2. Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ�2.2 Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση

1

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

2

Η ζωή στην Αίγυπτο ήταν άμεσα συνδεδεμένη με το Νείλο και τις πλημμύρες του .

• Η άρδευση των χωραφιών και η συντήρηση των αυλακιών ήταν μια επίπονη και συνεχής εργασία που δίδαξε τη συνεργασία στους κατοίκους, αλλά δημιουργούσε και την ανάγκη της επίβλεψης του κράτους.
• Στη γόνιμη από τον ποταμό αιγυπτιακή γη καλλιεργούνταν
• εκτός από το σιτάρι και το κριθάρι,
• το λινάρι,
• τα οπωροφόρα δένδρα
• και τα κηπευτικά.
• Οι Αιγύπτιοι στις όχθες του Νείλου μάζευαν πάπυρους και λωτούς.
• Η βάση της οικονομίας στην Αίγυπτο ήταν η γεωργία.
• Η συστηματική οργάνωσή της ήταν κάτω από την άμεση επίβλεψη του κράτους, δηλαδή του φαραώ.
• Βασιλικοί υπάλληλοι παρακολουθούσαν τις γεωργικές εργασίες και συγκέντρωναν από τη συγκομιδή το ποσοστό που ανήκε στο φαραώ.

​

• Σε επίπεδο οικογενειακής παραγωγής κατασκεύαζαν ένα είδος μπίρας από τη ζύμωση κριθαρένιου ψωμιού.

​

• Ασχολήθηκαν με την κτηνοτροφία αλλά και το ψάρεμα στα νερά του ποταμού.

​

• Ποιοι παράγοντες καθόριζαν την οικονομία της αρχαίας Αιγύπτου
• και με ποιους τρόπους το κράτος συμμετείχε στην οργάνωσή της;

3

Η ζωή στην Αίγυπτο ήταν άμεσα συνδεδεμένη με το Νείλο και τις πλημμύρες του .

• Η άρδευση των χωραφιών και η συντήρηση των αυλακιών ήταν μια επίπονη και συνεχής εργασία που δίδαξε τη συνεργασία στους κατοίκους, αλλά δημιουργούσε και την ανάγκη της επίβλεψης του κράτους.
• Στη γόνιμη από τον ποταμό αιγυπτιακή γη καλλιεργούνταν
• εκτός από το σιτάρι και το κριθάρι,
• το λινάρι,
• τα οπωροφόρα δένδρα
• και τα κηπευτικά.
• Οι Αιγύπτιοι στις όχθες του Νείλου μάζευαν πάπυρους και λωτούς.
• Η βάση της οικονομίας στην Αίγυπτο ήταν η γεωργία.
• Η συστηματική οργάνωσή της ήταν κάτω από την άμεση επίβλεψη του κράτους, δηλαδή του φαραώ.
• Βασιλικοί υπάλληλοι παρακολουθούσαν τις γεωργικές εργασίες και συγκέντρωναν από τη συγκομιδή το ποσοστό που ανήκε στο φαραώ.

​

• Σε επίπεδο οικογενειακής παραγωγής κατασκεύαζαν ένα είδος μπίρας από τη ζύμωση κριθαρένιου ψωμιού.

​

• Ασχολήθηκαν με την κτηνοτροφία αλλά και το ψάρεμα στα νερά του ποταμού.

​

• Ποιοι παράγοντες καθόριζαν την οικονομία της αρχαίας Αιγύπτου
• και με ποιους τρόπους το κράτος συμμετείχε στην οργάνωσή της;

4

• Η ανατολική όχθη του Νείλου.�Γιατί οι κατοικίες είναι χτισμένες στα υψώματα;

​

Αρχαία Ιστορία Α΄ Γυμνασίου, Βιβλίο Μαθητή, Κεφ. Β΄, «Οι λαοί και οι πολιτισμοί της Εγγύς Ανατολής

5

Αρχιτεκτονική- Βιοτεχνία

​

• Ο λαός εργαζόταν παράλληλα στην οικοδόμηση των μεγάλων έργων,
• ναών,
• ανακτόρων,
• ταφικών μνημείων τα οποία κατασκεύαζαν οι φαραώ.

​

• Μεγάλος αριθμός ειδικευμένων τεχνιτών,
• μεταλλουργών,
• ξυλουργών,
• κεραμοποιών,
• ναυπηγών,
• αρχιτεκτόνων κ.ά., κατασκεύαζε ποικίλα προϊόντα για μια εξελιγμένη κοινωνία.

​

• Αρκετοί τεχνίτες εργάζονταν
• σε ιδιωτικά εργαστήρια,
• οι περισσότεροι όμως και οι καλύτεροι εργάζονταν στα ανακτορικά εργαστήρια,
• διότι ο κύριος όγκος της βιοτεχνικής παραγωγής, όπως και του εμπορίου, ήταν ελεγχόμενος από το φαραώ. 

Εμπόριο – υπηρεσίες

​

• Το εμπόριο βασιζόταν
• στην εξαγωγή του πλεονάσματος των παραγόμενων στην Αίγυπτο αγαθών, όπως
• δημητριακών,
• παπύρου,
• ή πρώτων υλών, όπως χρυσού,
• και στην εισαγωγή υλών που έλειπαν από τη χώρα, όπως
• ξυλείας,
• χαλκού,
• αργύρου κ.ά.
• Η παροχή υπηρεσιών ήταν ένας άλλος οικονομικός τομέας που απασχολούσε αρκετά μεγάλο αριθμό πολιτών.

• Ποιες οικονομικές δραστηριότητες εκτός από τη γεωργία ανέπτυξαν οι Αιγύπτιοι και ποιος έλεγχε το εμπόριο;

6

Αρχιτεκτονική- Βιοτεχνία

​

• Ο λαός εργαζόταν παράλληλα στην οικοδόμηση των μεγάλων έργων,
• ναών,
• ανακτόρων,
• ταφικών μνημείων τα οποία κατασκεύαζαν οι φαραώ.

​

• Μεγάλος αριθμός ειδικευμένων τεχνιτών,
• μεταλλουργών,
• ξυλουργών,
• κεραμοποιών,
• ναυπηγών,
• αρχιτεκτόνων κ.ά., κατασκεύαζε ποικίλα προϊόντα για μια εξελιγμένη κοινωνία.

​

• Αρκετοί τεχνίτες εργάζονταν
• σε ιδιωτικά εργαστήρια,
• οι περισσότεροι όμως και οι καλύτεροι εργάζονταν στα ανακτορικά εργαστήρια,
• διότι ο κύριος όγκος της βιοτεχνικής παραγωγής, όπως και του εμπορίου, ήταν ελεγχόμενος από το φαραώ. 

Εμπόριο – υπηρεσίες

​

• Το εμπόριο βασιζόταν
• στην εξαγωγή του πλεονάσματος των παραγόμενων στην Αίγυπτο αγαθών, όπως
• δημητριακών,
• παπύρου,
• ή πρώτων υλών, όπως χρυσού,
• και στην εισαγωγή υλών που έλειπαν από τη χώρα, όπως
• ξυλείας,
• χαλκού,
• αργύρου κ.ά.
• Η παροχή υπηρεσιών ήταν ένας άλλος οικονομικός τομέας που απασχολούσε αρκετά μεγάλο αριθμό πολιτών.

• Ποιες οικονομικές δραστηριότητες εκτός από τη γεωργία ανέπτυξαν οι Αιγύπτιοι και ποιος έλεγχε το εμπόριο;

7

▲Τοιχογραφία από ταφικό ναό της Θήβας. Ο κάτοχος του τάφου απεικονίζεται να κυνηγάει στα έλη, συνοδευόμενος από τη σύζυγο του και την κόρη του. Στο κυνήγι συμμετέχει και η γάτα του, η οποία επιτίθεται στα πουλιά. (Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο)

• Πώς καλύπτονταν οι ανάγκες της διοίκησης στην Αρχαία Αίγυπτο;

​

Η διοίκηση είχε ανάγκη από μορφωμένους πολίτες και με ειδικές γνώσεις:

• οι ιερείς για την κάλυψη των αναγκών ενός θεοκρατικού κράτους,
• οι γραφείς, που γνώριζαν τη δύσκολη ιερογλυφική γραφή για τη λειτουργία της κρατικής μηχανής
• και οι επαγγελματίες στρατιωτικοί για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της αυτοκρατορίας,
• συνέβαλλαν όλοι στην καλύτερη οργάνωση και λειτουργία του κράτους.  

• Πώς καλύπτονταν οι ανάγκες της διοίκησης στην Αρχαία Αίγυπτο;

​

Η διοίκηση είχε ανάγκη από μορφωμένους πολίτες και με ειδικές γνώσεις:

• οι ιερείς για την κάλυψη των αναγκών ενός θεοκρατικού κράτους,
• οι γραφείς, που γνώριζαν τη δύσκολη ιερογλυφική γραφή για τη λειτουργία της κρατικής μηχανής
• και οι επαγγελματίες στρατιωτικοί για τη διατήρηση και την ανάπτυξη της αυτοκρατορίας,
• συνέβαλλαν όλοι στην καλύτερη οργάνωση και λειτουργία του κράτους.  

10

Η συμμετοχή των Αιγυπτίων στην παραγωγική διαδικασία είχε τις συνέπειες της στη διάρθρωση της κοινωνίας. Στην κορυφή βρισκόταν ο φαραώ, ο οποίος ενσάρκωνε τον επίγειο θεό αλλά και το κράτος. Σ' αυτόν ο λαός εναπέθετε τις ελπίδες του για την επιτυχία των συλλογικών του προσπαθειών. Ήταν απροσπέλαστος και η θέληση του αποτελούσε νόμο για τους υπηκόους. 

Στην κοινωνική ιεραρχία κάτω απ' αυτόν βρίσκονταν οι ιερείς, οι ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι και οι γραφείς που συγκροτούσαν την τάξη των ισχυρών. Ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα αποτελούσαν οι επαγγελματίες στρατιωτικοί, που κληρονομούσαν το επάγγελμα και στους οποίους ο φαραώ παραχωρούσε εκτάσεις γης για καλλιέργεια. 

Το μεγαλύτερο όμως μέρος της αιγυπτιακής κοινωνίας αποτελούσαν οι ελεύθεροι πολίτες, γεωργοί ή τεχνίτες, που εργάζονταν σκληρά για το μεγαλείο του φαραώ.

Οι δούλοι, τέλος, προέρχονταν από τους πολέμους ή αγοράζονταν από τους εμπόρους. Υπήρχαν ιδιωτικοί δούλοι, που σπανίως ξεπερνούσαν τους δύο σε κάθε οικογένεια και κρατικοί, που ανήκαν στο φαραώ και εργάζονταν στα κρατικά εργαστήρια, στους ναούς, στα ορυχεία, τα λατομεία κ.ά. Ωστόσο, στην ιεραρχημένη αιγυπτιακή κοινωνία διακρίνουμε κάποια κοινωνική ευελιξία. Ιδιαίτερα στην περίοδο του Νέου Βασιλείου, το σύστημα των κοινωνικών τάξεων δεν ήταν αυστηρά κλειστό, αφού, έστω και σε περιορισμένη κλίμακα, υπήρχε η δυνατότητα μεταπήδησης από τη μια τάξη στην άλλη. Είναι γνωστό ότι άνθρωποι ταπεινής κοινωνικής προέλευσης έφτασαν να καταλάβουν σημαντικά αξιώματα και έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην εποχή τους.

• Ποια ήταν η κοινωνική διάρθρωση στην Αρχαία Αίγυπτο;

11

Η συμμετοχή των Αιγυπτίων στην παραγωγική διαδικασία είχε τις συνέπειες της στη διάρθρωση της κοινωνίας. Στην κορυφή βρισκόταν ο φαραώ, ο οποίος ενσάρκωνε τον επίγειο θεό αλλά και το κράτος. Σ' αυτόν ο λαός εναπέθετε τις ελπίδες του για την επιτυχία των συλλογικών του προσπαθειών. Ήταν απροσπέλαστος και η θέληση του αποτελούσε νόμο για τους υπηκόους. 

Στην κοινωνική ιεραρχία κάτω απ' αυτόν βρίσκονταν οι ιερείς, οι ανώτατοι κρατικοί υπάλληλοι και οι γραφείς που συγκροτούσαν την τάξη των ισχυρών. Ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα αποτελούσαν οι επαγγελματίες στρατιωτικοί, που κληρονομούσαν το επάγγελμα και στους οποίους ο φαραώ παραχωρούσε εκτάσεις γης για καλλιέργεια. 

Το μεγαλύτερο όμως μέρος της αιγυπτιακής κοινωνίας αποτελούσαν οι ελεύθεροι πολίτες, γεωργοί ή τεχνίτες, που εργάζονταν σκληρά για το μεγαλείο του φαραώ.

Οι δούλοι, τέλος, προέρχονταν από τους πολέμους ή αγοράζονταν από τους εμπόρους. Υπήρχαν ιδιωτικοί δούλοι, που σπανίως ξεπερνούσαν τους δύο σε κάθε οικογένεια και κρατικοί, που ανήκαν στο φαραώ και εργάζονταν στα κρατικά εργαστήρια, στους ναούς, στα ορυχεία, τα λατομεία κ.ά. Ωστόσο, στην ιεραρχημένη αιγυπτιακή κοινωνία διακρίνουμε κάποια κοινωνική ευελιξία. Ιδιαίτερα στην περίοδο του Νέου Βασιλείου, το σύστημα των κοινωνικών τάξεων δεν ήταν αυστηρά κλειστό, αφού, έστω και σε περιορισμένη κλίμακα, υπήρχε η δυνατότητα μεταπήδησης από τη μια τάξη στην άλλη. Είναι γνωστό ότι άνθρωποι ταπεινής κοινωνικής προέλευσης έφτασαν να καταλάβουν σημαντικά αξιώματα και έπαιξαν σπουδαίο ρόλο στην εποχή τους.

• Ποια ήταν η κοινωνική διάρθρωση στην Αρχαία Αίγυπτο;

12

► Το ιστορικό μυθιστόρημα "Σινουχέ, ο Αιγύπτιος" είναι το πιο γνωστό ίσως βιβλίο του διάσημου Φινλανδού συγγραφέα Μίκα Βαλτάρι. Μεταφράστηκε σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες και πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα σε ολόκληρο τον κόσμο. Διαδραματίζεται στην Αίγυπτο την εποχή της δέκατης όγδοης δυναστείας, στα χρόνια της βασιλείας του φαραώ Ενχατόν και της συζύγου του Νεφερτίτης. Μέσα από τις περιπέτειες του γιατρού Σινουχέ παρακολουθούμε την καθημερινή ζωή στην Αίγυπτο και στη Συρία, στη Βαβυλώνα και στην μινωική Κρήτη, αλλά και τις πολεμικές, θρησκευτικές και πολιτικές έριδες που άλλαξαν τη μορφή του αρχαίου κόσμου. 

https://www.politeianet.gr/el/products/9789602191866-mika-baltari-kaledhs-sinouxe-o-aiguptios

13

• Να εξηγήσετε γιατί η πολιτική οργάνωση του Αιγυπτιακού κράτους χαρακτηρίζεται θεοκρατική.

​

Η πολιτική οργάνωση.

• Χρονολογία: Από τις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ.
• Βασική αρχή:
• Η εξουσία στηριζόταν στη θεοποίηση του φαραώ.
• Ρόλος της θρησκείας:
• Καθοριστικός για τη ζωή των Αιγυπτίων.
• Αντίστοιχος ρόλος με αυτόν που είχε στη Μεσοποταμία.
• Ο φαραώ:
• Αναφερόταν ως θεός σε πλήθος επιγραφών.
• Σε ορισμένα κείμενα παρουσιαζόταν και ως άνθρωπος, αλλά χωρίς να μειώνεται η θεϊκή του υπόσταση.
• Μύθοι και θεοί:
• Οι θεοί είχαν ανθρώπινες ιδιότητες στους αιγυπτιακούς μύθους.
• Χαρακτήρας του κράτους:
• Θεοκρατικός (εξουσία = θρησκεία + πολιτική).

14

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

«σωστό» ή «λάθος»

1. Το μεγαλύτερο μέρος της αιγυπτιακής κοινωνίας αποτελούσαν δούλοι. 27789

Λ

• Η βάση της οικονομίας της Αιγύπτου ήταν το εμπόριο. 28656

Λ

• Στην αρχαία Αίγυπτο άνθρωποι ταπεινής κοινωνικής προέλευσης έφτασαν να καταλάβουν σημαντικά αξιώματα. 29039

Σ

• Η οργάνωση του κράτους της αρχαίας Αιγύπτου είχε χαρακτήρα θεοκρατικό. 30399, 30400, 30405, 35596

Σ

• Βάση της οικονομίας στην αρχαία Αίγυπτο ήταν η ναυτιλία. 30401

Λ

• Η πολιτική οργάνωση στην αρχαία Αίγυπτο βασίστηκε στην ιδέα της θεοποίησης του φαραώ. 34172

Σ

• Οι Αιγύπτιοι μάζευαν στις όχθες του Νείλου πάπυρους και λωτούς. 34179

Σ

• Στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας στην Αίγυπτο βρισκόταν το ιερατείο. 34190

Λ

• Στην αρχαία Αίγυπτο ο Φαραώ είχε απόλυτη εξουσία, αλλά δεν αντιμετωπιζόταν σαν θεός 35285

Λ

15

10. Βάση της οικονομίας στην Αίγυπτο ήταν η γεωργία. 35289

Σ

• Στην ιεραρχημένη αιγυπτιακή κοινωνία δεν υπάρχει δυνατότητα κοινωνικής ευελιξίας, καθώς το σύστημα των κοινωνικών τάξεων είναι αυστηρά κλειστό. 35291

Λ

​

Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις παρακάτω προτάσεις:

1. Στην αρχαία Αίγυπτο: 30398

α. επικεφαλής του κράτους ήταν ο άνακτας (άναξ)

β. χρησιμοποιούσαν τη γραμμική Α ΄γραφή

γ. η ζωή ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τον Νείλο

δ. ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα ήταν οι πληβείοι.

(Ι) 1γ,

​

2. Στην αρχαία Αίγυπτο: 30404

α. η εκμάθηση των ιερογλυφικών δεν απαιτούσε κάποια ιδιαίτερη ειδίκευση

β. η γεωργία δεν ήταν υπό την επίβλεψη του κράτους

γ. οι γραφείς δεν ήταν ανώτεροι κρατικοί υπάλληλοι

δ. η ζωή ήταν άμεσα συνδεδεμένη με τον Νείλο και τις πλημμύρες του

1δ,

​

3. Το μεγαλύτερο μέρος της αιγυπτιακής κοινωνίας αποτελούσαν οι:

1. α. δούλοι β. επαγγελματίες στρατιωτικοί γ. ελεύθεροι πολίτες δ. ιερείς 31629

γ.

16

4. Ανώτατη αρχή στην αρχαία Αίγυπτο ήταν: α. το ιερατείο β. ο Φαραώ γ. οι γραφείς δ. οι πολεμιστές 32423

β.

​

5. Οι γραφείς στην αρχαία Αίγυπτο: 34164

α. ήταν μέλη του ιερατείου β. ανήκαν στην τάξη των δούλων γ. συμπεριλαμβάνονταν στην τάξη των ισχυρών

δ. ανήκαν στον οικογενειακό-συγγενικό κύκλο των φαραώ.

γ.

​

6. Η οργάνωση του κράτους στην αρχαία Αίγυπτο είχε χαρακτήρα:

α. θεοκρατικό β. βασιλικό γ. τυραννικό δ. αριστοκρατικό35594

α.

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Β περισσεύει:

1.β. Να εξηγήσετε το περιεχόμενο των παρακάτω ιστορικών όρων:

δούλοι (Αιγύπτου) 28162

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: δούλοι (Αιγύπτου): Η Αίγυπτος, Η κοινωνία, «[…] Οι δούλοι τέλος … τα λατομεία κ.ά […]».

​

Φαραώ 29836

Η Αίγυπτος. Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση, «[…] Στην κορυφή βρισκόταν ο φαραώ … νόμο για τους υπηκόους. […]»

17