İŞYERİNDE MADDE BAĞIMLILIĞI İLE MÜCADELE

Dr. Rıfat SERTTAŞ

İşyeri Hekimi

İşyeri Hekimleri Derneği

​

İşe devamlılık sorunu

İşini kaybetme

İş kazası geçirme

​

​

​

İş kazalarında artma

İş verimliğinde azalma

Şirket içi bağımlılığın artması

Firma itibarının zedelenmesi

​

• Eroin
• Esrar
• Kök kenevir
• Kokain
• Ecstasy
• Captogan
• Metamfetamin
• Sentetik Kanniboid
• Sentetik İlaçlar

​

Balkan Rotası

Metamfetamin 4.1 ton

Eroin 13.4 ton

Kök kenevir 115 milyon

Ecstasy 11.1 milyon adet

2021 yılında

uyuşturucu suçlarından dolayı

264.202 şüpheli

yakalanmıştır

1.7 milyon

MADDE KULLANICILARI PROFİL ANALİZİ

2021 YILI NARKOLOG RAPORU

İşyeri �hekimi bağımlılıkla mücadelenin neresinde?

İŞÇİ

İŞVEREN

İŞYERİ HEKİMİ

YASAL

DÜZENLEMELER

Biz saptayana kadar geçen sürede;

• Ani ölüm
• İş kazası geçirebilir, ölüm veya yaralanma ile sonuçlanabilir.
• İş kazasına sebep olabilir, bir başkasının/başkalarının ölümüne ve yaralanmasına sebep verebilir.
• İdari boyutta ise kontrol ve takip mekanizmaları atlayabilir, gerekli aksiyonları hızlı alamaz mantıklı düşünme yapamaz
• İşyerinde arkadaş çevresinde huzursuzluk ve kavga çıkartabilir ,iş huzurunu bozabilir
• İşe devamlılıkta sorun yaşar, devamsızlık artar
• Başka çalışanların bu maddelere ulaşımını ve başlamasını kolaylaştırır
• Sağlığı gün ve gün daha kötüye gider, başka sağlık sorunlarının çıkmasına zemin hazırlar.

​

​

GEÇ SAPTANMA NEDENLERİ;

• İşyeri Hekiminin kısmi süreli çalışması
• Periyodik muayenelerin tehlikelilerde

3 yılda 1, az tehlikelilerde 5 yılda 1 olması

• Madde kullanımı olan çalışanların

İşini kaybetme korkusu ile

işyeri hekiminden kaçınması sağlık sorunları

için hastanelere başvurması

• İşyeri hekimine muayeneye geleceği

zaman iyilik halinin en yüksek

olduğu anları seçmeleri

​

​

Nasıl mücadele ederiz?

​

( BİZ NASIL MÜCADELE ETTİK

NASIL BİR YOL İZLEDİK? )

​

• Kişisel başvuru yönetimi
• Tüm sahaya uygun bir proje

​

Kişisel Başvuru

• İşverenin / işveren vekilinin madde bağımlılığına bakış açısı nedir?

​

• Ayrıntılı bir özgeçmiş
• İlgili merkezden tedavi başlangıcı
• Uzman görüşüne göre yoksunluk vb. akut dönemin geçirebileceği istirahat dönemi
• Mevcut iş pozisyonunun değerlendirilmesi ve uygun pozisyonda iş ayarlanması
• Tedavi takibi
• İşyerinde madde tarama testleri ile takip

​

​

• İşveren direk olumsuz bakması halinde işveren için bu durum haklı fesih oluşturma sebebi olup işten çıkartabilir.

​

​

​

SAHA UYGULAMASI

​

​

Her saha kendine özgüdür ve ona göre planlama çıkartılmalıdır.

SAHA UYGULAMASI /

Amacın Belirlenmesi

​

• İşçini beklentisi:

Mevcut işinde olmamak, işten çıkartılmamak. Arkadaşları tarafından ve iş dışındaki çevre tarafından fişlenmemek.

• İşverenin beklentisi:

Çok değişken. İşten çıkartmak veya çalışanı kazanmak.

​

• Yasal Mercilerin Beklentisi:

Madde kullanımı olanın belirlenmesi ve yasal mercilere teslim edilmesi, satıcıların ve madde temin noktalarının tespiti

• Sağlık tarafındakilerin beklentisi:

Kişiyi ifşa etmeden tedavi sağlayıcı hizmetler verip kişinin sağlığına kavuşması

​

​

İş Kanunu

Madde 25 - Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: 

I- Sağlık sebepleri:

1. İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden doğacak bir hastalığa yakalanması veya engelli hâle gelmesi durumunda, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi.⁽¹⁾

II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:

d) İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması.⁽¹⁾

​

​

• 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 84’e göre; işyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmek ve işyerinde alkollü içki veya uyuşturucu madde kullanmak yasaktır

​

SAHA UYGULAMASI /

Amacın Belirlenmesi

​

​

Amacımız kişiyi kazanmak olmalı. Bu nedenle ilk seçenek kişiyi işten çıkartmadan ve kimliği açığa çıkmadan tedavi olmasının sağlanması, işe devamının sağlanması olmalıdır.

​

​

​

SAHA UYGULAMASI /

Bölge incelemesi ve yol haritasının çizilmesi

​

​

İşletmenin bulunduğu bölge kullanılan maddelerin önceliklerin belirlenmesi açısından önemli.

​

Bu ön araştırma safhasından NARKOTİK ŞUBE, SERBEST DENETİMLİK BİRİMİ, AMATEM veya Bölge Hastanesi Psikiyatri Bölümünden verilere ulaşılabilir.

​

Prosedür hazırlanması

​

SAHA UYGULAMASI /

Bütçe Çalışması

​

Yapılacak Saha Çalışmaları

Eğitimler

Basılı Materyaller

Takip Mekanizmaları

Personel İhtiyacı vb.

​

​

​

SAHA UYGULAMASI /

Duyurunun Çıkılması

​

​

Etkin bir başlangıç ile tüm çalışanlara duyurunun yapılması.

​

Bu duyuruda çalışanların aklına takılan tüm sorulara yanıt verilmesi akıllarda kalan soru işaretlerinin giderilmesine yardımcı olacaktır.

​

Daha önceden çalışanlar tarafından sorulabilecek tüm sorular projeyi yöneten ekip tarafından soru cevap tarzında bir metin haline getirilip ilgili bölüm müdürlerine verilmesi ortak cevap açısından avantaj sağlamaktadır.

​

SAHA UYGULAMASI /

Bırakmaları için süre verilmesi ve

yasal onamların alınması

​

​

Kullanıcıların bırakması için yeterli sürenin verilmesi ( Örnek 3 ay gibi) ve bu süre zarfından bırakmak isteyen kişilerin ister kendileri ilgili merkezlere isterlerse işyeri hekimine bireysel başvuru yapabilir.

​

Anayasa – Madde 17: Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz.

​

SAHA UYGULAMASI /

Eğitimlerin Yapılması

​

​

Çalışanların bırakmaları için verilen süre içerisinden planlanmış eğitimler yapılarak çalışan bilinçlendirilir.

​

Halk sağlığı; Yeşilay; Narkotik; Müftülük;

farklı eğitimler organize edilebilir.

​

Çalışan Eğitimi

Amir Eğitimi

Güvenlik Birim Eğitimi

Test Yapacak Kişilerin Eğitimi

SAHA UYGULAMASI /

Afiş/El Broşürü/Mesaj vb sistemlerin uygulanması

​

Aynı dönemde hem afiş, mesaj vb. çalışanların sürekli görebilecekleri konumlarda bağımlılıkla mücadele ile ilgili görsellerden destek alınabilir.

​

​

https://www.yesilay.org.tr/tr/yayinlar/afisler

https://bmyk.gov.tr/TR-67202/basili-meteryaller.html

​

SAHA UYGULAMASI /

Saha İçi Önlemler

​

​

SAHA UYGULAMASI /

Tarama ve Takip

​

​

Sadece eğitimlerde kalmayıp takip mekanizması ve sürekliliğini sağlamak gerekiyor.

​

Uyuşturucu madde kullanım tespitinin farklı yöntemleri mevcut.

​

Kan

Tükürük

İdrar

Saç(Kıl) Analizi

Eylem Gerekmez

Alkol testi

yapılır

Uyuşturucu testi Yapılır

SAHA UYGULAMASI /

Tarama ve Takip

​

​

Sürdürülebilirlik.

​

İşe giriş muayenelerinde,

İş kazası sonrası,

Periyodik muayenede,

Toplu tarama,

Rastgele tarama

Vb.

Test yapılırken dikkat edilmesi gereken durumlar

• Numune alınma odası ayrı ve standarlara uygun olmalı
• https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/Eklenti/21972/0/idrar-numunelerinde-yasadisi-ve-kotuye-kullanilan-ilac-ve-madde-analizi-yapan-tibbi-laboratuvarlarin-isleyis-esaslaripdf.pdf

​

• Dışarıdan idrar getirilmesini engelleyecek düzen ve sistem kurulmalı
• Kalabalık yerlerde kişinin kimlik doğrulaması tam yapılmalı
• İçine idrar dışı etmen katılması engellenmeli kontrol mekanizması kurulmalı
• Kişilerin itiraz etmesi halinde test 2. kez yeni kit ile tekrarlanması
• İlaç kullanım yönünde beyanı olan kişide reçete ibrazı ve pozitif çıkan parametre ile ilaç içeriğinin karşılaştırılması

​

​

İdrar numunesi alırken çalışandan gelebilecek durumlar….

• Şu kadar süre önce bıraktım kullanmıyorum yine de çıkar mı
• İdrarım yok
• Arkadaşımda yanımda olabilir, test değerlendirmesini oda görebilir
• Ben ilaç kullandım ondan olabilir
• Test yanlış sonuç veriyor benim böyle bir şeyim yok
• Başka yolu yok mu
• Dün arkadaş ortamında idim ben kullanmadım sadece ortamda bulundum
• 1 dal kullandım fazla içmedim
• Pozitif çıktı şimdi ne yapacağım
• Ben hapse mi gereceğim, sicilime işlenecek mi

​

Test Sonucu Pozitif Çıkarsa…

​

Kişi kendisi tedavi olma amacıyla gelmemiş ve herhangi bir testte pozitif saptanmış ise test değerlendirmeye alınıyor.

​

​

15 gün uzaklaştırma

Psikiyatri muayenesi

15 gün sonunda numune temiz çıkana kadar belli aralıklarla test uygulaması.

Numune sonucu temiz çıkması halinde işbaşı verilmesi.

İşe uygunluk değerlendirmesi

Haftada bir ve aralıklı rastgele çağırma ile numune kontrolleri, bu kontrol periyotları zamanla seyreltilmesi

Kit maliyet ücretlerinin çalışanın maaşından kesilmesi

​

​

​

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri kullanmak ya da kullanmak için bulundurmak eylemleriyle ilgili olarak mevzuatımızda, cezalandırmaya alternatif olacak şekilde kişi hakkında erteleme kararı verilmesi, ayrıca erteleme süresi zarfında tedavi ve/veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanması imkanı getirilmiştir.

Kişi erteleme süresi içerisinde kendisine yüklenen yükümlülükleri ihlal ettiğinde ya da tekrar uyuşturucu kullandığında, bu kez iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası istemiyle hakkında kamu davası açılabilmektedir.

İŞÇİ

İŞVEREN

İŞYERİ HEKİMİ

YASAL

DÜZENLEMELER

TEŞEKKÜRLER…

Dr. Rıfat SERTTAŞ

İşyeri Hekimi

İşyeri Hekimleri Derneği

​

Polyak Eynez Enerji Üretim Madencilik San. Ve Tic. A.Ş.

dr_rifat_serttas@hotmail.com