DULLIAU YMCHWIL UG
Samplu
Materion Moesegol
SAMPLU - BETH YW DEWIS SAMPL?
Beth yw Sampl?
Y broses o ddewis sampl
Y ffyrdd mwyaf cyffredin o ffurfio ffrâm sampl yw drwy edrych ar:-
Dyma’r dulliau mwyaf cyffredin ac effeithiol ac mae eich dewis yn dibynnu ar natur eich ymchwil
Cynrychiolaeth
Cynrychioldeb (representativness)
Golyga hyn fod y rhai a gwestiynwyd mewn cyfweliad neu arolwg yn nodweddiadol o’r boblogaeth dan sylw. Os nad ydynt yna bydd y canlyniadau yn gamarweiniol. Er enghraifft os astudir patrymau pleidleisio pensiynwyr ni fydda sampl o bobl 25 oed yn gynrychiadol o’r grŵp dan sylw.
Ar ol nodi poblogaeth darged, mae’r ymchwilwyr yn ceisio dewis detholiad ar hap o bobl i gymryd rhan yn yr astudiaeth- yn y cyd-destun hwn, mae ar hapy yn golygu bod gan bawb yr un tebygolrwydd o gael eu dewis i gymryd rhan. Er enghraifft, er mwyn cael sampl o ddeg o bobl o ddosbarth o 30o fyfyrwyr, byddai’r holl enwau yn cael eu rhoi mewn het a’r deg cyntaf i gael eu tynnu allan fyddai’r sampl.
Cynnwys dwy broses:
Hapsamplu
Hapsamplu haenedig
Hapsamplu systamtig
Samplu Cwota
Sampl anghynrychiadol
Ar ol dewis poblogaeth darged nod yr ymchwilydd yw dewis pobl i gymryd rhan yn yr astudiath ymchwil sydd ȃ gwybodaeth berthnasol, o bosibl. Yn aml, mae grwpiau sampl o’r fath yn fach iawn, ac oherwydd nad oes angen i’r sampl fod yn gynrychiadol nac yn gyffredinoladwy, y rhai sydd ȃ mewnwelediad fydd yn cael eu gwahaodd i gymryd rhan.
Defnyddio’r dulliau canlynol: samplu pelen eira, samplu gwirfoddolwyr neu samplu cyfleus.
Dulliau SAMPLU
Poblogaeth samplu
Tebygolrwydd - ffram sampl
Anhebygolrwydd - dim ffram sampl
HAP
Strwythedig
Systematig
Gwirfoddol
Cyfle/Cyfleustra
CWOTA
PWRPASOL
Pelen Eira
Ceidwad y clwydi-mynediad- ethigol Caniatad Cynrychioldeb Cyffredinoli
Adolygu geirfa samplu
POBLOGAETH SAMPL
FFRAM SAMPL
CYNRYCHIOLAETH
CYFFREDINOLI
MYNEDIAD
CEIDWAD Y CLWYDI
Ffrȃm sampl
Poblogaeth sampl
Sampl
Poblogaeth
C) Haen-Sampl
Mae’r dull hwn yn fodd i sicrhau mwy o gynrychiolaeth. Fe fydd y ffrâm yn cael eu rhannu i grwpiau e.e. yn ôl oed, rhyw, crefydd, grŵp ethnig, dosbarth cymdeithasol, swydd ac yn y blaen yna dewisir sampl bach (drwy hap-ddewis neu systemig) o bob grŵp.
Mae haen-sampl yn effeithiol os oes genych ddigon o wybodaeth i rannu’r ffrâm i grwpiau, e.e. drwy edrych ar y llyfr ffôn nid ydym yn cael llawer o wybodaeth am yr unigolion oni bai am eu rhyw a’u hardal.
CH) Sampl pwrpasol
Yn aml defnyddir y dull hwn gan ymchwil marchnad – lle ceir person yn sefyll ar y stryd fawr yn edrych am bobl anffodus sy’n pasio. Os ydych am ddarganfod patrymau pleidleisio pobl ifanc 18-21 oed yng Nghaerdydd yna byddwch yn stopio’r bobl sy’n eich pasio ac yn ffitio i’r categori hwn a’u holi.
Mae i’r dull hwn ei fanteision, mae’n gyflym, syml, ond eto, nid yw’n hollol gynrychiadol. Er enghraifft os byddwch yn holi am 3 o’r gloch ar brynhawn ddydd Mawrth mae’r tebygolrwydd o gael pobl ifanc 18-21 sy’n gweithio neu mewn addysg llawn amser yn eich sampl yn fach, fe fydd eich sampl yn anghytbwys gyda phobl ifanc di-waith.
Mae tuedd yn anodd ei osgoi yma. Gall ymchwilydd fod yn ofn holi rhywun sy’n edrych yn galed neu’n fygythiol ac o ganlyniad yn osgoi eu stopio a’u holi.
D) Sampl pelen-eira
Weithiau mae’n anodd iawn dod o hŷd i bobl i lenwi eich sampl am amryw o resymau:-
Un ffordd o oresgyn y problemau hyn yw creu rhwydwaith o bobl tebyg. Dyma yw sail y sampl pelen-eira. Mae’n gweithio fel hyn:- mae’r ymchwilydd dyn ffeindio un person sy’n ffitio’r ffrâm ac mae’n rhaid i’r person hwnnw wedyn yn ffeindio person arall tebyg a hwnnw wedyn yn ffeindio un arall tebyg i hwnnw yn ffeindio un arall ac yn y blaen nes fod gennych ddigon o bobl i lenwi eich sampl.
Nid yw’r modd hwn yn hollol gynrychiadol oherwydd fe ddibyna ar gymeradwyaeth personol ac mae’n debygol o gymryd dipyn o amser.
Math o samplu | Cryferdau | Gwendidau | Pryd byddech chi’n ei ddefnyddio? |
Samplu ar hap | | | Pan fydd gennych chi restr glir o enwau pobl sy’n debyg yn gyffredinol. |
Samplu Haenus/haenedig | | | Pan fydd pobl ychydig yn wahanol, o ran oed neu rywedd. |
Samplu Systematig | | | Pan fydd gennych chi restr glir o enwau pobl sy’n debyg yn gyffredinol. |
Dulliau SAMPLU
Math o samplu | Cryferdau | Gwendidau | Pryd byddech chi’n ei ddefnyddio? |
Samplu Pelen-eira | | | Pan na fyddwch chi’n siwr pwy yn union sy’n bodloni eich mein prawf, ac mae arnoch chi angen dod o hyd i ragor o bobl i gymryd rhan yn yr ymchwil . |
Samplu cyfle/gwirfoddol | | | Pan fydd nifer o bobl ar gael ar un adeg benodol |
Samplu Cwota | | | Pan fydd angen sicrhau rhywfaint o gynrychioldeb; e.e i sicrhau bod llais yn cael ei oi i leafrifoedd ethnig yn y gwiath ymchwil . |
Dulliau SAMPLU
Gweithgaredd:
Mae eich athro yn gofyn i chi ymchwilio i bwysigrwydd rheolau ysgol i ddisgyblion. Disgrifiwch y broses samplu bosibl gan ddefnyddio’r termau yn y sleid diwethaf.
Poblogaeth |
|
Poblogaeth sampl | |
Ffrȃm sampl | |
Sampl | |
Gweithgaredd:
Mae eich athro yn gofyn i chi ymchwilio i bwysigrwydd rheolau ysgol i ddisgyblion. Disgrifiwch y broses samplu bosibl gan ddefnyddio’r termau yn y sleid diwethaf.
Poblogaeth | Yr ysgol gyfan; athrawon, staff ategol fel y glanhawyr, a disgyblion |
Poblogaeth sampl | Disgyblion |
Ffrȃm sampl | Disgyblion rhwng blwddyn 7 a blwyddyn 11 |
Sampl | Sampl Systematig |
Ystyr y term-
Nid yw'n ymarferol astudio pawb sy'n perthyn i gategori mae cymdeithasegwyr eisiau ei astudio.
Eitem- Arolwg iechyd Cymru 2014 Cynrychiadol - plant, oedolion (15,000 oedolion)
Cymdeithasegydd/Enghraifft eich hun -
Y British Household Panel Survey (2016) yn cynnal cyfweliadau strwythedig yn holi pobl am gwasanaethau cyhoeddus.