1 of 14

DULLIAU YMCHWIL UG

Samplu

Materion Moesegol

2 of 14

SAMPLU - BETH YW DEWIS SAMPL?

Beth yw Sampl?

  • Yr unigolion a ddewisir i’w hastudio mewn darn o waith ymchwil.
  • Cynrychiolaeth o’r boblogaeth gyfan
  • Mae’r bobl a ddewisir i’r sampl yn groes-doriad o’r boblogaeth gyfan.
  • Mae defnyddio sampl yn arbed amser ac arian oherwydd gellir dewis y bobl sydd i gymryd rhan yn yr astudiaeth yn ofalus.
  • Os dewisir sampl yn ofalus gellir gwneud tybiaethau ynglŷn â’r holl boblogaeth a gynrychiolir gan y sampl.

3 of 14

Y broses o ddewis sampl

  1. Penderfynu ar y ‘boblogaeth sampl’. Er enghraifft wrth astudio patrymau pleidleisio ymysg 6ed dosbarth Glantaf yna’r boblogaeth bleidleisio bydd bob disgybl yn 6ed dosbarth Glantaf sydd â’r hawl i bleidleisio.

​

  1. Gelwir y boblogaeth sampl yma yn ffrâm sampl.

Y ffyrdd mwyaf cyffredin o ffurfio ffrâm sampl yw drwy edrych ar:-

  • Y cyfrifiad
  • Y cofrestr etholiad
  • Y llyfr ffôn

​

  1. Y cam nesaf yw penderfynu pa ddull o ddewis sampl i’w ddefnyddio:-

Dyma’r dulliau mwyaf cyffredin ac effeithiol ac mae eich dewis yn dibynnu ar natur eich ymchwil

4 of 14

Cynrychiolaeth

Cynrychioldeb (representativness)

Golyga hyn fod y rhai a gwestiynwyd mewn cyfweliad neu arolwg yn nodweddiadol o’r boblogaeth dan sylw. Os nad ydynt yna bydd y canlyniadau yn gamarweiniol. Er enghraifft os astudir patrymau pleidleisio pensiynwyr ni fydda sampl o bobl 25 oed yn gynrychiadol o’r grŵp dan sylw.

​

Ar ol nodi poblogaeth darged, mae’r ymchwilwyr yn ceisio dewis detholiad ar hap o bobl i gymryd rhan yn yr astudiaeth- yn y cyd-destun hwn, mae ar hapy yn golygu bod gan bawb yr un tebygolrwydd o gael eu dewis i gymryd rhan. Er enghraifft, er mwyn cael sampl o ddeg o bobl o ddosbarth o 30o fyfyrwyr, byddai’r holl enwau yn cael eu rhoi mewn het a’r deg cyntaf i gael eu tynnu allan fyddai’r sampl.

​

Cynnwys dwy broses:

  1. Cael rhestr o’r holl bobl sydd yn y boblogaeth sampl
  2. Defnyddio un o’r dulliau canlynol i gael grwp cynrychiadol o’r boblogaeth sampl:

Hapsamplu

Hapsamplu haenedig

Hapsamplu systamtig

Samplu Cwota

Sampl anghynrychiadol

Ar ol dewis poblogaeth darged nod yr ymchwilydd yw dewis pobl i gymryd rhan yn yr astudiath ymchwil sydd ȃ gwybodaeth berthnasol, o bosibl. Yn aml, mae grwpiau sampl o’r fath yn fach iawn, ac oherwydd nad oes angen i’r sampl fod yn gynrychiadol nac yn gyffredinoladwy, y rhai sydd ȃ mewnwelediad fydd yn cael eu gwahaodd i gymryd rhan.

Defnyddio’r dulliau canlynol: samplu pelen eira, samplu gwirfoddolwyr neu samplu cyfleus.

5 of 14

Dulliau SAMPLU

Poblogaeth samplu

Tebygolrwydd - ffram sampl

Anhebygolrwydd - dim ffram sampl

HAP

Strwythedig

Systematig

Gwirfoddol

Cyfle/Cyfleustra

CWOTA

PWRPASOL

Pelen Eira

Ceidwad y clwydi-mynediad- ethigol Caniatad Cynrychioldeb Cyffredinoli

6 of 14

Adolygu geirfa samplu

POBLOGAETH SAMPL

FFRAM SAMPL

CYNRYCHIOLAETH

CYFFREDINOLI

MYNEDIAD

CEIDWAD Y CLWYDI

7 of 14

Ffrȃm sampl

Poblogaeth sampl

Sampl

Poblogaeth

8 of 14

9 of 14

C) Haen-Sampl

Mae’r dull hwn yn fodd i sicrhau mwy o gynrychiolaeth. Fe fydd y ffrâm yn cael eu rhannu i grwpiau e.e. yn ôl oed, rhyw, crefydd, grŵp ethnig, dosbarth cymdeithasol, swydd ac yn y blaen yna dewisir sampl bach (drwy hap-ddewis neu systemig) o bob grŵp.

Mae haen-sampl yn effeithiol os oes genych ddigon o wybodaeth i rannu’r ffrâm i grwpiau, e.e. drwy edrych ar y llyfr ffôn nid ydym yn cael llawer o wybodaeth am yr unigolion oni bai am eu rhyw a’u hardal.

​

CH) Sampl pwrpasol

Yn aml defnyddir y dull hwn gan ymchwil marchnad – lle ceir person yn sefyll ar y stryd fawr yn edrych am bobl anffodus sy’n pasio. Os ydych am ddarganfod patrymau pleidleisio pobl ifanc 18-21 oed yng Nghaerdydd yna byddwch yn stopio’r bobl sy’n eich pasio ac yn ffitio i’r categori hwn a’u holi.

Mae i’r dull hwn ei fanteision, mae’n gyflym, syml, ond eto, nid yw’n hollol gynrychiadol. Er enghraifft os byddwch yn holi am 3 o’r gloch ar brynhawn ddydd Mawrth mae’r tebygolrwydd o gael pobl ifanc 18-21 sy’n gweithio neu mewn addysg llawn amser yn eich sampl yn fach, fe fydd eich sampl yn anghytbwys gyda phobl ifanc di-waith.

Mae tuedd yn anodd ei osgoi yma. Gall ymchwilydd fod yn ofn holi rhywun sy’n edrych yn galed neu’n fygythiol ac o ganlyniad yn osgoi eu stopio a’u holi.

​

D) Sampl pelen-eira

Weithiau mae’n anodd iawn dod o hŷd i bobl i lenwi eich sampl am amryw o resymau:-

  • Methu cael rhestr o enwau i’r ffrâm
  • Y ffrâm rhy fawr i ddechrau dewis pobl
  • Y ffrâm rhy fach, yn enwedig os ydych yn ymchwilio pwnc arbennig e.e. Catholigion Cymraeg di-waith a chyffuriau.
  • Nid yw pobl bob tro yn fodlon cymryd rhan mewn ymchwil yn enwedig os yw’n fater sensitif e.e. cyffuriau, camdrin rhywiol, troseddu.

Un ffordd o oresgyn y problemau hyn yw creu rhwydwaith o bobl tebyg. Dyma yw sail y sampl pelen-eira. Mae’n gweithio fel hyn:- mae’r ymchwilydd dyn ffeindio un person sy’n ffitio’r ffrâm ac mae’n rhaid i’r person hwnnw wedyn yn ffeindio person arall tebyg a hwnnw wedyn yn ffeindio un arall tebyg i hwnnw yn ffeindio un arall ac yn y blaen nes fod gennych ddigon o bobl i lenwi eich sampl.

Nid yw’r modd hwn yn hollol gynrychiadol oherwydd fe ddibyna ar gymeradwyaeth personol ac mae’n debygol o gymryd dipyn o amser.

10 of 14

Math o samplu

Cryferdau

Gwendidau

Pryd byddech chi’n ei ddefnyddio?

Samplu ar hap

​

​

Pan fydd gennych chi restr glir o enwau pobl sy’n debyg yn gyffredinol.

Samplu Haenus/haenedig

​

​

Pan fydd pobl ychydig yn wahanol, o ran oed neu rywedd.

Samplu

Systematig

​

​

Pan fydd gennych chi restr glir o enwau pobl sy’n debyg yn gyffredinol.

Dulliau SAMPLU

11 of 14

Math o samplu

Cryferdau

Gwendidau

Pryd byddech chi’n ei ddefnyddio?

Samplu Pelen-eira

​

​

Pan na fyddwch chi’n siwr pwy yn union sy’n bodloni eich mein prawf, ac mae arnoch chi angen dod o hyd i ragor o bobl i gymryd rhan yn yr ymchwil .

Samplu cyfle/gwirfoddol

​

​

Pan fydd nifer o bobl ar gael ar un adeg benodol

Samplu Cwota

​

​

Pan fydd angen sicrhau rhywfaint o gynrychioldeb; e.e i sicrhau bod llais yn cael ei oi i leafrifoedd ethnig yn y gwiath ymchwil .

Dulliau SAMPLU

12 of 14

Gweithgaredd:

Mae eich athro yn gofyn i chi ymchwilio i bwysigrwydd rheolau ysgol i ddisgyblion. Disgrifiwch y broses samplu bosibl gan ddefnyddio’r termau yn y sleid diwethaf.

Poblogaeth

Poblogaeth sampl

​

Ffrȃm sampl

​

Sampl

​

13 of 14

Gweithgaredd:

Mae eich athro yn gofyn i chi ymchwilio i bwysigrwydd rheolau ysgol i ddisgyblion. Disgrifiwch y broses samplu bosibl gan ddefnyddio’r termau yn y sleid diwethaf.

Poblogaeth

Yr ysgol gyfan; athrawon, staff ategol fel y glanhawyr, a disgyblion

Poblogaeth sampl

Disgyblion

Ffrȃm sampl

Disgyblion rhwng blwddyn 7 a blwyddyn 11

Sampl

Sampl Systematig

14 of 14

Ystyr y term-

Nid yw'n ymarferol astudio pawb sy'n perthyn i gategori mae cymdeithasegwyr eisiau ei astudio.

  • Mae cymdeithasegwyr yn astudio grwpiau bach o bobl sy'n cynrychioli grwpiau mwy o bobl.
  • Mae cymdeithasegwyr empirig yn pwysleisio pwysigrwydd gofalu bod y grŵp bach yn debyg i'r grŵp mwy. Cynrychioldeb yw hyn.
  • Os yw’r sampl yn gynrychioladol o’r bologaeth mae’n ymchwilio iddi yna mae’n haws cyffredinoli y canlyniadau a dweud fod y canlyniadau hynny yn gallu disgrifio y bologaeth gyfan.

Eitem- Arolwg iechyd Cymru 2014 Cynrychiadol - plant, oedolion (15,000 oedolion)

Cymdeithasegydd/Enghraifft eich hun -

Y British Household Panel Survey (2016) yn cynnal cyfweliadau strwythedig yn holi pobl am gwasanaethau cyhoeddus.