Aktywna polityka gospodarcza, czy liberalizm?
• Podmiotem polityki mają być przedsiębiorstwa, branże czy klastry?

​

Dylematy te są stają się prostsze,

jeśli zaakceptujemy społeczną

gospodarkę rynkową

Tylko jedna droga do celu?

ARGUMENTY OBROŃCÓW „SYSTEMU”:

• Nie ma sensu wymyślanie czegoś nowego
• Istnieje „standard” gospodarki rynkowej („społeczna gospodarka rynkowa”=”gospodarka rynkowa”)
• Można skopiować istniejące rozwiązania nie powtarzając działań, które do nich doprowadziły (reguły kapitalizmu są ahistoryczne)

KRYZYS’ 2008 – KONIEC MITU�JEDNEJ DROGI (TINA)

Potrzebna odwaga

• „Aby zapewnić zrównoważony rozwój Polski należy więc opracować własny strategiczny plan perspektywicznego rozwoju i dostosować do niego mechanizmy i narzędzia jego realizacji.” [PLP]
• „Być może nadszedł czas, aby podjąć nową i pogłębioną refleksję nad sensem ekonomii i nad jej celami.” Jan Paweł II

SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA

INSPIRACJE

• Społeczna Nauka Kościoła
• Niemiecki cud gospodarczy

GŁÓWNE ZAGADNIENIA

• Pełne zatrudnienie
• Upowszechnienie własności (partycypacja pracownicza)
• Stabilne ceny

FUNDAMENTY

• Zasada pomocniczości.
• Wolność gospodarcza.
• Odpowiedzialność, jako odwrotna strona wolności

Kontekst: WSPÓŁCZESNA POLSKA

• Globalizacja i społeczeństwo sieci
• Polska transformacja: 'prywatne podatki' i eksternalizacja kosztów
• Ekonomiczne znaczenie wspólnot (religia i rodzina, a gospodarka oparta na wiedzy)
• Koszty społeczne (wynik eksternalizacji):
• Kryzys demograficzny i kryzys finansowy (dług)

​

Społeczeństwo sieci

MODEL TRADYCYJNY

MODEL SIECIOWY

SPOŁECZNOŚĆ

PRZEDSIĘBIORSTWO

PRACA

PŁACA

PRZEDSIĘBIORSTWO

SPOŁECZNOŚĆ

Społeczeństwo sieci

• Struktury sieciowe jako sposób organizacji społeczeństw
• Klastry = lokalne struktury sieciowe
• Internet = infrastruktura społeczeństwa sieci

PODSTAWOWY PROBLEM: POWSZECHNOŚĆ UDZIAŁU

(BRAK WYKLUCZENIA)

Ład gospodarczy: koszty zewnętrzne

• Ekologia
• Koszty społeczne

Konieczność uwzględnienia

kosztów zewnętrznych

podstawą

Społecznej Gospodarki

Rynkowej

Ład gospodarczy:Ordoliberalizm

​

​

SPOŁECZEŃSTWO

(KOSZTY ZEWNĘTRZNE)

Liberalizm:

Eksternalizacja.

Wycofywanie się

Państwa

Socjalizm:

Przejmowanie

przez państwo

Kosztów

społecznych

Ordoliberalizm: państwo dba o to,

by koszty zewnętrzne były

uwzględnione w gospodarce

Kapitał społeczny�a koszty zewnętrzne

• Koszty zewnętrzne = opłata za korzystanie z kapitału społecznego
• Rozszerzenie znaczenia pracy: praca na rzecz rozwoju kapitału społecznego ma ekonomiczną wartość
• Nowy rodzaj pracy: zajęcie zamiast pracy

PEŁNE ZATRUDNIENIE?

PRACA

NAJEMNA

UDZIAŁ W KAPITALE

PRACA NA

SWOIM

PRACA

SPOŁECZNA

KAPITAŁ

SPOŁECZNY

PRACA

NA RZECZ

WSPÓLNOTY

KAPITAŁ

PRODUKCYJNY

KAPITAŁ

Praca na rzecz wspólnoty

ZA CO?

• WYCHOWYWANIE

I KSZTAŁCENIE DZIECI

• OPIEKA NAD

STARSZYMI

• KULTURA

WYNAGRODZENIA

JAK?

• DOCHÓD RODZINY
• BUDŻET LOKALNY

(PRACE ZLECONE)

• GWARANTOWANY DOCHÓD MINIMALNY

ZATRUDNIENIE - Klin podatkowy

JAK ZMNIEJSZYĆ KLIN PODATKOWY?

• Rozwój przedsiębiorczości. Wymaga upowszechnienia własności. Udział w kapitale indywidualnym (własność) lub wspólnym (infrastruktura, klastry)
• Uznanie za pracę działania na rzecz społeczności, które powodują wzrost kapitału społecznego (praca na rzecz sieci).

ZAJĘCIE DLA WSZYSTKICH

Umowa społeczna

Optymalizacja korzyści,

przy uwzględnieniu

kosztów całkowitych

(teoria Nasha)

Program

społeczno-gospodarczy

jako wyzwanie

(a nie jako system)

Komercjalizacja usług publicznych

Dlaczego nie:

1. Niebezpieczeństwo 'prywatnych podatków'

2. Obywatel staje się klientem (państwa, instytucji). Przymus.

Dlaczego tak:

1. Poddanie regułom rynkowym = optymalizacja.

2. Ochrona przed niszczącą siłą międzynarodowych instytucji finansowych.

Warunki: Współwłasność obywateli, unikanie zadłużenia w komercyjnych bankach

PAŃSTWO

PODATKI POŚREDNIE = UTRZYMANIE PAŃSTWA

• BEZPIECZEŃSTWO
• WŁADZA CENTRALNA

PODATKI BEZPOŚREDNIE = FINANSOWANIE WSPÓLNOTY

• TRANSFERY SPOŁ.
• EDUKACJA
• UBEZPIECZENIA
• INWESTYCJE

PAŃSTWO MINIMUM

SPOŁECZEŃSTWO SIECI

Źródła finansowania

Przed globalizacją:

- kapitał produkcyjny,

- oszczędności (=kapitał finansowy),

- praca

Zmiany związane z globalizacją:

1. Wygenerowany olbrzymi majątek „wirtualny” traktowany jak normalny kapitał.

2. Zmniejszanie dochodów z pracy, na rzecz dochodów z wirtualnego kapitału.

​

Rozwiązanie:

Powrót do idei wolnego rynku,

oraz upowszechnienie własności

Wolny rynek

Konsumpcja

WYCENA

(RYNEK)

Praca

Surowce

Usługi

KAPITAŁ

DOCHODY

PRODUKCJA

I USŁUGI

Praca

SPOŁECZEŃSTWO

(oszczędności)

GOSPODARKA

Wolny rynek + REDYSTRYBUCJA

Konsumpcja

WYCENA

(RYNEK)

Praca

Surowce

Usługi

PRODUKCJA

I USŁUGI

OSOBY NIE DOSTARCZAJĄCE WARTOŚCI RYNKOWYCH BUDUJĄ KAPITAŁ SPOŁECZNY

Praca

SPOŁECZEŃSTWO

(oszczędności)

GOSPODARKA

Zajęcie

KAPITAŁ

DOCHODY

WADLIWY SYSTEM FINANSOWY

Konsumpcja

WYCENA

(RYNEK)

Praca

Surowce

Usługi

PRODUKCJA

I USŁUGI

SPOŁECZEŃSTWO

(oszczędności)

GOSPODARKA

Praca

Kapitał

finansowy

KAPITAŁ

DOCHODY

SYSTEM

FINANSOWY:

- PRZEJMUJE OSZCZĘDNOŚCI,

- ZAKŁÓCA WOLNY RYNEK (INFLACJA),

- POŚREDNICZY W PRZEPŁYWIE KAPITAŁU (KRYTERIA?)

STABILNE CENY

• INFLACJA POWODOWANA NADMIAREM PIENIĄDZA = GRABIEŻ
• SYSTEM FINANSOWY POWINIEN PEŁNIĆ ROLĘ SŁUŻEBNĄ WOBEC GOSPODARKI. BŁĄD MONETARYZMU!
• FAŁSZYWY DYLEMAT: RELACJI MIĘDZY POLITYKĄ FINANSOWĄ A POLITYKĄ FISKALNĄ. POLITYKA PAŃSTWA POWINNA DOTYCZYĆ CZEGO INNEGO (ŁAD GOSP.)

WŁASNOŚĆ WSPÓLNOTOWA

• WIEDZA
• INFRASTRUKTURA
• DOSTĘP DO KAPITAŁU SPOŁECZNEGO

WZROST DOBROBYTU PODNOSI POZIOM ŻYCIA WSZYTKICH

JAK PRZYPŁYW ŁODZIE...

ALE TYLKO DLA PRZY ROZPROSZENIU WŁASNOŚCI !!!!

UPOWSZECHNIENIE WŁASNOŚCI

• WŁASNOŚĆ PRYWATNA NORMĄ USTROJOWĄ
• UDZIAŁ WE WŁASNOŚCI WSPÓLNOTOWEJ (INFRASTRUKTURA, DOSTĘP DO WIEDZY)
• RYNEK KAPITAŁOWY(SPOŁECZEŃSTWO INWESTORÓW)
• PARTYCYPACJA PRACOWNICZA

BRAK WŁASNOŚCI PROWADZI DO ZNIEWOLENIA

SPOŁECZEŃSTWO INWESTORÓW

• Rozproszenie inwestorów zapobiega manipulacjom giełdowym
• Rozproszenie inwestycji zmniejsza ryzyko
• Możliwość udziału w efektach inwestycji osób spoza sektora produkcyjnego
• Kapitał dla rozwoju

Negatywny przykład: USA (giełda jako sposób na dystrybucję

kapitału ściąganego przez imperium poprzez kontrolowany

przez siebie system finansowy

PARTYCYPACJA PRACOWNICZA

SPOŁECZNA GOSPODARKA�RYNKOWA – PODSUMOWANIE(1)

• GOSPODARKA UWZGLĘDNIAJĄCA KOSZTY ZEWNĘTRZNE
• DZIĘKI GOSPODARCE FUNKCJONUJE SPOŁECZEŃSTWO
• SPOŁECZEŃSTWO TWORZY KAPITAŁ SPOŁECZNY, A GOSPODARKA POPRZEZ PODATKI TO FINANSUJE
• PAŃSTWO TWORZY ŁAD GOSPODARCZY ZGODNIE UMOWĄ SPOŁECZNĄ, REGULUJĄCĄ SGR

KRÓTKIE RESUME

SPOŁECZNA GOSPODARKA�RYNKOWA – PODSUMOWANIE(1)

• GOSPODARKA UWZGLĘDNIAJĄCA KOSZTY ZEWNĘTRZNE
• DZIĘKI GOSPODARCE FUNKCJONUJE SPOŁECZEŃSTWO
• SPOŁECZEŃSTWO TWORZY KAPITAŁ SPOŁECZNY, A GOSPODARKA POPRZEZ PODATKI TO FINANSUJE
• PAŃSTWO TWORZY ŁAD GOSPODARCZY ZGODNIE UMOWĄ SPOŁECZNĄ, REGULUJĄCĄ SGR

KRÓTKIE RESUME

SPOŁECZNA GOSPODARKA�RYNKOWA - PODSUMOWANIE(2)

• NOWY MODEL FUKCJONOWANIA GOSPODARKI: SPOŁECZEŃSTWO SIECI
• KLASTRY STRUKTURAMI LOKALNYMI SPOŁECZEŃSTWA SIECI
• GŁÓWNY PROBLEM: WYKLUCZENIE
• PRZECIWDZIAŁANIE: UPOWSZECHNIENIE WŁASNOŚCI, ROZWÓJ INFRASTRUKTURY, ZAJĘCIE ZAMIAST PRACY

KRÓTKIE RESUME

SPOŁECZNA GOSPODARKA RYNKOWA - ZASADY

Powyżej zarysowany program musi uwzględniać fundamentalne zasady:

1. ZASADY KONSTYTUUJĄCE (Eucken)
2. ZASADY REGULUJĄCE (Eucken)
3. ZASADY SOLIDARNOŚCI

ZASADY (1) - KONSTYTUUJĄCE

1. Uwolnienie cen. To rynek kształtuje ceny.
2. Prymat polityki pieniężnej.
3. Otwarcie rynków.
4. Prywatna własność środków produkcji
5. Swoboda zawierania umów.
6. Właściciele środków produkcji muszą ponosić ryzyko błędnych decyzji.
7. Stabilność polityki gospodarczej.

ZASADY (2) - REGULUJĄCE

1. Kontrola monopoli.
2. Redystrybucja dochodów.
3. Uwzględnienie kosztów zewnętrznych.
4. Płaca minimalna.

ZASADY (3) - SOLIDARNOŚCI

1. Zasada dobra wspólnego. Wspólnota docenia działalność która nie ma wymiernej wartości rynkowej, ale wpływa na dobrobyt społeczeństwa w sposób pośredni.
2. Zasady etycznego biznesu: sprzyjanie pozytywnej konkurencji oraz organicznemu rozwojowi.
3. Zasady udziału w dobrobycie. Bogacenie nie może odbywać się kosztem pozbawiania innych osób warunków godnej egzystencji.

DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ