1 of 29

น้ำมันหล่อลื่น ( LUBRICATING Oils )

น้ำมันหล่อลื่นที่มีคุณภาพดีจะต้องประกอบด้วย

1. น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน ( Basic Oils )

2. สารเพิ่มคุณภาพ ( Additives )

น้ำมันหล่อลื่นพื้นฐานที่ใช้มีอยู่ 3 ประเภท

1. น้ำมันพืชหรือน้ำมันสัตว์ ( Vegetable or Animal Oils )

2. นำมันแร่ ( Mineral Oils )

3. น้ำมันสังเคราะห์ ( Synthetic Oils ) ผิวมันวาว

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 1 / 29

2 of 29

น้ำมันดิบ

น้ำมันหล่อเย็น

กรรมวิธีทำสะอาด

( Raffination )

น้ำมันหล่อลื่น

ไม่เจือ

ก๊าซ

เบนซิน

น้ำมันเตา

น้ำมันดีเซล

แอดดิตีฟ

น้ำมันหล่อลื่นเจือ

น้ำมันแปรรูปโลหะ

น้ำมันไฮดรอลิกส์

น้ำมันเครื่องจักรกล

น้ำมันเครื่องยนต์เผาไหม้

น้ำมันกระบอกสูบไอน้ำ

แผนภูมิที่มาของ น้ำมันหล่อลื่น

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 2 / 29

3 of 29

แหล่งกำเนิดของวัสดุหล่อลื่น

1. พืช

โดยสกัดเอามาจากเมล็ดพืช เช่น น้ำมันละหุ่ง นำมันพร้าว

2. สัตว์

ไขมันสัตว์ที่สำคัญได้แก่ปลาวาฬ น้ำมันหมู ขี้ผึ้ง ฯลฯ

3. ผลิตภัณฑ์น้ำมันจากปิโตรเลียม

มีคุณภาพสูง สม่ำเสมอ ราคาไม่แพง มีหลายชนิดให้เลือก

4. แร่ในพื้นดิน

ได้แก่ พวกโมลิบดินั่มซัลไฟล์ กราไฟด์ แบไรต์ ฯลฯ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 3 / 29

4 of 29

น้ำมันหล่อลื่นที่ดีจะต้องทำหน้าที่ต่าง ๆ ดังต่อไปนี้

1. หล่อลื่น

2. ลดความฝืด

3. ทำหน้าที่เป็นซีล ( Seal )ระหว่างชิ้นงาน

4. ระบายความร้อน

5. ป้องกันการสึกหรอ

6. ป้องกันสนิมและการกัดกร่อน

7. ขจัดคราบสกปรกไม่ให้เกาะติดกับชิ้นโลหะ

8. กระจายคราบสกปรก

9. ลดแรงกระแทก

10. เป็นฉนวนไฟฟ้า

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 4 / 29

5 of 29

น้ำมันหล่อลื่นที่ดีจะต้องมีคุณสมบัติดังนี้

1. ความข้นใสเหมาะสม ไม่ข้นเกินไปและไม่ใส่เกินไป

2. ไม่เป็นฟองได้ง่าย

3. คงทนต่อความร้อนและทนทานต่อปฏิกิริยากับอ๊อกซิเจน

4. รับแรงกดได้สูง

5. เป็นด่างอย่างอ่อนทำลายกรดที่เกิดขึ้นจากการใช้งาน

6. มีความสามารถในการชะล้างกระจายสิ่งสกปรกไม่ให้รวมตัวกัน

7. ไม่ติดไฟง่าย มีจุดวาบไฟสูง ( Flash Point )

8. ไม่สลายตัวหรือแปรสภาพง่าย

9. ความหนืดต้องมีการเปลี่ยนแปลงน้อยเมื่ออุณภูมิ เปลี่ยนแปลง

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 5 / 29

6 of 29

ประเภทของน้ำมันหล่อลื่น

น้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์

น้ำมันหล่อลื่นเครื่องเทอร์ไบด์

น้ำมันหล่อลื่นเครื่องปั๊มลมและแก๊ส

น้ำมันหล่อลื่นเกียร์

น้ำมันไฮดรอลิกส์

น้ำมันช่างโลหะ

น้ำมันใช้งานเครื่องมือลม

น้ำมันหม้อแปลงไฟฟ้า

น้ำมันป้องกันสนิมชั่วคราว

น้ำมันหล่อลื่นงานทั่วไป

น้ำมันหล่อลื่นสำหรับสิ่งทอ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 6 / 29

7 of 29

การเลือกใช้น้ำมันหล่อลื่นเครื่องจักรในงานอุตสาหกรรม

เลือกใช้น้ำมันราคาถูก

เลือกใช้น้ำมันตาม Specification ที่ระบุ

เลือกใช้น้ำมันจากคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญหรือผู้ผลิตเครื่องจักรกล

การเสียดทานแบ่งเป็น 3 ชนิด

การเสียดทานบนผิวงานที่ปราศจากน้ำมันหล่อลื่น( Dry Friction)

การเสียดทานแบบมีการหล่อลื่นที่ผิวพอควร ( Semi Friction)

การเสียดทานแบบมีการหล่อลื่นที่สมบูรณ์ ( Fluid Friction)

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 7 / 29

8 of 29

การเสียดทาน

ความหนืด ( Viscosity )

เกิดความร้อนสูง

ต้องใช้แรงมาก

เกิดการึกหรอมาก

ความเร็วที่กระจายในวัสดุหล่อลื่น

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 8 / 29

9 of 29

คำแนะนำทั่วไปในการใช้น้ำมันหล่อลื่น

1. กระปุกเกียร์และกระปุกแบริ่งที่หล่อลื่นด้วยน้ำมัน

2. เครื่องกลึง เครื่องไส เครื่องเจาะ เครื่องเจียระไน และอื่น ๆ

3. การหล่อลื่นแบบหยดทิ้ง

รักษาระดับน้ำมันให้ถูกต้องตามเกณฑ์

เปลี่ยนตามสมุดแนะนำประจำเครื่อง

ห้องเกียร์ทดลองความเร็ว ควรใช้น้ำมัน เบอร์ ISO 68 หรือ SAE 20

เเท่นเลื่อนต่าง ๆ ควรหยอดด้วยน้ำมัน

การหยอด ปริมาณ ระยะการหยอดกำหนดให้เหมาะ

ขวดแก้วแบบหยอด ปรับอัตราการป้อนน้ำมันให้เหมาะสม

ดูดซึมด้วยไหมพรม

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 9 / 29

10 of 29

วิธีการและอุปกรณ์ที่ใช้ในการหล่อลื่นเครื่องจักรกล

ใช้มือเติมใส่

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 10 / 29

11 of 29

ใช้ถ้วยน้ำมันหยดใส่

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 11 / 29

12 of 29

ใช้อ่างน้ำมันและอาศัยการวัก/กระเซ็น หรือจุ่ม

ใช้แหวานน้ำมันหรือโซ่

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 12 / 29

13 of 29

ใช้ไส้ตะเกียงหรือน้ำ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 13 / 29

14 of 29

ใช้แรงปั๊มอัดป้อนน้ำมัน

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 14 / 29

15 of 29

ใช้ลมทำละอองน้ำมัน

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 15 / 29

16 of 29

ใช้ระบบหมุนเวียนโดยใช้ปั๊ม

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 16 / 29

17 of 29

ใช้ระบบร่วมโดยใช้ปั๊มอัดส่งไปตามจุดต่าง ๆ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 17 / 29

18 of 29

ใช้ระบบร่วมโดยใช้ปั๊มอัดส่งไปตามจุดต่าง ๆ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 18 / 29

19 of 29

ใช้แบบ Built in หรือ Sealed for life

ภาชนะตวง

ปั๊มมือหมุน

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 19 / 29

20 of 29

ข้อแนะนำสำหรับผู้ปฏิบัติ

1. เครื่องจักรต่าง ๆ ควรมีอุปกรณ์ป้องกันติดตั้งไว้ไม่ให้น้ำมันกะเซ็น

2. ควรมีที่สำหรับพนักงงานได้ล้างทำความสะอาดร่างกายได้สะดวก

3. หลีกเลี่ยงการสัมผัสน้ำมันปิโตรเลี่ยมบ่อย ๆ นาน ๆ

4. หลีกเลี่ยงการล้างมือด้วยน้ำมันเบนซิล น้ำมันก๊าด น้ำม้นโซล่า

5. ระวังเสื้อผ้า ถุงมือ ถุงเท้า รองเท้ามิให้เปียกน้ำมัน

6. ผ้าเช็ดมือที่ชื้นด้วยน้ำมันไม่ควรเก็บไว้ในกระเป๋ากางเกง

7. หลีกเลี่ยงการสูดดมไอน้ำมัน

8. หลีกเลี่ยงการดูดน้ำมันด้วยสายยางโดยใช้ปาก

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 20 / 29

21 of 29

ข้อแนะนำในการเก็บรักษาผลิตภัณฑ์หล่อลื่น

1. ผลิตภัณฑ์หล่อลื่นชนิดบรรจุถัง ควรเก็บไว้ในโรงเก็บหรือที่ร่มเสมอ

2. จำเป็นต้องเก็บผลิตภัณฑ์ไว้กลางแจ้งควรวางถังในแนวนอนบนที่รองรับหรือท่อนไม้

3. ฝาถังควรปิดให้แน่นเสมอ ถ้าเก็บไว้กลางแจ้งควรปิดคลุมด้วยสังกะสีหรือผ้าใบ

4. ควรเก็บผลิตภัณฑ์หล่อลื่นให้ถูกวิธี

5. ภาชนะที่บรรจุผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดควรมีป้ายหรือเครื่องหมายแสดงไว้ชัดเจน

6. ผ้าเช็ดมือที่ชื้นด้วยน้ำมันไม่ควรเก็บไว้ในกระเป๋ากางเกง

7. ผลิตภัณฑ์จาระบีและน้ำมันหล่อลื่นบางชนิดควรเก็บไว้ไนที่ร่มเสมอ

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 21 / 29

22 of 29

ศัพท์เกี่ยวกับน้ำมัน

Viscosity ความข้นใส เป็นคุณสมบัติอย่างหนึ่งของน้ำมัน

Viscosity Index ดรรชนีความข้นใส ของเหลวหรือน้ำมันจะมรความข้นใสเฉพาะตัว

Kinematic Viscosity คือความข้นใสของน้ำมันที่มีหน่วยเป็น Centistoke

Basic Oils คือน้ำมันหล่อลื่นพื้นฐาน

Additives หมายถึงสารเคมีต่าง ๆ ที่ใช้ผสมในน้ำมันเพื่อเพิ่มคุณภาพให้น้ำมัน

API หมายถึงสถาบันปิโตรเลียมแห่งสหรัฐ American Petroleum Inslituto

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 22 / 29

23 of 29

น้ำมันหล่อเย็น ( CUTTING FLUID)

ประเภทของน้ำมันหล่อเย็น

1. SOLUBLE OIL OR EMULSION SOLUBLE OIL

2. MINERAL OILS

3. BASE OILS

4. MINER LARD OILS

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 23 / 29

24 of 29

การเลือกใช้น้ำมันหล่อเย็น

1. เหล็กคาร์บอนต่ำ ( Low Carbon Steel )

งานกลึง

ควรใช้พวก Mineral Oils หรือ Lard Oil

งานเจาะ งานกัด

ควรใช้พวก Soluble Oil

งานตัดเกลียวด้วยเครื่อง

งานเจียระไน

จะใช้พวก Mineral Oils หรือ Lard Oil

นิยมใช้ทั้ง Soluble Oils กับ Mineral Oil

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 24 / 29

25 of 29

การเลือกใช้น้ำมันหล่อเย็น

2. เหล็กผสม ( Alloy Steel )

งานกลึง

จะใช้พวก Mineral Oils ผสมกับ SULPHUR BASE OIL 25 %

งานกัด

งานตัดเกลียว

จะใช้พวก Mineral Oils 80 90 %

ควรใช้พวก Soluble Oil

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 25 / 29

26 of 29

การเลือกใช้น้ำมันหล่อเย็น

3. ทองเหลืองรีด ( Brass Rod )

งานกลึง

จะเลือกใช้พวก Mineral Oils โดยตรง หรือ

Mineral 90%ผสมกับ Lard Oil 10 %

งานกัด

งานเจาะ

เลือกใช้น้ำมันหล่อเย็น 2 ชนิด คือ Soluble Oil 10-25 % ผสมกับน้ำ 75 %-90% หรือ Mineral Oil 70% ผสมกับ Lard Oil 30 %

จะใช้พวก Soluble Oil 5 % ผสมกับน้ำ 95%

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 26 / 29

27 of 29

การเลือกใช้น้ำมันหล่อเย็น

4. อลูมิเนียม ( Aluminium )

งานกลึง

จะเลือกใช้น้ำมันหล่อเย็นได้ 3 ชนิด ใช้ Mineral Oil 80%-90% ผสมกับ Lard Oil 10 % หรือ น้ำมันก๊าด 50 90 % ผสมกับMineral Oil 10-15%หรือใช้ LoLuble Oil เพียงอย่างเดียว

งานกัด

งานเจาะ

จะใช้น้ำ 70-90 % ผสมกับSoluble Oil 10-30% หรือ ใช้ Lard Oil 10% ผสมกับ Mineral Oil 90 %

ใช้น้ำ 95 % ผสมกับ Soluble Oil 5 % หรือใช้ Mineral Seal Oil เพียงอย่างเดียว

งานตัดเกลียว

จะได้หลายชนิดเช่น Lard Oil Woll Greasel ,Mineral Oil 75 % ผสมSulphur Base Oil 25 %

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 27 / 29

28 of 29

ผลจาการกระทำของแบคทีเรีย

ความอยู่ตัวของอีมัลชันเสียไป

คุณสมบัติในการหล่อลื่นเสียไป

การเปลี่ยนสีและการกัดกร่อนโลหะ

กลิ่น

อายุการใช้งานของน้ำมันสั้นลง

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 28 / 29

29 of 29

แสดงการทำงานของหัวฉีดที่ใช้กับมีดกัดนอน

แสดงการทำงานของหัวฉีดที่ใช้กับมีดกัดตั้ง

วิชา : งานซ่อมบำรุงเครื่องจักรกล

หน่วยการเรียนที่ 7 : งานบำรุงรักษาระบบน้ำมันหล่อลื่นและหล่อเย็น

แผ่นใส 29 / 29