1 of 13

- Neuropsychiatrische symptomen bij dementie�- Persoonlijkheidsstoornissen

Alzheimer café 8-4-2025

2 of 13

Dementie.

Definitie Dementie: een generieke term voor een combinatie van symptomen/stoornissen op het gebied van cognitie, stemming en gedrag (Verenso)

Prevalentie: Nederland 2024: 300.000 patiënten.

2040: 538.141 patiënten.

(Alzheimer Nederland)

3 of 13

Neuropsychiatrische symptomen

Neuropsychiatrische symptomen:
wanen en hallucinaties;
agitatie/agressie;
depressie/dysforie(extreme somberheid);
angst;
euforie/(extreme opgetogenheid);
apathie/onverschilligheid;
ontremd gedrag;
doelloos repetitief gedrag
Gedrag 's nachts
Eetgedrag (Zuidema, 2023)

4 of 13

Feiten

Thuiswonenden met dementie: onderzoek UM Maastricht; 95 % van de thuiswonenden met dementie heeft 1 of meer NPS
Meer dan 80% van alle verpleeghuispatiënten hebben één of meerdere neuropsychiatrische symptomen
Deze symptomen komen tot bij 90% van deze doelgroep voor en steeds vaker naarmate het dementieproces vordert (Zuidema)

5 of 13

Agitatie/ agressie

Agitatie: innerlijke rusteloosheid leidend tot ondoelmatig gedrag met een sterk repeterend karakter
Agressie: het periodiek optredend motorisch of verbaal gedrag dat de noodzakelijke zorg voor de patiënt belemmerd en waarbij fysieke of farmacologische maatregelen noodzakelijk zijn om schade aan personen of eigendom te voorkomen

(Verenso).

6 of 13

Typen agitatie/ agressie

Verbale niet-agressieve agitatie zoals voortdurend en buitensporig om aandacht of hulp vragen, of het telkens herhalen van zinnen en vragen.
Fysiek niet-agressief gedrag zoals doelloos rondlopen en telkens herhalende gedragingen.
Verbale agressie zoals vloeken, gillen en krijsen .
Fysiek agressief gedrag zoals slaan, schoppen, duwen, bijten en krabben. (Zuidema, 2023)

7 of 13

Algemene Tips bij agressie

Blijf kalm en toon inlevingsvermogen: Als een persoon met dementie agressief gedrag laat zien, is het essentieel om rustig te blijven en inlevingsvermogen te tonen. Sla een rustige toon aan en probeer je stem niet te verheffen.
Stel grenzen: Het is belangrijk om je grenzen aan te geven. Wat is acceptabel gedrag en wat niet? Doe dit op een rustige en respectvolle manier. Respecteer de waardigheid van de persoon, zelfs als ze agressief zijn.
Gebruik eenvoudig taalgebruik: Gebruik duidelijke en eenvoudige taal. Dit doe je door korte zinnen en simpele woorden te gebruiken. Probeer te achterhalen wat de trigger is geweest voor het gedrag van de persoon met dementie.
Zorg voor een veilige omgeving: Je kunt misschien niet direct het gedrag van de persoon met dementie veranderen, maar je kunt wel zorgen dat jullie omgeving veilig is. Dit kan betekenen dat je eventuele objecten moet verwijderen of iemand om ondersteuning moet vragen.

8 of 13

Persoonlijkheid & stoornis

Ieder mens heeft zo zijn karaktereigenschappen en eigenaardigheden.
We spreken pas van een persoonlijkheidsstoornis als je van deze eigenaardigheden hinder ondervindt.
En als je relaties, werk en verdere leven er ernstig onder lijden
Of je kunt genezen van een persoonlijkheidsstoornis hangt van verschillende factoren af.
Een aantal persoonlijkheidsstoornissen lijkt een erfelijke basis te hebben. Een stoornis ontstaat waarschijnlijk omdat de erfelijke aanleg en de opvoeding (nature en nurture) elkaar op een ongunstige manier beïnvloeden.
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis zijn daarom vaak moeilijk te veranderen.
De gevolgen van stoornissen in de persoonlijkheid, zoals depressies, angsten, zelfbeschadiging of relatie- en werkproblemen zijn vaak wel goed te behandelen. (PsyQ)

9 of 13

Symptomen

telkens terugkerende conflicten met mensen in de omgeving
een instabiel levenspatroon en niet goed richting aan het leven weten te geven
extreme gevoelsuitingen en sterke stemmingswisselingen
agressieve uitingen en snel impulsief reageren
snel buitengesloten of afgewezen voelen
nauwelijks zelfstandig keuzes in het leven durven te maken en angstig aan anderen vastklampen
op een dwangmatige manier bezig zijn om alles in het leven perfect te regelen

Het patroon van afwijkend reageren of handelen is niet gemakkelijk te doorbreken.
Daar komt bij dat veel mensen zich er niet bewust van zijn dat ze anders reageren dan andere mensen.
Ze zeggen 'zo ben ik nou eenmaal' of leggen de verantwoordelijkheid buiten zichzelf. In dat geval zijn ze vaak niet geneigd om psychische hulp te zoeken.

(PsyQ, 2024)

- Ouderen; pré morbide persoonlijkheidsstoornissen

10 of 13

��Cluster A

Als je een stoornis hebt die onder type A valt, dan kunnen anderen vinden dat je je vreemd gedraagt. Je leeft het liefst alleen en hebt weinig contact met mensen.

Er zijn 3 stoornissen die onder dit type vallen:

Paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Je vertrouwt anderen bijna niet, terwijl je daar geen goede reden voor hebt. Zo kun je bang zijn dat je partner, vrienden of collega’s je steeds proberen te bedriegen, beledigen of verraden.

Schizoïde persoonlijkheidsstoornis

Je hebt weinig interesse in de mensen om je heen en leeft zoveel mogelijk op jezelf. Dingen met anderen doen vind je niet leuk. Ook heb je moeite om de gevoelens van anderen te begrijpen. Daardoor heb je meestal weinig vrienden en geen partner.

Schizotypische persoonlijkheidsstoornis

Vaak denk, voel en beleef je dingen op een heel eigen manier. Je vindt het lastig om met mensen om te gaan. Anderen vinden het soms dan ook moeilijk om met je te praten of je te begrijpen.

11 of 13

Cluster B

Onder type B vallen stoornissen waarbij je moeite hebt om met je emoties om te gaan. Ook doe je vaak dingen zonder erbij na te denken. Daardoor kun je erg heftig en onvoorspelbaar reageren op situaties.

Er zijn 4 stoornissen die onder dit typevallen:

Antisociale persoonlijkheidsstoornis

Rekening houden met regels of anderen vind je moeilijk. Meestal doe je alleen dingen waar jij voordeel van hebt. Ook doe je dingen zonder over de gevolgen na te denken. Daardoor breng je jezelf of anderen regelmatig in de problemen.

Borderline persoonlijkheidsstoornis

Je hebt heftige emoties en relaties die grillig verlopen. Op het ene moment wil je je partner of vrienden dicht bij je hebben, maar op het andere moment weer op afstand houden. Dit maakt het voor anderen én jezelf vaak moeilijk om je gedrag te begrijpen. Ook ben je bang dat de mensen van wie je houdt je gaan verlaten.

Theatrale persoonlijkheidsstoornis

Het liefst krijg je de hele tijd aandacht. Bijvoorbeeld door je emoties te overdrijven. Of door met iemand te flirten, terwijl dat helemaal niet bij de situatie past. Krijg je geen aandacht, dan ervaar je stress, lichamelijke klachten en het gevoel dat je niet goed genoeg bent. Artsen noemen deze stoornis ook wel histrionische persoonlijkheidsstoornis.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis

Je hebt het gevoel dat je beter, belangrijker en specialer bent dan de rest. Je wilt dat mensen je bewonderen en vindt het moeilijk om rekening te houden met anderen en hun gevoelens.

12 of 13

Cluster C

Stoornissen onder type C zorgen er meestal voor dat je je heel angstig en onzeker voelt. Zo kun je erg bang zijn om een relatie of vriendschap te beginnen.

Er zijn 3 stoornissen die onder dit type vallen:

Vermijdende persoonlijkheidsstoornis

Je denkt slecht over jezelf en bent bang dat anderen je bijvoorbeeld raar, stom, saai of onaardig vinden. Daardoor ga je sociale situaties liever uit de weg.

Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis

Je wilt graag dat iemand voor je zorgt en hebt het liefst altijd een partner. Iets zelf ondernemen of beslissen durf je meestal niet. Anderen moeten je daarom steeds beloven dat iets goed zit of goed komt. Om de steun en hulp van anderen te krijgen, doe je regelmatig dingen waar je geen zin in hebt.

Dwangmatige persoonlijkheidsstoornis

Je wilt alles onder controle hebben en dingen perfect doen. Werk, school en andere taken moeten gebeuren volgens je eigen regels of in een speciale volgorde. Omdat dit veel tijd kost, heb je weinig ruimte voor ontspanning en sociale dingen.

Deze stoornis heet ook wel obsessief-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPS).

13 of 13

Vragen