VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI�
Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun E: 1965/34 1966/49, K:1974/13 Sayılı Kararı Çerçevesinde Bir Değerlendirme
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI�
4.1. Düzeltme yolu
4.2. Şikayet yolu
4.3. Dava yolu
5. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
6. Sonuç
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��1. Giriş�
Vergi hatalarında düzeltme müessesesi, idare tarafından haksız yere eksik veya fazla salınan vergi ve/veya cezalara karşı gidilebilen pratik bir idari çözüm yolu olarak karşımıza çıkmaktadır. Yargı yükünü hafifletmesi, hem vergi dairesi hem de mükellef için daha ekonomik ve hızlı bir çözüm yolu olması, emek kaybını azaltması ve idare ile mükellef arasındaki olumlu duyguları pekiştirmesi açısından avantajlara sahip olan hata düzeltme müessesesi barışçıl bir çözüm yöntemi olarak idari bir süreci ifade etmektedir.
Vergi hatalarında düzeltme müessesesi, vergilendirmenin kanunlara uygun bir şekilde gerçekleştirilmemiş olması halinde mükelleflere ve vergi idaresine ek bir güvence sağlamaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��2. Vergi Hatalarının Tanımı ve Kapsamı��
Vergi hatası, vergi alacağının doğduğu andan tahsiline kadar ki aşamalarda ve hatta yargı aşamasında dahi söz konusu olabilecek ve vergi alacağının haksız yere fazla ya da eksik alınmasına sebebiyet veren usulsüz işlemleri ifade etmektedir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 116 ila 126. maddeleri arasında düzenlenen vergi hataları, ilk bakışta anlaşılabilecek basit değerlendirme hatalarıdır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��2. Vergi Hatalarının Tanımı ve Kapsamı
Vergi hataları hesap hataları ve vergilendirme hataları olarak iki grupta toplanmaktadır.
VUK madde 117 uyarınca hesap hataları, matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olmasıdır.
VUK madde 118’e göre vergilendirme hataları ise mükellefin şahsında, mükellefiyette, mevzuda ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hata olarak düzenlenmiştir.
Hem vergilere hem de vergi cezalarına karşı hata düzeltme yoluna gidilebileceği görülmektedir. Ancak hata düzeltme yoluna sadece mali nitelikli cezalar için gidilebileceği anlaşılmaktadır. Vergi miktarını etkilemeyen hatalar bakımından hata düzeltme yoluna gidilememektedir. Verginin miktarında veya vergilendirme işleminde esasa yönelik açık bir hatanın bulunması gerekmektedir.
İhbarnamede yer alan meblağda sıfır rakamının fazladan yazılması, gelir vergisi kanunu uyarınca tevkifata tabi olmayan bir ödemenin yanlışlıkla tevkif edilmesi, kanunda açıkça istisna kapsamında olan bir husustan vergi talep edilmesi, damga vergisi ödeyecek kurumun mahiyetinin yanlış tespit edilmesi...
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��3. Vergi Hatasının Ortaya Çıkması ve Düzeltilmesi��
VUK’un 119. maddesi uyarınca vergi hataları, ilgili memurun hatayı bulması veya görmesi, üst memurların yaptıkları incelemeler neticesinde hatanın görülmesi, hatanın teftiş sırasında veya vergi incelenmesi sırasında meydana çıkarılması veya mükellefin başvurusu üzerine ortaya çıkabilmektedir
VUK’un 120. maddesi, vergi hatalarının düzeltilmesine, ilgili vergi dairesi müdürünün karar vereceğini düzenlemektedir. İşlemi yapan birimin mütalaası alınarak verilen vergi dairesi müdürünün kararı uyarınca bir düzeltme fişi düzenlenir ve bu düzeltme fişine dayanılarak düzeltme işlemi gerçekleştirilmektedir. Vergi hatasının re’sen ya da talep üzerine düzeltilmesi hususu fark etmeksizin düzeltme işlemini yapacak kişi vergi dairesi müdürü olarak belirlenmiştir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��4. Düzeltme Yolu�
Vergi hataları, vergi idaresi tarafından re’sen düzeltilebileceği gibi yükümlünün başvurusu üzerinde de düzeltilebilmektedir.
Bir vergi hatasının re’sen düzeltilebilmesi için vergi hatasının açık ve mutlak bir şekilde görünmesi gerekmektedir. Vergi hatasının açık olması, inceleme, araştırma ve yorum yapılmasına gerek duyulmaması ve vergi hatası olup olmadığının anlaşılması için lafzi yorum tekniklerinin kullanılmaması anlamına gelmektedir. Vergi hatasının mutlak bir şekilde görünmesi ise vergi hatasının tartışmalı olmaması anlamına gelmektedir.
VUK’un 122. maddesi, vergi hatalarının düzeltilmesi için mükelleflerin vergi dairesine yazılı başvurusunu gerekli kılmaktadır . Anılan madde kapsamında dilekçenin içeriğine dair bir zorunluluk getirilmemiştir, ancak düzeltilmesi istenen vergi veya cezasının türü, miktarı, dönemi ve hata hakkındaki bilgi ve açıklamalar gibi hususların dilekçede belirtilmesi gerekmektedir .
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��4. Düzeltme Yolu
VUK’un 123. maddesi, vergi dairesinin ilgili servisinin düzeltme talebini hususunda kendisinin bir mütalaa vereceğini ve düzeltme merciine göndereceğini belirtmektedir. Düzletme mercii olan vergi dairesi müdürünün, talebi yerinde görmesi halinde düzeltme yapılır, ancak düzeltme talebi yerinde görülmezse keyfiyetin yazı ile başvurana tebliğe edilmesi gerekmektedir.
Düzeltme talebinin kabul edilmesi halinde düzeltme fişi uyarınca fazla vergi terkin edilmektedir ya da haksız yere fazla vergi tahsil edilmişse verginin mükellefe iadesi yapılmaktadır.
Tarh kayıtlarında yapılan düzeltme işleminde, düzeltme fişinin bir örneği mükellefe gönderilir. Tahakkuk kayıtlarında yapılan bir düzeltme işleminde ise haksız yere alınan fazla vergi, düzeltme fişinin mükellefe tebliğ edilmesi ve mükellefin tebliğden itibaren bir yıl içinde iade hususunda vergi dairesine başvuruda bulunması ile sonuçlanmaktadır. Bir yıllık sürenin hak düşürücü süre olarak düzenlendiği anlaşılmaktadır
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��4. Düzeltme Yolu
VUK’un 124. maddesi incelendiğinde, dava açma süresi içinde düzeltme başvurusunda bulunan yükümlünün düzeltme başvurusunun reddedilmesi ya da reddedilmiş sayılması halinde şikayet yoluna gidemeyeceği, ancak dava açma hakkı bulunduğu sonucuna varılabilmektedir.
Düzeltme talebinin dava açma süresi geçtikten sonra zamanaşımı süresinde yapılması halinde ise idareden gelen düzeltme talebinin reddi ya da reddedilmiş sayılma işlemine karşı şikayet yoluna gidilebilmektedir.
.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��5. Şikayet Yolu��
Şikayet yolunun açılması için vergi dairesinin düzeltme talebine dair ret cevabının tebliği ya da zımni ret süresinin dolması gerekmektedir. Şikayet makamının şikayeti kabul etmesi halinde keyfiyet ilgili vergi dairesine bildirilir ve hatalı vergilendirme işlemi düzeltilmektedir. Vergi dairesinin bu hususta takdir yetkisi bulunmamaktadır.
Şikayet yolu ile Hazine ve Maliye Bakanlığına gidileceği hüküm altına alınmış olmakla birlikte şikayet başvurularının, Bakanlığın bağlı kuruluşu olan Gelir İdaresi Başkanlığına yapılması gerekmektedir. İl özel idarelerinin vergileri hakkındaki başvurular valiliklere ve belediye vergileri hakkındaki başvurular ile belediye başkanlığına yapılmaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��5. Şikayet Yolu�
Düzeltme talebinin reddedilmesi ya da reddedilmiş sayılması halinde şikayet yoluna gitmenin hangi süre içinde yapılacağı hususu net değildir. Nitekim VUK’un ilgili maddeleri incelendiğinde şikayet yolu için bir başvuru süreci öngörülmediği görülmektedir. Bu halde, İYUK’un 10. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca geçerli olan otuz günlük cevap süresinin mi geçerli olacağı yoksa şikayet hakkının zamanaşımı süresi içinde herhangi bir zamanda mı kullanılacağı sorunu ortaya çıkmaktadır.
Doktrinde, İYUK’un 11. maddesi uyarınca otuz günlük dava açma süresi içinde şikayet yoluna gidilebileceği belirtilmektedir. Bu halde, düzeltme başvurusunun reddedilmesi ya reddedilmiş sayılması halinde otuz ya da altmış gün içinde şikayet yoluna gidilmesi gerekmektedir. Bu noktada, idarenin ve yargı mercilerinin durumu farklı değerlendirmeleri sebebiyle oluşabilecek mağduriyetlerin önüne geçebilmek için düzeltme başvurusunun reddedildiği veya reddedilmiş sayıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikayet başvurusunun yapılması önerilmektedir.
Şikayet başvurusunun düzeltme zamanaşımı süresi içindeki herhangi bir zamanda da yapılabileceği söylenmektedir. Düzeltme başvurusunda bulunulması ile işlemekte olan düzeltme zamanaşımı süresi durmaktadır ve düzeltme isteminin reddedilmesi ile süre yeniden işlemeye başlayacağından şikayet başvurusunun da kalan süre içinde yapılması gerektiğinin müessesenin amacına da uygun olduğu söylenmektedir.
Dava açma süresi geçmişse ve şikayet yoluna başvurmadan dava açılmışsa yargı makamları, ön inceleme aşamasında, merci tecavüzü olduğu gerekçesiyle dava dilekçesini Hazine ve Maliye Bakanlığına müracaat dilekçesi olarak göndermektedir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��6. Dava Yolu��
Yükümlünün aleyhine ya da lehine olacak şekilde yapılabilen düzeltme işlemi bir idari işlemdir ve bu sebeple tesis edilen işleme karşı yargı yolu açıktır.
Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan hata düzeltme başvurularında süreç, vergi dairesine yapılan düzeltme talebi ile başlamaktadır. Vergi dairesinin talebi reddetmesi ya da talebin reddedilmiş sayılması halinde şikayet yoluna gidilmesi gerekmektedir. Bu başvurunun reddedilmesi ya da reddedilmiş sayılması halinde ise bu tarihten itibaren otuz gün içinde vergi mahkemelerine dava açılabilmektedir.
Yükümlünün aleyhine re’sen yapılan düzeltme işlemine karşı düzeltme kararının tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde dava açılabilmektedir.
Dava açma süresi içinde yapılan hata düzeltme başvurularında, başvurunun reddedilmesi ya reddedilmiş sayılması halinde doğrudan dava açma yoluna gidebilmektedir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��6. Dava Yolu
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun bir kararında, düzeltme ve şikayet isteminin reddi üzerine açılan davanın iptal davası olduğu belirtilmektedir. Danıştay da şikayet başvurularının reddi üzerine açılan davaların vergi tarhiyatına karşı açılan davalardan konusu itibariyle ayrıldığını ve vergi davasının konusu tarh işlemi ise vergi hatası sebebiyle açılan davanın konusunun hata iddiasının reddedilmesi yolundaki idari işlem olduğunu belirtmektedir.
Yükümlü, vergi ve/veya cezasına dair vergi hatası olduğunu düşünmesine rağmen süresi içinde doğrudan dava açabilmektedir. Doğrudan dava açılması vergi hatası sebebiyle düzeltme başvurusunda bulunulmasına engel teşkil etmemektedir. Henüz yargılama devam ederken vergi hatasının düzeltilmesi halinde vergi hatasıyla ilgili olan kısmın idarece kabul edildiği anlamına gelmektedir. Bu halde, idarenin davayı kabul ettiği anlaşılacağından, mahkemenin, davanın kabulü sebebiyle karar verilmesine yer olmadığı şeklinde hüküm kurması gerekmektedir. Aynı tarhiyata dair başka sebeplere dair de dava açılmışsa diğer ihtilaflı hususlar hakkında yargılama devam edecektir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı��
Vergi hatası, vergilendirme işleminin özüne ilişkin olmayan, basit ve kolay görünen, hukuki bir tartışmaya mahal vermeyecek açıklıkta doğrudan vergi miktarını etkileyerek haksız yere fazla veya eksik vergi ve/veya vergi cezasının tarh ve tahakkukuna yol açan maddi veya yükümlülükte ortaya çıkan değerlendirme yanlışlıkları olarak ifade edilebilmektedir.
Vergi hatalarının, lafzi yorum dışındaki yorum türlerine ihtiyaç duyulmadan anlaşılabilen durumlarda kendini gösterdiği söylenebilmektedir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Vergilendirme işlemlerinin tarafları arasındaki vergilendirme işlemlerinin işleminin özüne ilişkin uyuşmazlıklar ise hukuki uyuşmazlık olarak tanımlanabilmektedir. Vergi hatası dışında kalan sakatlıklar, kolayca görünemeyen ve üzerinde kolayca anlaşmaya varılamayan içtihat konusu olmaya elverişli muğlak durumlar hukuki uyuşmazlığın varlığını göstermektedir. Hukuki uyuşmazlık için yorum uyuşmazlığı terimi kullanılabilmektedir. Bu doğrultuda, vergi alacaklısı ve vergi borçlusu arasındaki hukuken tartışma konusu yapılabilecek anlaşmazlıklar hukuki uyuşmazlık olabilmektedir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun E: 1965/34 1966/49, K:1974/13 sayılı kararı Zirai Donatım Kurumunun bankalardaki mevduatına ilişkin faizlerden alınan gelir vergisinin iadesi talebine dair bir içtihat birleştirme kararını içermektedir.
Zirai Donatım Kurumu’nun Vergi Muafiyeti: Zirai Donatım Kurumu, 4604 sayılı Kanunun 15, 16 ve 17. maddelerine göre gelir vergisi ve diğer vergilerden muaf tutulmuş bir kurumdur. Ancak Zirai Donatım Kurumunun bankalardaki mevduatına tahakkuk ettirilen faizlerden gelir vergisi kesilmiştir. Bu kesintiye istinaden Zirai Donatım Kurumu tarafından, vergi hataları ve düzeltme hükümleri çerçevesinde iade talep edilmiştir.
Danıştay Kararları Arasındaki Aykırılık: 25.12.1959 tarihli kararda Zirai Donatım Kurumunun faizlerinden alınan gelir vergisinin iade edilmesi gerektiği belirtilmişken 24.12.1962 tarihli başka bir kararda ise bu verginin geri alınamayacağına dair karar verilmiştir. Bu çelişki nedeniyle içtihat birleştirilmesi istenmiştir.
İçtihat Birleştirilmesi: İçtihat birleştirme kurulunda, eski 5421 sayılı gelir vergisi kanunu ile 5432 sayılı vergi usul kanununun geçerliliği sona ermiş olsa da, aynı hükümler 193 sayılı yeni yasa ile devam ettirildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla, eski hükümlerle verilen kararların yeni durumla da geçerli olacağı ve içtihat birleştirilmesinin gerektiği sonucuna varılmıştır.
Vergi Muafiyetinin Kapsamı: Zirai Donatım Kurumu, bankalardaki mevduat faizi üzerinden alınan gelir vergisinin iade edilmesini talep etmiştir. Ancak, Zirai Donatım Kurumunun 4604 sayılı Kanun'un 15, 16 ve 17. maddelerine göre sadece bazı vergilerden muaf olduğu, bu muafiyetin faiz gelirleri için geçerli olmadığı belirtilmiştir. Bu nedenle, mevduat faizlerine uygulanan gelir vergisinin geri alınmasının mümkün olmadığına karar verilmiştir.
Sonuç: Zirai Donatım Kurumunun düzeltme – şikayet talebi reddedilmiş ve iptal davası da reddedilerek içtihadın, 24.12.1962 tarihli karar doğrultusunda birleştirilmesine karar verilmiş ve Maliye Bakanlığı'nın işlemleri kanuna uygun bulunmuştur.
Kararda, vergi hataları ve düzeltme hükümleri kapsamında Zirai Donatım Kurumunun mevduat faizlerinden kesilen gelir vergisinin vergi hatası ve düzeltme hükümlerine binaen geri istenemeyeceği belirtilmiş ve bu karar, içtihat birleştirme yolu ile kesinleşmiştir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
«Davalarda tarafların iddia ve savunmaları özeti :�
Mükellef kurum; 4604 sayılı Kanunun 16. maddesinin gelir vergisinden de muafiyeti kapsadığı ve 5421 sayılı Kanunun 23. maddesinin özel hükümleri saklı tuttuğu halde, kanunsuz olarak ve stopaj yolu ile kendilerinden alınman gelir vergisinin iade etmiyen Maliye Bakanlığı işlemlerinin iptalini istemiş; Maliye Bakanlığı ise: 4604 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin gelir vergisinden maufiyeti kapsamadığını, gelir vergisine muadil eski kazanç ve buhran vergilerinden muafiyete ait 17 nci maddesininde 5421 sayılı Kanunun 108 inci maddesiyle ilga edildiğini; bu sebeple Kanunun 82 nci maddesi birinci ve ikinci fıkra larının 4 üncü bentleri gereğince yapılan gelir vergisi tevkifatında kanunsuzluk bulunmadığım savunmuştur. »
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Bir vergilendirme işlemine karşı, dava açma süresi içinde dava açma hakkını kullanmayan yükümlü, düzeltme ve şikayet yoluyla açtığı davada vergilendirmenin özü hakkında hukuki bir uyuşmazlığa dair bir çözüme kavuşamayacaktır. Nitekim düzeltme ve şikayet yoluyla açılan iptal davası, olağan vergi dava açma süresi geçtikten sonra açılan ve ancak VUK uyarınca vergi hatası olarak tanımlanan hususlara özgü bir yöntem olarak belirlenmiştir .
Vergi inceleme raporunda dönem matrahının yanlış hesaplandığına dair iddialar, vergi ve ceza ihbarnameleri üzerine açılacak davada incelemeye konu olabilecek bir husus olduğundan düzeltme ve şikayet üzerine açılan davada bu hususun tartışmasının uygun olmadığı yönünde karar verildiği görülmektedir. (Danıştay 11. Daire, E: 1996/4942, K: 1997/2365, T: 16.06.1997. Lexpera)
İhbarnamenin usulsüz olduğu iddiası da benzer şekilde düzeltme ve şikayet yoluyla açılan iptal davasında incelenemeyecek bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. (Danıştay 11. Daire, E: 1995/5295, K: 1996/3586, T: 10.10.1996. Lexpera)
Bir arazi üzerinde sadece üst hakkına sahip olan kimselerin emlak vergisi mükellefi olarak değerlendirilmesi vergi hatası kapsamına girmektedir. (Danıştay 9. Daire, E: 2005/552, K: 2006/293, T: 23.02.2006. Lexpera)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Kanunda vergi hatası olarak kabul edilen durumlar vergilendirme işleminin esasına ilişkin işlem sakatlıkları olduğundan hukuki uyuşmazlık olarak değerlendirilmemeleri gerekmektedir. Bu halde, hukuki uyuşmazlıklar, vergilendirme işleminin esasına ilişkin ancak vergi hatası dışında kalan yorum ve tartışmaya açık, içtihada dayanan sorunları ifade etmektedir.
Şikayet başvurusunun reddedilmesi üzerine açılan davada hukuki bir uyuşmazlık olduğuna kanaat getiren yargı mercii İYUK’un 14. maddesinin üçüncü fıkrası ve 15. maddesinin birinci fıkrasının a bendi uyarınca, açılan davayı esastan incelemeyecek ve süre aşımı ya da konu itibariyle açılan davayı reddetmektedir. Bu noktada, yargı merciinin işin esasını inceleyerek usul açısından bir karara vardığı görülmektedir, ancak davanın esası yargı kararına konu olmamaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
İki yıldan fazla süreyle şirket aktifinde kalan bir taşınmazın İcra Müdürlüğünce müzayede yoluyla katma değer vergisine tabi tutularak satılması üzerine bu işlemin Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17. maddesinin dördüncü fıkrasının r bendi uyarınca istisna kapsamında olduğundan bahisle düzeltilmesi için yapılan başvuru vergi dairesince reddedilmiştir. Bunun üzerine açılan dava mercii tecavüzü sebebiyle şikayet başvurusu olacak şekilde Gelir İdaresine gönderilmiş ve şikayet başvurusu reddedilmiş sayılarak bu işlemin iptali için dava açılmıştır.
Açılan dava, ilk derece mahkemesi tarafından kabul edilirken temyiz mercii istisnaya konu mevzunun hukuki yorum gerektiren bir olay olduğunu belirterek vergi mahkemesinin kararını bozmuştur.
Vergi mahkemesinin ısrar kararını inceleyen Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu ise temyiz istemini reddederek ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararı uygun bulmuştur.
Temyiz merciinin, uyuşmazlığın çözümünü, davacının icra marifetiyle satın aldığı taşınmaza ilişkin satış işleminin katma değer vergisinden istisna tutulup tutulamayacağının ortaya konulmasına bağlı olup söz konusu taşınmaz satışının istisna kapsamında olup olmadığının tespiti hukuki yorum gerektireceği gerekçesi ile davacının iddialarının ancak tahakkuk işlemine karşı süresi içinde açılan davada incelenmesinin mümkün olduğu şeklinde hüküm kurduğu görülmektedir.
Ancak dava konusu olayın, Katma Değer Vergisi Uygulama Genel Tebliği’nde açıkça istisna kapsamında değerlendirildiği, bu yönde yargı kararları bulunduğu ve çeşitli kitaplarda da istisna kapsamında olduğu görülmektedir. Bu halde, somut olayın temyiz incelemesinde hukuki bir uyuşmazlık olarak nitelendirilmesi dayanaksız kalmaktadır.
(Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, E: 2020/804, K: 2022/69, T: 09.02.2022. Lexpera.)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Bir mevzunun hukuki ihtilaf şeklini alabilmesi için açık olmaması ve mevzunun anlaşılması için yoruma ihtiyaç duyulması gerekmektedir. Bir mevzunun istisna kapsamında olup olmamasının değerlendirilmesi, istisnaya tabi olabilmek için gereken kriterlerin sağlanıp sağlanmadığının objektif olarak kontrol edilmesi ile yapılmaktadır. Bu değerlendirme için tereddütte kalınmıyorsa ve aynı yönde destekleyici unsurlar da bulunuyorsa mevzuda hukuki uyuşmazlığın olduğunun söylenemeyeceğini düşünmekteyiz.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Sermaye Piyasası Kanunu'na göre aracılık faaliyetleri yapan davacı şirket tarafından beyan edilerek ödenen banka ve sigorta muameleleri vergisinin, yapılan kaldıraçlı döviz alım satım işlemlerinin kambiyo işlemi olduğu ileri sürülerek iadesi istemiyle düzeltme ve şikayet başvurusunun reddedilmesine dair mevzu hukuki bir yorum gerektiren uyuşmazlık olduğundan düzeltme şikayet talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmaktadır. (Danıştay 7. Daire, E: 2018/4461, K: 2021/3343, T: 22.09.2021. Lexpera.)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ihale edilen “… Resmi Ortaöğretim Okullarında Öğrenim Gören Öğrencilere Dağıtılacak Ders Kitapları" satın alınması işi uhdesinde kalan davacı tarafından, ihale kararı ve ihale üzerine düzenlenen kağıtlardan doğan ve ödenen damga vergisinin iadesi istemiyle yapılan düzeltme – şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen verginin iadesi istemiyle dava açılmıştır.
Vergi Mahkemesi kararı: Uyuşmazlığın çözümünün, ihale edilen işin, Damga Vergisi Kanunu'nun ek 2. maddesi kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine bağlı bulunduğu, bunun da ilgili düzenlemelerin yorumlanmasını gerekli kıldığı gerekçesiyle, vergi hatası olmadığı ve bu konudaki iddianın da vergilendirme işlemine karşı süresi içinde açılacak davada incelenebileceği sonucuna ulaşılmış ve dava reddedilmiş.
Bölge İdare Mahkemesi kararı: Davacının istinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, istinaf istemine konu Vergi Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu gerekçesiyle istemi reddetmiştir.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Danıştay Dokuzuncu Dairesi kararı: İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 83. maddesinde ilköğretimin belli edilen gelir ve giderleri için muafiyet öngörüldüğü, düzenlemede gelir ve gider doğurucu işlemlerin tarafları yönünden “açık” bir sınırlama getirilmediği,
- Bu muafiyetin yalnızca ilköğretime ilişkin vergi mükellefiyetini gerektirecek hallere özgülendiğinin kabulünün, vergi kanunlarının yorumlanması hususunda ana kural olan, vergi kanunlarının lafzı ve ruhu ile hüküm ifade edeceği; ancak lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümlerinin, konuluşundaki maksat, hükümlerinin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı göz önünde tutularak yorumlanacağı kuralını içeren düzenlemeye de aykırı, daraltıcı bir yorum olacağı,
- Bu durumda; Millî Eğitim Bakanlığı tarafından davacıya ihale edilen işler nedeniyle davacıya damga vergisi istisnası tanınması ve bu hususun vergilendirme hatası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği,
sonucuna varmış, davanın reddine karar veren Vergi Mahkemesi kararına yöneltilen istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararını bozmuş.
(Danıştay Dokuzuncu Dairesi, E:2017/2698, K:2020/6096 , T: 22.12.2020. Lexpera.)
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararı: Bölge İdare Mahkemesi, aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle ilk kararında ısrar etmiş.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararı:
- İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 83. maddesinde, Kanunun 78. maddesinde belirtilen yoksul öğrencilere parasız olarak verilecek okul kitapları ve ders levazımı bedeli gibi giderlerin her türlü resim ve vergiden muaf tutulduğu, 78. maddede "gibi" ifadesine yer verilmek suretiyle giderlerin tahdidi olarak sayılmamış olduğu, başka bir anlatımla salt yoksul öğrencilere parasız olarak verilecek okul kitapları ve ders levazımlarına yönelik ilköğretim kurumunun giderleri damga vergisinden muaf tutulmayıp, kuralda yer verilen giderlerin örnekleme yoluyla sayılmış olduğu,
- 83. maddede yer verilen kuralın sadece ilköğretim kurumlarını kapsadığının ve bu kurumların istisna hükmünden yararlanabileceğinin kabulünün hukuka uygun düşmeyeceği,
- Bu durumda, davacının uhdesinde kalan iş nedeniyle yapılan giderlerin, İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 78. maddesi kapsamında sayılan giderlerden olduğu ve yine aynı kanunun 83. maddesi uyarınca damga vergisinden istisna olduğunun kabulünün gerektiği,
belirtilerek olayda, Vergi Usul Kanunu’nun 118. maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendinde yer alan "mevzuda hata" olarak değerlendirilebilecek vergilendirme hatasının bulunduğu sonucuna varmış, aksi yöndeki gerekçeyle verilen ısrar kararını hukuka uygun bulmamış, bu nedenle davacının temyiz istemini kabul ederek Bölge İdare Mahkemesi kararını bozmuştur.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Döviz cinsinden peşin ödenen hizmet bedelinin sonraki yıllara ilişkin kısmı aktif geçici hesaba kaydedilmiş, dönem sonunda bu hesap borsa rayici ile değerlenmiş ve değerleme sonucu ortaya çıkan kur farkı dönem kazancına dahil edilmiş. Daha sonra değerleme ölçüsünün mukayyet değer olduğu, kazanca dahil edilen kur farkı nedeniyle tahakkuk eden ve ödenen verginin iadesi istemiyle düzeltme-şikâyet yoluyla düzeltme başvurusu yapılmış. Başvuruların reddi üzerine idari işlemim iptali istemiyle dava açılmış.
Vergi mahkemesi kararı, peşin ödenen ve aktif geçici hesapta aktifleştirilen hizmet bedelinin değerleme ölçüsünün mukayyet değer olduğu, aktif geçici hesap kıymetleri için yabancı para veya Türk lirası ayırımı yapılmaksızın mukayyet değer dışında başka bir ölçü üzerinden değerleme yapılamayacağı, borsa rayici ile yapılan değerleme sonucu ortaya çıkan kur farkı nedeniyle yapılan tahakkuk işlemine istinaden ödenen verginin iadesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde, hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçeleriyle davayı kabul etmiş.
Bölge İdare Mahkemesi de aynı gerekçelerle istinaf başvurusunu reddetmiş.
Danıştay Dokuzuncu Dairesi kararı, davacı iddiaları ve bu çerçevede ortaya çıkan uyuşmazlığın, açık bir vergi hatası kapsamında olmadığı, hukuki bir sorun niteliğinde olduğu, ihtilafın çözümümün maddi olayların ve mevzuatın değerlendirilmesi ve yorumunu gerektirmesi nedeniyle, uyuşmazlığın vergilendirme işlemine karşı süresinde açılacak idari davada incelenebileceği gerekçeleriyle, Bölge İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur. (Danıştay 9. Dairesi, E:2021/2751, K:2022/103, T: 27.01.2022. Lexpera)
Gelir idaresinin, dava konu hususta peşin ödenen giderlerin ve peşin tahsil edilen hasılatın mukayyet değerleri üzerinden aktifleştirilmek/pasifleştirilmek suretiyle değerleneceğini ve ortaya çıkan kur farkının, gelir veya gider olarak dikkate alınarak dönem kazancıyla ilişkilendirilmesi gerektiği şeklinde özelgesi bulunmaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Davacı şirketle bir belediye arasında “Personel Çalıştırmaya Dayalı Hizmet Alımı" işine ilişkin olarak sözleşme imzalanmış. 31.12.2014 tarihinde düzenlenen sözleşme için tahakkuk eden damga vergisi ödendikten sonra, asgari ücret artışından kaynaklanan işçilik maliyetlerinin artması nedeniyle sözleşme, süresi dolmadan, 01.02.2016 tarihinden geçerli olmak üzere feshedilmiş. Davacı tarafından sözleşmenin uygulanmayan kısmına ilişkin olarak ödenen damga vergisinin iadesi için vergi dairesine düzeltme başvurusunda bulunulmuş. Başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada verilen merciine tevdi kararı üzerine tesis edilen şikâyet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ve sözleşmenin uygulanmayan kısmına ilişkin ödenen damga vergisinin iadesi istemiyle dava açılmış.
Vergi Mahkemesi kararı: Vergi Mahkemesi, olayda uyuşmazlığın çözümünün, üç yıl için yapılan ihale neticesinde imzalanan sözleşmenin birinci yılın sonunda feshedilmesinin, kalan iki yıl için ödenen damga vergilerinin iadesini gerektirip gerektirmeyeceği gibi hukuki sorun teşkil eden ve yasaların yorumu sonunda çözümlenebilecek nitelikte olan soruların cevaplandırılmasını gerektirdiği, bu durumda dava konusu uyuşmazlığın Vergi Usul Kanunu kapsamında vergi hatası olarak değerlendirilmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle, düzeltme şikâyet başvurusunun zımnen reddine dair davalı idare işleminde hukuka aykırılık bulunmadığına karar vermiş ve davayı reddetmiş.
Bölge İdare Mahkemesi kararı: Davacının istinaf istemini inceleyen Bölge İdare Mahkemesi, istinaf istemine konu vergi mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle istemi reddetmiş.
Danıştay Dokuzuncu Dairesi kararı: Damga vergisinde vergiyi doğuran olayın, Kanunu'na ekli (1) sayılı tabloda yer alan ve herhangi bir hususu ispat veya belli etmek için ibraz edilebilecek olan kağıtların yazılıp imzalanması ya da imza yerine geçen bir işaret konulması anında meydana geldiği, İhaleye ilişkin olarak düzenlenen kağıtlarda vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesinin kâğıda bağlanan hukuki durumun tekemmül etmesi halinde mümkün olduğu, Verginin mevzuuna girmeyen işlemlerden vergi alınmasının mevzuda hata olduğu, dolayısıyla iptal edilen ihale kararının, damga vergisinin konusuna girmediğinin değerlendirilmesi halinde vergi hatası bulunduğunun da kabulünün gerekeceği, Somut olayda hukuki durumun tekemmül ettiğinden ve damga vergisi açısından vergiyi doğuran olayın meydana geldiğinden söz edilmesine olanak bulunmadığı, Dolayısıyla bu yöndeki iddia vergilendirme hatası kapsamında bulunduğundan, ödenen damga vergisinin sözleşmenin uygulanmadığı döneme ilişkin kısmının iadesi istemine yönelik düzeltme-şikâyet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemde ve davanın reddi yolundaki Vergi Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk bulunmadığı, gerekçeleriyle Bölge İdare Mahkemesi kararını bozmuş. (Danıştay Dokuzuncu Dairesi, E:2018/4576, K:2018/11490, T: 27.12.2018. Lexpera.)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararı: Bölge İdare Mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçe ile istinaf başvurusunun reddi yolunda ısrar kararı vermiştir.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararı: Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararında yer alan bilgilerden, davacı şirketin birleşme yoluyla infisah ettiği, bu şekilde şirketin tüzel kişiliğinin sona erdiği anlaşılıyor. Kurul; Birleşmeyle devrolunan şirketin medeni haklardan yararlanma ehliyeti de sona erdiğinden şirketin taraf ehliyetinin de son bulduğu, Davacı şirketin tüzel kişiliğinin sona ermesi nedeniyle İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 26. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince davayı takip hakkı kendisine geçenin başvurmasına kadar dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilmesi gerektiği, gerekçeleriyle Bölge İdare Mahkemesinin ısrar kararını bozmuş.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararı: Bölge İdare Mahkemesi, dosyanın işlemden kaldırılması yolunda karar verilmeksizin davacı şirketin birleşilen şirket olarak kabulüyle davayı yeniden incelemiş ve ilk derece mahkemesi kararında yer alan hukuksal nedenler ve gerekçeyle istinaf başvurusunun reddi yolunda ısrar kararı vermiş.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu kararı: Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararını, aynı hukuksal nedenler ve gerekçeyle uygun bulmuş ve davacının temyiz istemini reddetmiş, Bölge İdare Mahkemesi ısrar kararını onamış. (Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 09.02.2022 tarih ve E:2021/1516 K:2022/72)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Davacı şirket, 7143 sayılı Kanun kapsamında 2017 hesap dönemi için kurumlar vergisi matrah artırımından yararlanıyor. Beyannameyi doldururken “beyan edilen matrah” bölümüne ilgili hesap dönemi kurumlar vergisi matrahını yazmasına karşın, beyana göre artırılan matrah bölümüne, beyan edilen matrahın %15'ini değil, 2017 hesap dönemi kurumlar vergisi matrahını tekrar yazıyor. Dolayısıyla matrahın %15’inin %20’si kadar vergi ödeyerek matrah artırımı hükümlerinden yararlanması mümkünken, matrahın tamamı üzerinden %20 vergi ödüyor. Durumu sonradan fark eden şirket, matrah artırımı sırasında beyan edilen matrahın %15'i yerine, yanlışlıkla 2017 hesap dönemi kurumlar vergisi matrahının tekrar yazıldığını belirterek, yapılan bu hatanın düzeltilmesi ve fazla ödediği verginin iadesini Mali İdareden talep ediyor. Talebin reddedilen şirket, idari işlemin iptali talebiyle konuyu yargıya taşıyor.
Vergi Mahkemesi kararı: Konuyu inceleyen vergi mahkemesi, davanın kabulüne karar veriyor.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Bölge İdare Mahkemesi kararı: Bölge İdare Mahkemesi, düzeltme talebinin reddine ilişkin işlemi hukuka aykırı bulmuyor, istinaf başvurusunu kabul ediyor ve vergi mahkemesi kararını kaldırarak davanın reddine kesin olarak karar veriyor. Bölge İdare Mahkemesi kararında gerekçe olarak, mevzuatta matrahın 2017 takvim yılı için %15 oranından az olmamak üzere artırılacağının belirtildiği, kanun koyucu tarafından alt limitin belirlendiği, mükelleflerin bu oran ve üzerinden matrah artırımı yapabileceklerinin açık olduğu, dolayısıyla davacının ilgili kanun hükümleri uyarınca %100 oranında matrah artırımında bulunduğu ve buna kanunen bir engel olmadığı gibi idarenin de bir zorlaması olmadığı görüldüğünden, yapılan matrah artırım oranının sehven yazıldığından bahisle bu hatanın düzeltilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı yer alıyor.
Danıştay Dördüncü Daire kararı: Kararın temyizi üzerine konuyu inceleyen Danıştay Dördüncü Dairesi; Davacı şirketin 7143 sayılı Kanun’da yer alan asgari matrah oranını beyan etmek istediği, İlgili Kanun hükmü gereği dava konusu dönemde ticari hayatın olağan akışına uygun olarak davacının 2017 kurumlar vergisi matrahının %15'ini beyan etme olanağı varken, %100 oranında matrah artırımında bulunmasının ticari hayatın olağan akışına aykırı olduğu Bu haliyle de yapılan matrah artırım oranının yanlışlıkla yazıldığının kabulü gerektiği gerekçeleriyle, davalı idareye yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşıyor ve aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararını bozuyor. (Danıştay 4. Dairesinin, E:2020/2183 K:2020/3476, T: 06.10.2020. Lexpera.)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��7. Vergi Hatası ve Hukuki Uyuşmazlık Ayrımı
Serbest muhasebeci mali müşavirlik faaliyetinde bulunan davacının, F1 Petrol Ürünleri Nakliye Turizm Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinin sahte fatura düzenleme fiiline iştirak ettiğinden bahisle adına kesilen vergi ziyaı cezalarının kaldırılması istemiyle yaptığı düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açılmıştır.
Vergi Mahkemesi kararı; Asliye Ceza Mahkemesinin kararı ve kararında yer alan gerekçelerle iştirak fiilinin oluşmadığı ortada olduğundan mükellefin şahsında hata olması sebebiyle düzeltme - şikayet başvurusunun zımnen reddine dair işlemin hukuk aykırı olduğu yönünde karar verilmiştir.
Danıştay kararı: Kararda, uyuşmazlığın çözümü, davacının sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlemek fiiline yardım ederek suça iştirak edip etmediğinin ortaya konulmasına bağlı olduğu belirtilmiştir. Bunun için de davacı hakkında düzenlenen raporlarda yer alan tespitler üzerinde hukuki yorum yapılması gerekmekte olduğundan davacı tarafından ileri sürülen iddiaların da ancak hukuka aykırılık iddiasıyla kesilen vergi ziyaı cezalarının kaldırılması istemiyle açılan davada incelenmesi mümkündür. Dolayısıyla, hukuki ihtilaf niteliğindeki dava konusu uyuşmazlığın vergi hatası kapsamında incelenmesi mümkün olmadığından, düzeltme ve şikayet başvurusunun reddine ilişkin işlemde yasal isabetsizlik bulunmadığından işlemi iptal eden Vergi Mahkemesi kararının bozulması gerekmektedir şeklinde hüküm kurulmuştur. (Danıştay 4. Daire, E: 2013/6954, K: 2016/3709, T: 01.12.2026. Lexpera)
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��8. Sonuç��
Vergilendirme işlemlerinden doğan uyuşmazlık hukuki bir ihtilaftan değil de maddi bir hatadan ibaret ise yasa koyucunun bu uyuşmazlığın çözümü için pahalı ve uzun dava yolu yerine düzeltme ve şikayet müessesini ihdas ettiği söylenebilmektedir. Hata düzeltme müessesesinin, aslında hukuki ihtilaflar dışında kalan maddi hata kaynaklı anlaşmazlıkların çözümü için ihdas edilen idari bir başvuru yolu olarak tasarlandığı görülmektedir.
Hata düzeltme müessesi ile vergi hatasının bulunduğu hallerde normal süreleri kaçıran yükümlüler için süreleri canlandıracak bir fırsat tasarlandığı söylenebilmektedir. Nitekim belirli süreçlerin izlenmesi sonucunda idari çözüm yönteminin olumsuz sonuçlanması, yargı yoluna başvuru için bir köprü görevi görmektedir. Hata düzeltme müessesesinin ihdas edilmesindeki amaç vergilendirme ve cezalandırma hususunda hukuki ihtilaf dışında kalan sorunların idari aşamada çözüme kavuşturulmasını sağlamak olduğundan yargı yoluna gidilmesi engellenerek bir çözüm yolu sunulması müessesesinin mahiyetine uymamakla birlikte müessese ruhuyla yargıya gidilmesinin önlenmesini amaçlamaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��8. Sonuç��
Hata düzeltme müessesi ile vergilendirme işlemlerindeki bir kısım sakatlıkların düzeltme zamanaşımı süresi içinde giderilmesine imkan verilmesi, vergilerin yasallığı ilkesinin uygulandığını ve hukuk devleti ilkesinin de işlerlik kazandığını göstermektedir. Açık ve mutlak hatanın varlığı halinde bu işlemin düzeltilebilmesi için yapılacak başvurunun yargı yolunun nispeten kısa sürelerinin yanında düzeltme zamanaşımı süresine tabii olması ve müessesinin yargı yoluna bir alternatif değil bir ön hazırlık sunması mahkemeye erişim hakkının sağlandığını da göstermektedir.
Yasal idare ve idari işlemin geri alınmasının da kendini gösterdiği hata düzeltme idari denetimin vergi alanındaki işleyişinin örneği olarak karşımıza çıkmaktadır.
VERGİ HATALARI VE DÜZELTME HÜKÜMLERİNE BİNAEN YAPILACAK DÜZELTMELERDE VERGİ HATASI VE HUKUKİ UYUŞMAZLIK AYRIMI��8. Sonuç��
Danıştay içtihatları incelendiğinde hata kavramının dar yorumundan vazgeçildiği, hata kavramının yorumunun yükümlü lehine genişletildiği söylenebilmektedir. Zaman içerisinde yüksek mahkemenin bakış açısının değişmesi yargı kararları arasında istikrar bulunmadığının bir göstergesi olabileceğinden yükümlülerin haklarını vergi yargısına özgü sürelere riayet edilecek yargı makamlarında aramasının daha güvenli bir yol olduğu söylenebilmektedir.
Düzeltmenin idare tarafından re’sen yapılabilmesi ve düzeltme başvurusunda bulunma için öngörülen zamanaşımı süresinin uzunluğu bakımından hata düzeltme müessesinin varlığını koruması gerektiği kanaatindeyiz. Zira hata düzeltme müessesesi ile vergilerin kanuniliği ve hukuk devleti ilkesi sağlanmaktadır.
Teşekkür ederim.�