«Παραδοσιακές φορεσιές Αχαρνών και έθιμα γάμου»�

Πανελλήνιο Δίκτυο Τοπικής Ιστορίας με τίτλο: «ΕΛΑ ΝΑ ΣΟΥ ΜΙΛΗΣΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΟΥ»�

​

10^ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ 24–04-2026

​

Ακουαρέλα του ζωγράφου Χρήστου Τσεβά, «Αχαρνές, 1906». [Πηγή εικόνας: www.axarnes.gr)

��«Παραδοσιακές φορεσιές Αχαρνών και έθιμα γάμου»� Πανελλήνιο Δίκτυο Τοπικής Ιστορίας με τίτλο: «ΕΛΑ ΝΑ ΣΟΥ ΜΙΛΗΣΩ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΟΥ»���

α) Ονόματα συγγραφέων- μαθητών:

*Βούλγαρη Χρυσούλα, *Καραπαναγιώτη Μαρίνα,

*Γκιώνη Ιωάννα, * Κέμμου Αγγελική Άννα,

*Ζουρνατζή Σταυρούλα, *Μιχαλάκη Σαπφώ Μαρία,

*Θεοδώρου Αθανασία, *Ρεμούνδου Χριστίνα,

*Χρυσούλη Αναστασία.

β) Oνόματα συντονιστών καθηγητών :

*Νικολοπούλου Ειρήνη (ΠΕ 02)

*Νικήτα Βασιλική (ΠΕ 79.01) 10^ο Γυμνάσιο Αχαρνών Αττικής

​

​

​

φωτό από Δήμο Αχαρνών

​

​

ΜΕΝΙΔΙΑΤΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ, ΕΘΙΜΑ ΓΑΜΟΥ (γενικά για την εργασία)

ΘΕΜΑ

Η παρούσα εργασία αφορά στην παραδοσιακή φορεσιά των Αχαρνών, με ιδιαίτερη έμφαση στη γυναικεία νυφιάτικη ενδυμασία, καθώς και στα έθιμα του γάμου, τα οποία αποτελούν σημαντικό κομμάτι της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Η εργασία υλοποιήθηκε με βιωματική και ερευνητική προσέγγιση. Πραγματοποιήσαμε επισκέψεις στο Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών και στο Λαογραφικό Μουσείο Αχαρνών, όπου ήρθαμε σε άμεση επαφή με παραδοσιακές φορεσιές και ενημερωθήκαμε για τη χρήση και τη σημασία τους. Παράλληλα, μελετήσαμε σχετικά βιβλία και πηγές, ενώ πήραμε συνεντεύξεις από τους υπευθύνους των δύο φορέων, αντλώντας πολύτιμες πληροφορίες. Επιπλέον, οργανώσαμε δράση κατά την οποία μαθητές ντύθηκαν με παραδοσιακές στολές, έγινε αναλυτική παρουσίαση κάθε μέρους της φορεσιάς και ακολούθησε παρουσίαση παραδοσιακών χορών, συνδέοντας τη γνώση με την πράξη.

ΣΚΟΠΟΣ

Σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει στους μαθητές τη σημασία της τοπικής παράδοσης, ενισχύοντας τη σχέση τους με τον τόπο τους και καλλιεργώντας τον σεβασμό προς την πολιτιστική τους κληρονομιά. Η συμμετοχή άλλωστε των μαθητών σε τέτοιες δραστηριότητες ενισχύει τη βιωματική μάθηση, καλλιεργεί το ενδιαφέρον για την τοπική ιστορία και συμβάλλει στην ανάπτυξη της συνεργασίας και της ενεργού συμμετοχής.

​

​

Η Μενιδιάτη λαϊκή φορεσιά�

*Η Μενιδιάτη λαϊκή φορεσιά φορέθηκε κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας και μετά την Επανάσταση.

*Πολύτιμη πηγή πληροφοριών είναι τα προικοσύμφωνα ή «ξωφύλλια» και οι προφορικές αφηγήσεις.

*Γίνονταν στη φορεσιά διαχωρισμοί ηλικίας και άλλων περιστάσεων (γάμος- θάνατος), αλλά ποτέ ταξικοί διαχωρισμοί.

* Θεωρείται κατάλοιπο των αρχαίων και των βυζαντινών χρόνων.

​

​

​

​

Η Μενιδιάτικη φορεσιά

​

*Η Μενιδιάτικη φορεσιά, για τους ειδικούς και τους ντόπιους, έχει αρκετές διαφορές, αν συγκριθεί με τις άλλες περιοχές της Αττικής. Υπερέχει στα χρώματα και τα διακοσμητικά στοιχεία με τα οποία κεντούσαν  το ‘φούντι’, δηλαδή το κάτω μέρος της φορεσιάς και τα μανίκια, δηλαδή τον  ‘τζάκο’. Χρησιμοποιούσαν μάλιστα περισσότερες από είκοσι μεταξωτές, χρωματιστές κλωστές.

Το φούντι (1) Ο Τζάκος (1) Δες αναφορά στις πηγές

​

​

Η Μενιδιάτικη φορεσιά

*Ήταν μια εντυπωσιακή φορεσιά με πολλά κεντήματα και κοσμήματα που δίκαια κέρδισε τον θαυμασμό των ξένων περιηγητών. Θεωρείται μάλιστα από τις πιο πλούσιες φορεσιές της Ελλάδας. Ειδικά η νυφική έδειχνε και την οικονομική κατάσταση του γαμπρού, καθώς κομμάτια της και κυρίως τα κοσμήματα ήταν δώρα δικά του.

*Ανήκει στην ομάδα «Αρβανίτικη φορεσιά» των χωριών της Αττικής και κυρίως εκείνων που είχαν εποικισθεί από Αρβανίτες.

*Τον καιρό της Τουρκοκρατίας παρέμεινε αμετάβλητη, αλλά μετά την Επανάσταση, όταν η Αθήνα δέχεται πολιτισμικές επιδράσεις, αρχίζει η απλούστευσή της μέχρι που εγκαταλείφθηκε.

​

​

• Εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες, την ηλικία (νέα, νιόπαντρη, μητέρα, ηλικιωμένη) και τη χρήση της (καθημερινή, γιορτινή ή νυφιάτικη).

(Φωτογραφίες, ΙΛΕΑ)

• Αντανακλούσε την αγάπη της Μενιδιάτισσας για την καλή εμφάνιση αλλά και την αξιοσύνη της, αφού σε μεγάλο μέρος ήταν έργο δικό της.

�Η ΝΥΦΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ �Α) Προ του 1800 . ��

Στον γάμο η γυναικεία φορεσιά φτάνει στο ζενίθ της πολυτέλειας, αφού έχει το μεγαλύτερο κεντητό διάκοσμο, το περισσότερο μετάξι και χρυσό, είτε στα κεντήματα είτε στα κοσμήματα.

Aποτελείται από :

• 1. Πουκάμισο. Ρούχο από πανί άσπρο, βαμβακερό . Είναι αμάνικο, μακρύ και φτάνει μέχρι τον αστράγαλο . Στον ποδόγυρο έχει κέντημα με μεταξωτές κλωστές, σε χρώμα μαύρο, λαδί και λίγο κόκκινο και κίτρινο, γενικά ένα πολύ σκούρο κέντημα. Το κεντρικό μοτίβο είναι το ανάποδο Ω που επαναλαμβάνεται σε όλα τα κεντημένα μέρη της φορεσιάς και συνοδεύεται από άλλα συμπληρωματικά θέματα, έτσι που να μην αφήνει καθόλου κενό.
• 2. Τζάκος : Πάνω από το πουκάμισο φορούσαν τον τζάκο , παραφθορά της λέξης σάκκος. Εμπρός, στο στήθος έχει άνοιγμα πετάλου και κουμπώνει με πλεκτά κουμπιά. Σε αυτό ενσωματώνονται διπλά μανίκια. Σε αντίθεση με το σκούρο κέντημα έρχεται η ζωηρόχρωμη λάμψη των μανικιών του τζάκου. Τώρα το μοτίβο μοιάζει σαν μαστραπάς με λουλούδια. Ταυτόχρονα η λάμψη του χρυσού, που υπάρχει στο κέντημα, κάνει τα μανίκια αριστουργήματα κεντητικής τέχνης. ΤΖΑΚΟΣ (1)

​

​

Η ΝΥΦΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ �Α) Προ του 1800 .

• 3. Σιγκούνα : Φοριέται πάνω από τον τζάκο . Μακριά, μεσάτη , κεντημένη σχεδόν ολόκληρη με μαύρες και πράσινες κλωστές με πολύ πυκνή βελονιά, με το ίδιο αγγειόσχημο μοτίβο που συμπληρώνεται με γεωμετρικά σχέδια. Στο μπροστινό μέρος δεξιά και αριστερά υπάρχει μια σειρά από κεντημένα τρίγωνα, το ένα πάνω στο άλλο, που δίνουν την εντύπωση κυπαρισσιού. Η πράσινη αυτή σιγκούνα αντικαταστάθηκε μετά την Επανάσταση από τη «γρίζα».
• 4. Ποδιά: Άσπρη με λίγο κέντημα και πολύχρωμη δαντέλα στο κάτω μέρος.
• 5. Ζωνάρι: Μάλλινο κατακόκκινο ζωνάρι μήκους 3 μέτρων και πλάτους 30 εκ.
• 6. Άλλα απαραίτητα εξαρτήματα είναι η τραχηλιά, το τσεμπέρι με το μαντήλι και η μπόλια για το κεφάλι. Επίσης, οι φούντες και οι μασούρ πλεξίδες που έμπαιναν συμπλήρωμα στις φυσικές κοτσίδες.

ΣΙΓΚΟΥΝΑ ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΙΓΚΟΥΝΑ ΑΣΠΡΗ (ΙΛΕΑ)

​

Β) Μετά το 1800,�

Αποτελείται από:

• 1. Το Φούντι. Το νυφικό πουκάμισο , σαν ολόσωμο βαμβακερό φόρεμα χωρίς μανίκι και γιακάδες, έχει κέντημα μέχρι 70 πόντους με πολύχρωμες μεταξωτές κλωστές. Το κύριο μοτίβο, το ανάποδο Ω - το αποκαλούν κοκιλιά με κεφάλια ή μαστραπάς- συμπληρώνεται με γεωμετρικά κυρίως σχέδια. Το αποτέλεσμα είναι ένα πυκνό κέντημα, που μοιάζει με πολύχρωμο βυζαντινό ψηφιδωτό.
• 2. Ο τζάκος. Φοριόταν πάνω από το φούντι, με ενσωματωμένα μανίκια και έφτανε κάτω από το στήθος. Το κέντημα με χρυσή κλωστή σκεπάζει σχεδόν όλο το πολύχρωμο κέντημα. Σπάνια ο νυφιάτικος τζάκος δεν είναι χρυσοκέντητος.

ΦΟΥΝΤΙ ΤΖΑΚΟΣ (ΛΥΚΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ)

​

ΤΖΑΚΟΣ ΜΕ ΧΡΥΣΑ ΜΑΝΙΚΙΑ �ΦΟΥΝΤΙ ΜΕ ΧΡΥΣΕΣ ΚΑΡΔΙΕΣ (1) ΦΟΥΝΤΙ (1)

Β) Μετά το 1800,�

• 3. Η Γρίζα. Η σιγκούνα γίνεται γρίζα. Αποτελείται κάποιες φορές από δύο κομμάτια, που φοριούνται το ένα επάνω από το άλλο, το εσωτερικό μακρύτερο. Άσπρη , με κόκκινες φάσες γύρω και χρυσοκεντημένο διάκοσμο με κουλούρες, σαλίγκαρους, λουλούδια και το χαρακτηριστικό κυπαρίσσι. Από τη μεγαλόπρεπη γρίζα ονομάστηκε και «ο χορός των γριζοφόρων» που γινόταν στα πανηγύρια (κυρίως της Ζωοδόχου Πηγής) και στις Εθνικές εορτές. Η Γρίζα ήταν η τοπική επίσημη στολή αλλά και η εθνική για τις γιορτές.

ΓΡΙΖΑ (ΛΥΚΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ) ΓΡΙΖΑ (ΙΛΕΑ)

​

​

​

​

​

​

ΔΙΠΛΗ ΓΡΙΖΑ (1) ΜΟΝΗ ΓΡΙΖΑ (ΙΛΕΑ)

Β) Μετά το 1800,

4. Η ποδιά. Είναι απλή σε αντίθεση με τα άλλα κομμάτια της νυφιάτικης φορεσιάς που είναι πολύ κεντημένα, άσπρη με κοφτό κέντημα και κοντή.

• 5. Το ζωνάρι. Σε κατακόκκινο χρώμα και στις πτυχές της έβαζαν στους γάμους τα κεράσματα (χρήματα) οι συμπέθεροι.
• 6. Η τραχηλιά. Καλύπτει το μεγάλο άνοιγμα του τζάκου από μεταξωτό άσπρο ύφασμα.

ΠΟΔΙΑ (1) ΤΡΑΧΗΛΙΑ(1)

​

​

Β) Μετά το 1800,

• 7. Το μαντήλι. Η νύφη πάνω στις δύο καλοχτενισμένες κοτσίδες, πριν φορέσει το μαντήλι, φοράει πρώτα το τσεμπέρι σε κόκκινο σκούρο χρώμα. Το νυφικό μαντήλι είναι μεταξωτό λουλουδάτο. Πάνω από αυτό πέφτει η μπόλια, ένα στενόμακρο μεταξωτό , διαφανές ύφασμα με μάκρος 2 μέτρα περίπου, η οποία φοριέται με περίτεχνο τρόπο και ξαναζωντανεύει τον αρχαίο πέπλο. Στις φυσικές τους κοτσίδες πρόσθεταν και τις μασούρ πλεξίδες, που, επειδή ήταν βαριές, τις στερέωναν πάνω στη γρίζα. Ταυτόχρονα υπάρχουν και τα πεσκούλια (μεταξωτές κλωστές σε σχήμα ξέπλεκης κοτσίδας).
• 8. Η υποδεμή . Τα παπούτσια , είτε καλίκια (σαν παντόφλες) χρυσοκεντημένα σε βυσσινί ή πράσινο βελούδο, είτε λουστρίνια κεντημένα με κυπαρίσσια και λουλούδια.

ΜΠΟΛΙΑ (1) ΚΑΛΙΚΙΑ (1)

​

Το δίπλωμα της νυφικής μπόλιας.� Κάτω τα πεσκούλια και η διπλή γρίζα (ΙΛΕΑ) ΠΕΣΚΟΥΛΙΑ (ΛΥΚΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ)

Συγκρίναμε τις δύο φορεσιές (προ του 1800 και μετά το 1800)

​

​

​

Η παλαιότερη φορεσιά (1) / Νεότερη νυφική φορεσιά

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ

Τα κοσμήματα της νύφης είναι τα πιο εντυπωσιακά κομμάτια της φορεσιάς, τα περισσότερα δώρα του γαμπρού.

1.Κοσμήματα κεφαλιού:

• -Οι μασούρ πλεξίδες.
• -Τα σκουλαρίκια, αργυρά ή μαλαματένια, κρεμαστά με πέτρες.
• -Το ξελίτσι ή ξελίκι (ή κορώνα) .Είναι επιμετώπιο νυφικό κόσμημα από σκούρο κόκκινο βελούδο , με χάντρες, χρυσή κλωστή και φλουριά( τούρκικα νομίσματα ή απομιμήσεις αυτών). Στο πάνω μέρος βάζουν οι συμπέθεροι τα νομίσματα- κεράσματα για τη νύφη.

ΞΕΛΙΤΣΙ ΚΑΙ ΓΚΙΡΝΤΑΝΙ (ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΣΤΑΥΡΟΣ)

​

ΠΕΣΚΟΥΛΙΑ (1) ΜΑΣΟΥΡ ΠΛΕΞΙΔΕΣ(1)

2. Επιστήθια κοσμήματα:

• - To γκιρντάνι ή γιορντάνι. Αποτελείται από δύο χρυσά σειρήτια ενωμένα, με 19 ασημένια ή επιχρυσωμένα ελάσματα από τα οποία κρέμονται με κρίκους στολίδια και στη μέση ένας σταυρός.
• - Το κορδόνι που σκεπάζει όλο το στήθος και αποτελείται από 7 άνισες αλυσίδες από τις οποίες κρέμονται νομίσματα (τούρκικα , κωνσταντινάτα, του Όθωνα, του Γεωργίου Α’) και στερεωνόταν στους ώμους. Το κορδόνι αυτό βοηθούσε και στην εύκολη μεταφορά των νομισμάτων τα χρόνια της Τουρκοκρατίας.
• - 3 Καρφίτσες με ημιπολύτιμες πέτρες.

ΓΚΙΡΝΤΑΝΙ ΚΑΙ ΚΟΡΔΟΝΙ ΜΕ 7 ΑΛΥΣΙΔΕΣ (1)

(ΛΥΚΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ)

​

​

​

3. Κοσμήματα των χεριών :

• - Δαχτυλίδια μαλαματένια ή ασημένια, δώρα στη νύφη ως γαμήλιο σύμβολο.
• - Βραχιόλια, που στη νυφική φορεσιά λέγονται μπεζελίκια και πηγαίνουν ζευγάρι.

Μεγάλη σημασία αποδίδεται στον ήχο της φορεσιάς. Έπρεπε να «μιλάει», να ηχεί η φορεσιά. Με το περπάτημα και το χορό ηχούσαν τα χρυσά φλουριά που χτυπούσαν μεταξύ τους στο ρυθμό του βηματισμού.

ΜΠΕΖΕΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΦΙΤΣΕΣ (ΙΛΕΑ) (1)

​

Κοσμήματα, Λαογραφικό Μουσείο Αχαρνών

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ�

​

• Η φορεσιά της ελεύθερης γυναίκας είναι απλή, για να τονίσει τη σεμνή εμφάνιση που πρέπει να έχει η νέα, ώστε να μην προκαλεί τον άνδρα. Γι΄αυτό και δεν επιτρέπονται τα κοσμήματα. Όλα ετοιμάζονται για τον γάμο. Τότε η φορεσιά φτάνει στο απόγειο της πολυτέλειας.
• Από τα κομμάτια της φορεσιάς το βασικότερο είναι το πουκάμισο, το φούντι, με μαγικές ιδιότητες, επειδή έχει άμεση επαφή με το σώμα.
• Επικρατέστερο χρώμα στη φορεσιά είναι το κόκκινο (κλωστές κεντήματος, ζωνάρι, φάσες της γρίζας, τσεμπέρι). Είναι το χρώμα της ζωής, της ευρωστίας και της γονιμότητας .
• Οι φυσικές κοτσίδες συμβολίζουν τη δύναμη της γυναίκας και γι’αυτό τις στολίζει (μασούρ πλεξίδες, πεσκούλια). Από σεμνότητα όμως καλύπτει το κεφάλι με το μαντήλι και τη νυφική μπόλια, που έχει μαντικές ιδιότητες.
• Oι σπείρες, οι μαίανδροι και τα Χ κεντημένα στη φορεσιά είναι σύμβολα γονιμότητας.
• Το κεντρικό μοτίβο, η κοκιλιά με τα κεφάλια ή μαστραπάς, συμβολίζει την ίδια τη νύφη. Είναι το δοχείο που θα δεχτεί και θα κρατήσει μέσα του τη ζωή.
• Στο κεντημένο θέμα του τζάκου τα πευκάκια είναι τόσο μικρά που μοιάζουν με κώνο πεύκου, το οποίο ήταν σύμβολο του Διονύσου.
• Όλα τα κεντρικά μοτίβα συμπληρώνονται με συμπληρωματικά, ώστε να μην υπάρχει κενό. Αυτό είναι το κοινό χαρακτηριστικό σε κάθε μορφή λαϊκής τέχνης, ο φόβος του κενού.
• Ένα άλλο θέμα καθιερωμένο για τη γρίζα και την πράσινη σιγκούνα είναι το κυπαρίσσι, που συμβολίζει τον άνδρα.
• Τα χρώματα και τα σχήματα γενικά του κεντήματος της γριζοφόρας συμβόλιζαν την πίστη στο Θεό, τον πόθο της καρποφορίας της γης και τον πόθο για τη γονιμότητα της γυναίκας.

​

Μανίκι τζάκου , σχέδιο κούπας με άνθη / Μαντήλι δώρο στον γαμπρό, για να σέρνει τον χορό(1)

��Η ΑΝΔΡΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ�Α. Φορεσιά Φουστανέλλας��

Η ΑΝΔΡΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ

• Οι Μενιδιάτες κατά την Τουρκοκρατία φορούσαν τη φουστανέλλα που αργότερα την αντικατέστησαν με την πουκαμίσα, η οποία φοριόταν αρχικά ως καθημερινό ρούχο. Η φουστανέλλα ενομοθετήθη ως εθνικό ένδυμα το 1833 και πέτυχε την κοινωνική εξομοίωση των τάξεων στην εξωτερική εμφάνιση

Α. Φορεσιά Φουστανέλλας

• 1. Φουστανέλλα. Πιο κοντή από εκείνη σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Αποτελείται από δύο κομμάτια που ενώνουν στα πλάγια. Για την κατασκευή της χρειαζόταν ένα τόπι ύφασμα (50 πήχεις).
• 2. Το Κοντό. Ήταν πουκάμισο με πολύ φαρδιά μανίκια, λευκό και καλοσιδερωμένο.
• 3. Το Κλειστό. Ήταν αμάνικο γιλέκο σκούρο μπλε μέχρι τη μέση με τσεπάκι δεξιά για το ρολόι αργότερα.
• 4. Πανωβράκι. Το φορούσαν κάτω από τη φουστανέλλα και ήταν πολύ στενό.
• 5. Ζωνάρι. Μεταξωτό και κατακόκκινο που κατέληγε σε κρόσια.
• 6. Τα Τίρκια. Περικνημίδες από τα γόνατα και κάτω, σε σκούρο μπλε χρώμα.
• 7. Τα Γονατάρια. Στο γόνατο τα τίρκια δένονται με τα γονατάρια.
• 8. Τα Τσαρούχια. Με φούντα στην κορυφή και καρφιά στις σόλες.
• 9. Το Φέσι. Κόκκινος σκούφος με μια μακριά μπλε φούντα.
• 10. Η Κατσούλα. Επανωφόρι μπλε σκούρο για το χειμώνα.
• 11. Το Σιλάχι ή Σελάχι. Το φορούσαν οι κτηνοτρόφοι και ήταν μια φαρδιά δερμάτινη ζώνη με διάφορες θήκες.
• 12. Η Καλαμάτα. Ένα τετράγωνο μεταξωτό μαντήλι, παλιότερα άσπρο και αργότερα πολύχρωμο. Το μαντήλι αυτό, διπλωμένο σε τρίγωνο, το έριχνε η πεθερά στους ώμους του γαμπρού το βράδυ του αρραβώνα και του γάμου.

​

Φορεσιά Φουστανέλλας / το γιλέκο, η καλαμάτα, το φέσι� (ΙΛΕΑ) (1)

Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών�φορεσιά φουστανέλλας, η καλαμάτα (χρωματιστό μαντήλι)

Φουστανέλλα με κατσούλα για το κρύο / Τα γονατάρια έδεναν τα τίρκια (1)

Β.Φορεσιά με Πουκαμίσα�

• Επειδή η φορεσιά της φουστανέλλας δεν ήταν πρακτική, ο Μενιδιάτης φορούσε για τις δουλειές του την πουκαμίσα, στην αρχή σαν καθημερινή φορεσιά και μετά αντικατέστησε αυτήν της φουστανέλλας.
• Η πουκαμίσα , κυρίως μετά την Επανάσταση, ήταν ενοποίηση του κοντού και της φουστανέλλας. Είναι μονοκόμματο ρούχο που αρχίζει από το λαιμό και φτάνει λίγο πιο πάνω από τα γόνατα, στην αρχή άσπρο και αργότερα σταχτί ή καφέ. Τα βαριά τσαρούχια αντικαθίστανται από τα στιβάλια, χοντρά παπούτσια σαν μπότες. Και στο κεφάλι φοράει την Ξούλια, ένα μαύρο καλογερικό σκούφο.

Η ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ, στους ώμους η κατσούλα (1)

​

ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ�

​

• Η νέα δεν είχε το δικαίωμα να βγει μόνη παρά μόνο σε πανηγύρια και γιορτές και πάντα συνοδευόμενη. Για να γίνει λοιπόν ο αρραβώνας , έπρεπε να προηγηθεί το προξενιό, “το σημάδι» . Οι δύο οικογένειες συζητούσαν την προίκα και όταν συμφωνούσαν οι δύο συμπέθεροι, έδιναν τα χέρια , το Σημάδι, που επισφραγιζόταν με πυροβολισμούς, ώστε να γίνει γνωστό στο χωριό το γεγονός.
• Η νέα έβλεπε τον νέο στον επίσημο αρραβώνα, ένα μήνα περίπου μετά. Τότε ο πατέρας του γαμπρού περνούσε τις βέρες, ακολουθούσε ανταλλαγή δώρων, και μετά γλέντι όπου η νύφη χόρευε στολισμένη με όλα της τα χρυσαφικά.
• Κατά τους αρραβώνες υπογραφόταν συχνά και το προικοσύμφωνο (ξωφύλλι) που περιλάμβανε ό,τι κινητό και ακίνητο θα έδιναν οι γονείς της νύφης. Η προίκα γραφόταν παλιότερα σε εξώφυλλα παλιών βιβλίων και αργότερα σε απλό χαρτί. Το τυπικό περιελάμβανε την επίκληση ως μαρτύρων της Αγίας Τριάδας και Αγίων και στη συνέχεια την καταγραφή της οικοσκευής, τον ρουχισμό και τα ακίνητα, σπίτι, χωράφια, πρόβατα, δέντρα. Στο τέλος υπέγραφαν οι μάρτυρες και ο συντάκτης (ο εφημέριος του χωριού ή ένας καλόγερος). Ως προμετωπίδα σχεδιαζόταν ένας σταυρός και συντομογραφία του «Ιησούς Χριστός Νικά».
• Κατά τον πρώτο χρόνο των αρραβώνων οι νύφες συνήθιζαν να φέρνουν στην πεθερά σε κάποιες γιορτές φρεσκοκομμένο καφέ, τηγανίτες και κρύο νερό από την πηγή του Καράβου (το νερό της πεθεράς) , για να έχουν την ευχή και την εύνοιά της.
• Ο νέος έβλεπε τη μνηστή του στο σπίτι της μόνο. Το χρονικό διάστημα μέχρι το γάμο ήταν συχνά αρκετά μεγάλο, μπορεί και δεκαετία.

​

Ξωφύλλι (προικοσύμφωνο). Φαίνεται ο σταυρός και η συντομογραφία «Ιησούς Χριστός Νικά» (ΙΛΕΑ)

ΓΑΜΟΣ�

​

Α) ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΑΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΓΑΜΗΛΙΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

• Ο γάμος γινόταν συνήθως κάποια Κυριακή του Φθινοπώρου και δεν συνηθίζονταν τυπωμένες προσκλήσεις, αλλά προφορικές.
• Οι ετοιμασίες άρχιζαν από την Πέμπτη στο σπίτι της νύφης με το φτιάξιμο του γιούκου. Ήταν μεγάλη η αξία της νοικοκυράς , όταν ο γιούκος της (η στίβα με τα κλινοσκεπάσματα) ήταν πολύ μεγάλος. Όλα γίνονταν στον αργαλειό από τη μητέρα της νύφης και τη γιαγιά.

ο γιούκος (ΙΛΕΑ)

ο γιουκος

​

​

​

ΤΟ ΔΙΑΣΙΔΙ, προετοιμασία της προίκας στον Κάραβο (πλατεία Μενιδίου)

​

Στον Κάραβο έρχονταν οι γυναίκες με όλα τα απαραίτητα σύνεργα , για να κάνουν τη δύσκολη προεργασία για την κατασκευή αργότερα της προίκας στον αργαλειό. Έφερναν μασούρια με νήματα, πασάλους και τη μασουρίστρα και όσοι παρακολουθούσαν εύχονταν στους νεόνυμφους.

​

«Ντο τα πρες κοτσιδέτε»

Ανάμεσα στα τραγούδια που χόρευαν στα γλέντια, ξεχώριζε το παραδοσιακό «Ντο τα πρες κοτσιδέτε» που σημαίνει« Θα σου κόψω τις κοτσίδες», ένα αγαπημένο άσμα των Μενιδιατών που το χορεύουν μέχρι και σήμερα. Το τραγούδι αναφέρεται σε μια συνήθεια που υπήρχε στην περιοχή, την απαγωγή της νύφης, όταν η οικογένεια δεν ήθελε τον γαμπρό.  Ο ρυθμός του είναι ο αρχαίος ανάπαιστος (υ υ-).

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Η Μενιδιάτικη κουλούρα φτιαχνόταν με προζύμι, ζυμωνόταν παραδοσιακά την Παρασκευή πριν τον γάμο και διακοσμούνταν με στολίδια από ζυμάρι – λουλούδια, φύλλα, σταφύλια, πουλιά, καρδιές κ.ά. Συχνά στο πάνω μέρος έβαζαν δυο περιστέρια φτιαγμένα από ζυμάρι, που συμβόλιζαν το ζευγάρι και την ενότητά τους. Τα σταφύλια συμβόλιζαν την παραγωγικότητα, τα φρούτα την ευημερία και τα λουλούδια τον ανθόσπαρτο βίο των νεονύμφων. Το «κέντημα» πάνω στην επιφάνεια του καρβελιού γινόταν με «λειψό» ζυμάρι, δηλαδή μόνο από αλεύρι, νερό και αλάτι, ώστε το στολίδι να μη φουσκώσει και να παραμείνει ακέραιο. Η κουλούρα φτιαχνόταν από τις γυναίκες των οικογενειών, με τη βοήθεια συγγενών και φιλενάδων. Η διαδικασία ήταν τελετουργική – έβαζαν το σταυρό στο προζύμι, έκαναν το ζύμωμα «με τραγούδι και ευχές», και κανείς δεν έπρεπε να φέρει κακή διάθεση ή να μαλώσει εκείνη τη μέρα («μην κόψει το προζύμι»).

• Το Σάββατο στο σπίτι του γαμπρού γινόταν γλέντι και φαγοπότι. Την Κυριακή το μεσημέρι πήγαιναν τα προικιά στο σπίτι πάνω σε σούστες. Στολιζόταν το κρεβάτι και ο ρουχισμός απλωνόταν σε σχοινιά. Στην αυλή του σπιτιού τοποθετούνταν τραπέζια και καρέκλες για 150, 200 άτομα.

Η μενιδιάτικη κουλούρα

​

​

�Β) ΤΟ ΣΤΟΛΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΑΜΠΡΟΥ, ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ, ΤΟ ΓΛΕΝΤΙ ΚΑΙ ΤΑ ΚΕΡΑΣΜΑΤΑ�

• Η νύφη φορούσε τη Γρίζα και ο γαμπρός τη Φουστανέλλα. Τους νέους έντυναν στα σπίτια τους με τα ανάλογα τραγούδια και τα αστεία. Την ημέρα του γάμου, οι κάτοικοι του χωριού μαζεύονταν με όργανα και τραγούδια, για να πάρουν πρώτα τον γαμπρό από το σπίτι του και ύστερα τη νύφη. Η στέψη συνηθιζόταν να γίνεται στις δύο με τρεις το απόγευμα.
• Μετά το μυστήριο οι νεόνυμφοι συνοδευόμενοι από τους καλεσμένους και τους παραδοσιακούς οργανοπαίκτες έφταναν στο νέο τους σπίτι. Εκεί τους περίμενε η πεθερά (αλλού αναφέρεται ο κουμπάρος), η οποία με την Καλαμάτα, το μεταξωτό μαντήλι, τραβούσε τους νέους μέσα στο σπίτι και τους ευχόταν να είναι αγαπημένοι, προκομμένοι και με πολλούς απογόνους, αφού πρώτα είχαν περάσει πάνω από τα κεφάλια τους 3 φορές ένα κεντημένο ψωμί και μια κανάτα κρασί. Στο κατώφλι ήταν τοποθετημένο ένα πέταλο από ζώο που βρέθηκε σε σταυροδρόμι και σε αυτό πατούσαν κατά το έθιμο οι νεόνυμφοι, για να είναι υγιείς και δυνατοί σαν το σίδερο (σιδερένιοι).
• Στην αυλή κερνούσαν τους καλεσμένους μαστίχα, λουκουμάδες με μέλι, κανέλα και σουσάμι. Οι μουσικοί παίζουν το τραγούδι «Σ΄αυτό το σπίτι φώλιασαν δυο άσπρα περιστέρια, να ζήσει η νύφη κι ο γαμπρός κι όλα τα συμπεθέρια». Ο κουμπάρος έβγαζε από το σπίτι τη νύφη και τον γαμπρό δίνοντας στη νύφη την άκρη της Καλαμάτας, έριχνε με την πιστόλα του στον αέρα τρεις φορές και τον μιμούνταν κι άλλοι.
• Πριν αρχίσει ο χορός γίνονταν τα κεράσματα- δώρα. Συνήθιζαν να προσφέρουν χρήματα. Η νύφη με δύο ελεύθερες κοπέλες και κρατώντας μια μαξιλαροθήκη μάζευαν τα χρήματα που ακουμπούσαν στο κεφάλι της νύφης οι καλεσμένοι. Μετά ακολουθούσε ο χορός. Ξεκινούσε ο κουμπάρος και μετά ακολουθούσαν οι γονείς, τα αδέλφια και οι υπόλοιποι συγγενείς. Τα φαγητά ετοιμάζονταν σε μεγάλα καζάνια (λεβέτια) στημένα πάνω στις πυρωστιές. Συνήθως ήταν μακαρονάδα με κρέας από γίδα, πρόβατο, μοσχάρι κοκκινιστό και πιλάφι με κότα ή κοτόπουλο. Το παραδοσιακό γλυκό ήταν η γαλατόπιτα με γνήσιο βούτυρο, αυγά, γάλα και μυρωδικά. Το γλέντι και το φαγοπότι κρατούσε μέχρι την επόμενη μέρα στα σπίτια των γονιών.

​

Στέφανα / παλιές φωτογραφίες (ΙΛΕΑ)

�Επίσκεψη στην Ιστορική & Λαογραφική�Εταιρεία των Αχαρνών�

Δράση στο Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών �(ο φουστανελλάς με το γιλέκο και η νύφη με το φούντι)

Λύκειο Ελληνίδων, φορώντας τον τζάκο, τη γρίζα, την ποδιά και τη μπόλια

Λύκειο Ελληνίδων, φορώντας τα κοσμήματα…

Γαμπρός και…νύφες, έτοιμοι να σύρουν το χορό…

Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών, Ο χορός άναψε για τα καλά…

���������������� πηγή: μουσείο Μπενάκη πηγή: https://blog.renania.ro/stil/tinuta-de-conferinta/��Συγκρίναμε την παραδοσιακή φορεσιά με τη σύγχρονη ενδυμασία και καταλήξαμε στα εξής συμπεράσματα σύντομα :

ΠΗΓΕΣ:

�1) «Η Μενιδιάτικη παραδοσιακή φορεσιά», Μαρίας Κουτσάκη- Μαρίνη (Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Αχαρνών)�2) «Μενιδιάτες», Χρήστου Καλογράνη

3) Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών, �4) Ιστορική & Λαογραφική Εταιρεία των Αχαρνών , https://www.ilea.gr/ �5) https://arvanitika.blogspot.com/2015/06/blog-post_18.html�6) https://www.ilea.gr/Ekdoseispdf/Axarnaiki_bibliografia.pdf�

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ:

Οι φωτογραφίες με τον αριθμό 1 (1)προέρχονται από το βιβλίο «Η Μενιδιάτικη παραδοσιακή φορεσιά», Μαρίας Κουτσάκη- Μαρίνη. Οι υπόλοιπες είναι από τις δράσεις μας στο Λύκειο Ελληνίδων Αχαρνών και στην Ιστορική & Λαογραφική Εταιρεία των Αχαρνών.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ:

Ευχαριστούμε πολύ τις υπεύθυνες κυρίες του Λυκείου Ελληνίδων Αχαρνών και της Ιστορικής & Λαογραφικής Εταιρείας Αχαρνών για την πολύτιμη βοήθειά τους σε ό, τι ζητήσαμε και τη θερμή φιλοξενία τους!!�

ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ!!!�