TÜRKİYE KARATE FEDERASYONU

UZAKTAN EĞİTİM

ANTRENÖR GELİŞİM SEMİNERİ

ÇOCUK KORUMA PROGRAMI

Prof. Dr. Mehmet BAYANSALDUZ

İstanbul Topkapı Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dekanı

​

Çocuk Koruma

Performans Gerçeği İle

Bir Çocuğun

Çocuk Olma Hakkının

Tam Ortasında Durur

​

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER ÇOCUK HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NDE ERKEN YAŞTA REŞİT OLMA DURUMU HARİÇ ON SEKİZ YAŞINA KADAR HER İNSAN ÇOCUK OLARAK TANIMLANMAKTADIR.

Çocuk istismarı, sorumluluk, güven veya güç ilişkisi bağlamında çocuğun sağlığına, yaşamına, gelişimine veya onuruna fiilî ya da potansiyel bir zarara neden olarak fiziksel ve/veya duygusal kötü muamele, cinsel istismar, ihmâl veya ihmalkâr muamele yahut ticarî veyahut da diğer sömürünün her tür biçimini oluşturmaktadır.

Çocuk İstismarı Türleri

• Çocuk İhmali
• Cinsel İstismar
• Fiziksel İstismar
• Duygusal/ Psikolojik İstismar
• Ekonomik İstismar

• Fiziksel istismar: Çocuğun yaşamına, gelişimine, bedenine veya onuruna zarar veren ya da zarar verme ihtimali olan hareketlerde bulunma ve çocuğun kaza dışı her türlü yaralanmasına sebep olmaktır.
• Cinsel istismar: Çocuğun tam olarak anlayamadığı, onay vermesinin mümkün olamayacağı, toplumun yasalarına, sosyal normlarına aykırı olacak şekilde bir cinsel etkinliğe dâhil edilmesidir.
• Cinsel istismar konusunda bir duyum alındığında, mağdurun şikâyetçi olup olmaması dikkate alınmaksızın derhal yetkili mercie bildirim yapılması gerekmektedir. Bu uygulama yasal bir zorunluluktur.

​

​

​

�Türk Hukuk Sisteminde Cinsel İstismar Hususları�

• Cinsel İstismara ve Cinsel Tacize Karşı Korunmasına Dair Sözleşmesini (Lanzarote Sözleşmesi) 2011
• 6284 Sayılı Kanun Çocuğa Karşı Aile İçi Şiddet
• 5651 Sayılı İnternet Yoluyla İşlenen Suçlar
• Türk Ceza Kanunu 232 ve 279 Maddeleri 1. Fıkraları
• Basın Kanunu 21. Madde

​

​

• Duygusal istismar: Ebeveyn, ya da çocuğa bakan kişinin, reddetme, aşağılama, tehdit etme, suçlama gibi davranışları ya da sözleriyle çocuğun ruh sağlığını bozacak etkide bulunması ve çocuğun bu nedenle büyüme gelişme ve ruh sağlığı açısından genetik kapasitesine ulaşmasının engellenmesidir.

​

• İhmal: Çocuğa bakmakla yükümlü kimselerin; beslenme, barınma, eğitim, korunma, sevilme gibi temel fiziksel ve duygusal gereksinimlerini karşılamada ihmal göstermesidir. Çocuk istismarı ve ihmali; anne, baba ya da bakıcı gibi bir erişkin tarafından çocuğa yöneltilen uygunsuz ya da hasar verici olarak nitelendirilen, çocuğun gelişimini engelleyen ya da kısıtlayan eylemlerin tümüdür.

Fiziksel İstismar

• Vurma, dayak, tekmeleme, ısırma, fırlatma, boğma, yakma veya tokat,
• Spor ekipmanları ile sporcuya isabet alma,
• Bir sporcunun oturmuş halde hareketsiz kalmasını zorunlu kılmak veya bir süre için sandalye pozisyonunda bekletmek,
• Sporcuyu zararlı bir yüzeye diz çökmeye veya oturmaya zorlamak,
• Sporcuyu kapalı bir alanda izole etmek.

​

Duygusal İstismar

• Kötü yorumlar ve hakaret,
• Aşağılayıcı eylemler,
• Saldırganlık içeren veya tehdit edici eylemler,
• Sporcuya temas etmeden şiddet içeren eylemler (Duvara spor ekipmanı fırlatmak vb.),
• Dikkat ve /veya desteğin kasıtlı reddi,
• Eğitim veya rekabetti şiddet aracı olarak kullanma.

​

• Spora Erken Yaşta Başlama
• Sakatlıkla Antrenman
• Doping Kullanımı
• Yoğun Antrenman
• Mücadele Sporları

​

​

• ���TEMEL ÇOCUK KORUMA MEVZUATI ��

• a) Çocuk hakları konusunda ilk önemli adım 1924 Cenevre Çocuk Hakları Beyannamesi olmuştur. 1948’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulunca kabul edilen İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nde çocukların hak ve özgürlüklerine yeterince yer verilmemesi ve çocukların özel korunma gereksinimleri nedeniyle ayrı bir belge hazırlama çalışmaları başlatılmıştır.
• Devamında 1959 yılında Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Bildirgesi önemli bir başka adım olarak görülmektedir. Fakat bu bildirgelerin devletleri hukuksal anlamda bağlayıcılığı bulunmadığı için, uluslararası yasal bir belgeye ihtiyaç duyulmuştur.
• 1989’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ yi kabul etmiştir. Böylece çocuk hakları evrensel bir boyut kazanmıştır.
• Çocuk Haklarına İlişkin Uluslararası Hukuk Düzenlemeleri Günümüzde modern çocukluk anlayışını hukuki boyutuyla ortaya koyan temel nitelikteki belge Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesidir.

​

• BMÇH Sözleşmesi; tüm çocukların korunması gerektiği, temel bir takım haklara sahip olduğunu belirterek çocuğun gelişimi noktasında yeni ve modern bir anlayışı getirmiştir. Türkiye, 1990 tarihinde sözleşmeyi imzalamıştır.

​

• 1995 Yılı 22184 Sayılı RG’ de yayımlanan 4058 SK ile Sözleşmenin Türkiye’de uygulanmasından sorumlu koordinatör kurum Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü görevlendirilmiştir.

​

• Sözleşmenin temel ilkeleri “çocuğun yaşaması ve gelişmesi ilkesi”, “çocuğun yüksek yararı ilkesi”, “çocuğun katılımı ilkesi” ve “ayrım gözetmeme ilkesi” olarak belirlenmiştir.

• Riyad Kuralları: Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 1990 tarih ve 45/112 sayılı kararıyla kabul edilen ve yürürlüğe giren Riyad Kuralları (Çocuk Suçluluğunun Önlenmesine İlişkin Birleşmiş Milletler Yönlendirici İlkeleri) dır.
• Çocuk suçluluğunun önlenmesine ilişkin temel nitelikteki belge olan Riyad Kuralları ile çocukların suça bulaşmasına yönelik olmayan bir anlayış edinebileceği, çocuk suçluluğunun önlenmesinin aile, çevre, eğitim kurumları, medya ve devletin işbirliği ile mümkün olabileceği, risk altında bulunan çocuklara özel bir önem verilmesi gerektiği gibi düzenlemeleri öngörmektedir.

​

• Pekin Kuralları: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 1985 tarih ve 40/33 sayılı kararıyla kabul edilen mevzuatın resmi adı Birleşmiş Milletler Çocuk Adalet Sisteminin Uygulanması Hakkında Asgari Standart Kuralları’ dır.
• Kurallar, kanunla ihtilaf halindeki çocuklara uygulanacak yargısal işlemlere ilişkin asgari standartları ihtiva etmektedir. Pekin Kuralları ile çocukların suçun olumsuz etkilerinden korunması için bütüncül sosyal politikalar yoluyla çocukların refah düzeylerinin arttırılmasını amaçlamaktadır.

​

• Havana Kuralları: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 1990 tarih ve 45/113 sayılı kararı neticesinde kabul edilerek yürürlüğe giren mevzuat düzenlemesinin resmi adı “Özgürlüğünden Yoksun Bırakılmış Çocukların Korunmasına İlişkin Birleşmiş Milletler Kuralları” dır.
• Havana Kuralları, gözaltında olan veya yargılaması devam eden çocuklara ilişkin asgari sınırları, bu süreçte olan çocukların haklarını, tutuklu bulundukları kurumların ve söz konusu birimlerde kalan çocuklarla ilişki içerisinde olan personele ilişkin düzenlemeleri içermektedir.

��Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi�

• Sözleşme’de 54 madde yer almaktadır. Çocuk haklarıyla ilgili bu maddelerin üç genel kategoride toplanması mümkündür.
• a) Koruma, çocukların güvenliğini garanti altına alır ve istismar, ihmal ve sömürü gibi özel konuları ele alır.
• b) Refah Sağlama, çocukların eğitim ve sağlık bakımı gibi temel ihtiyaçlarını sağlanmasıyla ilgilidir.
• c) Katılım, çocukların gelişim halindeki yeteneklerin, olgunlaşma dönemine doğru karar verme ve topluma katılma durumunu sağlayacağını öngörür.

​

• Sözleşme’nin yürürlüğe girmesi ile hakların hayata geçirilebilmesi için beş noktaya dikkat çekilmiştir. Bunlardan biri, ÇHS’nin çocuklar arasında duyurulmasıdır.
• Bunun için de okulların önemli rolü vurgulanmıştır. Diğer dört madde ise Sözleşme’nin onay durumunun takip edilmesi, uluslararası komisyon kurulması, uluslar arası işbirliği mekanizmasının güçlendirilmesi, ülkelerden gelen raporlara göre finansal desteğin sağlanmasıdır.
• ÇHS diğer bildirilerden farklı olarak bir denetim mekanizması tarafından denetlenmiştir. Sözleşme’nin 43. Maddesine göre onaylayan devletler sözleşmeye uygun yeni yasalar çıkarıp, yürürlükteki yasaları da bu sözleşmeye uygun olarak değiştirme sorumluluğunu kabul etmişlerdir. Sözleşmeyi imzalayan devletlerin çalışmalarını denetlemek için Çocuk Hakları Komitesi kurulmuştur.

​

• Komitenin her yıl toplanmasına, kendi iç tüzüğünü belirlemesine ve üyelerinin dört yıl için seçilmesine karar verilmiştir. Sözleşmeye taraf olan devletler Çocuk Hakları Komitesine ülkelerindeki çalışmalarla ilgili raporlar hazırlayıp düzenli aralıklarla göndermişlerdir.

​

• Türkiye ilk raporunu Mayıs 2001’de Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü koordinatörlüğünde hazırlamıştır.

�Çocuk Hakları Sözleşmesinde Temel İlkeler �

• Ayrımcılık İlkesi
• Çocuğun Yaşama ve Gelişme Hakkı
• Çocuğun Yüksek Yararı İlkesi
• Çocuğun Görüşlerine Saygı Gösterilmesi
• Çocuğun Katılım Hakkı

• b) Türkiye’de Çocuğun Korunmasına İlişkin Genel Hukuki Düzenlemeler Çocuğun korunması, ÇHS’nin 19. maddesi ve Anayasa’nın 41. i maddesi gereğince devlet için zorunluluk ve sorumluluk olup 3. 7. 2005 tarihli 5395 Çocuk Koruma Kanunu’nun 3 üncü maddesi gereğince kişisel güvenliği veya gelişimi tehlikede olan, istismar, ihmal veya suç mağduru olan çocuklar koruma kapsamına girmektedir.

​

• Türk Ceza Kanunu’nun “kötü muamale” başlıklı 232. maddesinde; “İdaresi altında bulunan veya büyütmek, okutmak, bakmak, muhafaza etmek veya bir meslek veya sanat öğretmekle yükümlü olduğu kişi üzerinde, sahibi bulunduğu terbiye hak- kından doğan disiplin yetkisini kötüye kullanan kişiye, bir yıla kadar hapis cezası verilir” hükmüne yer verilmiştir. Ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 103. maddesinde de “çocukların cinsel istismarı” başlığı ile düzenleme yapılmıştır.

• Çocuğun korunması için hakim, ÇKK’ nın 5. maddesinde yazılı olan tedbirlerin (sağlık, bakım, bakınma, danışmanlık, eğitim) yanında Türk Medeni Kanunu’nun öngördüğü tedbirleri (çocuğun velinin yanından alınarak bir aileye veya kuruma yerleştirilmesi, velayetin kaldırılması, taraflara öğüt verme, uyarıda bulunma, çocuğa veya veliye talimat verme, diğer tedirler) almaya da yetkilidir.
• Bununla birlikte, “Ailenin Korunmasına ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun”da yer alan tedbirler de (barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım yapılması, danışmanlık verilmesi, geçici koruma altına alınması, kimliğinin ve diğer kişisel bilgilerinin değiştirilmesi, kreş imkânı, işyeri değişikliği, tapu kütüğüne aile şerhi koyulması, uzaklaştırma, tedavi vb) çocuğun korunması için alınabilmektedir.

​

Sporda Çocuk Koruma Programı

• Çocukların katılım sağladığı spor faaliyetlerini yöneten ve uygulayan bütün örgüt ve organizasyonlarda, çocuğun fiziksel, sosyal, duygusal, ekonomik, kültürel ve etnik olmak üzere tüm yönlerden korunması, spor organizasyonların da görev alan tüm unsurların konu hakkında eğitilmesi, çocuk istismarı olaylarının oluşmadan önlenmesi ve ihbarlara en hızlı ve uygun şekilde müdahale edilebilmesi için gerekli düzenlemelerin uygulamada ve hukuki zeminde sağlanması şeklinde tanımlanabilir.

• Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi veya Uluslararası Olimpiyat Komitesi, Uluslararası Spor Federasyonları ve sportif alanda faaliyetlerini sürdüren uluslararası spor kurumlarının tüm ülkeleri bağlayan kuralları ve talimatlarında da sporda çocuk korumaya ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

​

• Avrupa Komisyonu, 2007 tarihinde “Spor Üzerine Beyaz Kitap” ı yayımlamış ve söz konusu kitapta spora dair konuları bütüncül ve sistemli bir şekilde değerlendirmiştir.
• Avrupa Komisyon’un amacı; Avrupa’da sporun rolü konusuna stratejik bir yaklaşım kazandırmak, belli başlı sorunlara ilişkin tartışmaları cesaretlendirmek, AB düzeyinde oluşturulan politikalarda sporun görünürlüğünü artırmak ve sektörün ihtiyaçları ve kendine özgü özellikleri konusunda kamu bilincini artırmak olmuştur.
• Komisyon, söz konusu belgede Avrupa toplumunda sporun karşılaştığı ticari baskı, genç oyuncuların istismarı, doping, ırkçılık, şiddet, yolsuzluk ve para aklama gibi tehdit ve tehlikelere dikkat çekme olarak ifade edilmiştir.

​

• Türkiye’de çocuk korumanın hukuki temeline bakıldığında Anayasa’sının; “Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları” başlıklı 41. maddesinde;
• “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.
• Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır. “Gençliğin Korunması” başlıklı 58. maddesinde “Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müsbet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.”, “Sporun geliştirilmesi ve tahkim” başlıklı 59. maddesinde; “Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder. Devlet başarılı sporcuyu korur ve ödüllendirir” hükümlerine yer verilmiştir.
• 8/6/2011 tarihli ve 27958 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 638 sayılı Gençlik ve Spor Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin “Görevler” başlıklı 2 inci maddesinde; “Gençlik ve Spor Bakanlığının görevleri yer almıştır.

​

• 2013 tarih ve 28541 sayılı RG de Yayımlanan Ulusal Gençlik ve Spor Politikası Belgesinde; “…gençlik politikaları gençleri istismar ve ihmalden koruyan araçlar bütünüdür” ifadesine yer verilmiştir.
• Bu doğrultuda; “Suç işleyen gençlerin topluma kazandırılması ve gençlerin suç davranışına yönelmelerinin önlenmesi”, “Sokakta yaşayan gençlerin toplumla bütünleşmelerinin sağlanması”, “Gençleri bağımlılık yapan maddelerden korumak için önleyici tedbirlerin alınması ve bağımlı gençlerin tedavileri ile ilgili olarak çalışmaların yürütülmesi”, “Gençlerin istismara uğramalarının önlenmesi” ne ilişkin politikalar çerçevesinde hedefler belirlenmiştir.
• Bununla birlikte sağlık başlığı altında “Gençlerin madde bağımlılığı, sigara ve alkol gibi sağlığa zararlı alışkanlıklardan korunmasına dair tedbirlerin yaygınlaştırılması”, “Gençlerin sağlığının korunmasına yönelik önlemlerin arttırılması” politikalarına ilişkin hedefler belirlenmiştir.

• Modern çocuk koruma anlayışının uygulama alanlarından biri de beden eğitimi ve spor faaliyetleri olduğu düşünülmektedir.
• Bu bağlam da spor doğası gereği, istismara karşı büyük riskler barındırmaktadır. Sporun denetimsiz ortamında, küçük çocuklara bir temas fırsatı doğmaktadır. Bu ortamlarda çocuklar hem fiziksel hem de duygusal istismara açıktır. Çocukların korunması ve hakları, antrenörlere yöneticilere, çalışanlara gönüllülere ve ailelere emanettir. Nitekim sporda çocuk istismarı olayları zaman zaman su yüzüne çıkmakta ve medyada yer bulmaktadır.

• Çocukların anne – babaları, öğretmenleri, antrenörleri gibi, onlara bakıp gözetmek ve eğitmekle görevli kişiler ile güç ve güven ilişkisi içinde oldukları kişiler ya da yabancılar tarafından çocukların bedensel ve/veya psikolojik sağlıklarına zarar verecek, sosyal gelişimlerini engelleyecek şekilde uygulanan tüm fiziksel, duygusal veya cinsel davranışların, ihmali veya ticari amaçlı sömürüyü kapsadığı belirtilmektedir.
• Bu sebeple, modern çocuk koruma anlayışı sporcu çocuk/gençlerin ailelerinin sorumluluklarına vurgu yaparken aynı zamanda spor sistemi içerisinde görev alan yönetici pozisyonundaki kişilerin ve diğer spor çalışanların erken müdahale, önleme, koruma, bildirme gibi kavramlarla rol ve sorumluluklarını ortaya koyduğu düşünülmektedir.

​

• Bu sebeple uluslararası alanda spor politikasını şekillendiren çok aktörlü yapı sporda çocuk koruma konusu ile bir takım ilkeler belirlemiş, başta İngiltere, Avrupa Birliği ülkeleri, Kanada, İrlanda, Amerika Birleşik Devletleri ve Avusturalya gibi gelişmiş ülkeler ile bazı Afrika Kıtası ülkeleri spor sistemi içerisinde yer alan federasyon ve kulüp gibi spor kuruluşları, yönetici, antrenör, beden eğitimi öğretmeni ve diğer çalışanlar için sporda çocuk koruma sistemleri oluşturarak kapsayıcı düzenlemeler yapmışlar ve bu çerçevedeki programları hayata geçirmişlerdir.

​

• Özellikle Kanada ve Avusturalya sporda çocuk koruma alanında önemli adımlar atmışlardır. Aynı şekilde İngiltere bu alanda 1990’ların ortasından itibaren uluslararası girişimlerde bulunduğu ve çocuk korunması alanında ilk ulusal ofisi ve araştırma merkezini kurduğu belirtilmiştir.
• Ayrıca çocuk koruma stratejisinin bir parçası olarak ilk kez 2000 yılında İngiltere’de çocuk koruma stratejisi geliştirilmiş, futbolda bazı sivil toplum örgütlerinin (Ulusal Koçluk Kurumu, Amatör Yüzme Derneği, ve Çocuk Refahı Derneği gibi) öncü çalışmaları neticesinde 2001 yılında da sporda çocuk koruma programından sorumlu kurum olan “Sporda Çocuk Koruma Birimi’nin kurulumu ile tüm spor branşlarındaki çalışmalar hız kazanmıştır.

​

İngiltere Sporda Çocuk Koruma Birimi’nin Temel Amaçları

• Spor organizasyonlarına, çocuk koruma programı hakkında danışmanlık yapmak ve uzman önerilerde bulunmak, çocuk koruma bilincini, programlarına, politikalarına ve yönetmeliklerine yerleştirmelerinde yardımcı olmak, çocuk koruma bilincini geliştirmek ve tanımak için çalışmalar yapmak, spor sektöründe devletin çocuk koruma politikalarının uygulanması için, lobi çalışmaları, koordine etme ve programı desteklemek, gençlere ve çocuklara danışmanlık yapmak, uluslararası organizasyonlarla, diğer ülkelerde çocuk koruma programını teşvik etmek için çalışmaktır.

​

• ����İngiltere’de Çocuk Koruma Aşamaları ���

• Yetkililere İntikal Ettirme Yolu İle Koruma: Bu yöntem, herhangi bir kötü muamele yaşayan ve belki de bunun farkında olmayan çocuk sporcunun durumunu, ilgili kişilere (yetkililere) bildirmekten geçer.

​

• Liderlik Yolu İle Koruma: Bu yöntem sporda görev alan yönetici ve antrenörlerin, kullanacağı doğru uygulamalarla, kullanacakları doğru metotlarla sporcuların istismar uğramasını önlemeleridir.

​

• İftiralara Karşı (Yanlış Alarmlara Karşı ) Koruma: Sporcular, aileleri veya akranları tarafından yapılacak yanlış anlaşılmaları ve yanlış alarmları önlemeye yönelik uygulamalar. Çocuk istismarı bilinci, neyin normal neyin yanlış olduğu, sporcu ve ailelerine anlatılarak, çeşitli sorun ve rahatsızlıklara neden olacak yanlış alarmların önüne geçilebilir.
• Sporun Korunması: Sporun iyi imajını ve olumlu intibasını korumaktan geçer. Spor devamlı olarak ya da yoğun bir şekilde istismar olayları ile anılmaya başladığında, sporun imajı bundan kötü etkilenecek ve daha az aile çocuklarını spora yönlendirecektir.

​

​

• TÜRKİYEDE SPOR VE ÇOCUK KORUMAYA İLİŞKİN AZ SAYIDA ÇALIŞMA BULUNMAKTADIR

• SPORDA ÇOCUK KORUMA PROGRAMLARINA İLİŞKİN STANDARTLAR VE İLKELER �

• İngiltere, Kanada, İskoçya vb. gelişmiş diğer bazı ülkelerde sporda çocuk korumaya ilişkin rehber olabilecek bilgilendirici ve eğitici çalışmalar yapılmaktadır.

​

• Bu çalışmalar, spor sistemi içinde rol alan tüm bireyleri kapsamakta, koruyucu, önleyici veya yaşanacak vakalara ilişkin nasıl ve ne şekilde bir süreç takip edileceğine dair bilgiler ve standartlar içermektedir.

​

• Fotoğraf ve filme rıza formu (çocukların fotoğraflanması)
• Kayıp/bulunan çocuk formu (geziler, etkinlikler, seyahat)
• Çocukla çalışan personel için referans formu (güvenli işe alım)
• Kişisel beyan formu (güvenli işe alım)
• Spor kulübü kaydı ve izin formu (görevli personel)
• Organizasyonlar için güvenli etkinlik planlaması formları (geziler, etkinlikler, seyahat, topluluk ve okul sporları),

​

• ��Sporda Çocukların Korunmasına İlişkin Oluşturulacak Standartlar �

• Sporla ilgili kişilerin bilinçli kararlar almasına yardımcı olmak,
• İyi ve örnek uygulamaları teşvik etmek,
• Kötü uygulamaları engellemek için bir ölçüt sağlanmalıdır.

​

Çocuk Hakları Eğitiminin Başlıca Amaçları

• Kendine ve başkalarına değer vermek,
• Günlük hayatta insan haklarını tanımak ve saygı duymak,
• Temel haklarımızı anlamak ve onlara tercüman olabilmek,
• Farklılıklara saygı duymak ve değer vermek,
• Sert olmayan davranışlara sahip olmak, diğerlerine saygı duymak,
• Çocukların emniyetlerini ve yeteneklerini geliştirmektir.

​

Çocuk Hakları Eğitiminin Dayandığı Esaslar

• Çocukların hakları vardır.
• Çocukların haklarını bilmeye hakları vardır.
• Haklarını kullanabilmeleri için fırsatlar verilmelidir.
• Haklarını savunmaları için fırsatlar verilmelidir.

​

�İnsan hakları temelli bir eğitim politikasının oluşturulması için �

• Antrenörler programlara uygulanabilen bir insan hakları anlayışına sahip olmalıdır.
• İnsan hakları çalışma ortamlarında ilişkilerin temeli olarak kabul edilmelidir.
• Çocuk hakları ve insan hakları sistematik bir biçimde öğretilmelidir.
• Kurallar ve disiplin yöntemleri hukuka uygun ve adil olmalıdır.
• Her türlü ayrımcılıktan kaçınan ve eşitliği teşvik eden politikalara sahip olmalıdır.
• Antrenörler küresel bir bakış açısı geliştirmeye uygun yeterlikte olmalı ve bu yönde teşvik edilmelidir.

​

�Etkili Çocuk Hakları Eğitimi �

• Demokratik ortam oluşturulmalı
• Etkili iletişim ortamı oluşturulmalı
• Çocuk hakları gözetilerek öğrencilerle birlikte oluşturulmalı
• Sporcular arasında ayrım yapmamalı
• Antrenörün yapıcı olması, cezadan çok ödül kullanmalı
• Çağdaş öğretim yöntem ve teknikleri kullanarak, çocuk hakları uygulamalarına yer vererek bu hakları benimsetmeli
• Çocukların empatik düşünme becerileri geliştirmeli
• Çocuğa söz hakkı tanınarak, düşüncelerini serbestçe ifade edebilmesini sağlayacak güven ortamı oluşturmalı
• Çocuk aşağılanmamalı, saygı, sevgi ve hoşgörü ortamı oluşturulmalı
• Yönetici, öğretmen, aileler ve öğrencilerle işbirliği içerisinde olunmalıdır.

​

Spor Kulüplerinde Çocuk Koruma Uygulamaları İngiltere Örneği

Çocuklardan Beklenen Davranışlar (Örnek Maddeler)

• Öncelikle kendinizin ve arkadaşlarınızın güvenliğini önemseyin. Güvenliğiniz her şeyden önce gelir.
• Takım ruhu, birlikte inşa edilir. Buna zarar verecek riskli durumları ve istenmeyen davranışları arkadaşınız dahi olsa bildirin.
• Yaşı, cinsiyeti, yeteneği, ırkı ya da dini inançları ne olursa olsun kulüpteki herkesin haklarına, onuruna ve değerlerine saygılı olun.

​

Ailelerden beklenen davranışlar (örnek maddeler)

• Çocuklarınızın eğlenmek için spor yapmalarını teşvik ediniz.  Antrenörlere ve çalışanlara saygınızı gösteriniz, kararlarına uyunuz ve onları destekleyiniz.
• Ulaşılabilir ve kısa hedefler koyun, sabırlı davranın ve gerektiğinde destek almaya özen gösterin.

​

Personelden ve gönüllülerden beklenen davranışlar (örnek maddeler)

• Oyuncularınızın yüksek/düşük performans göstermelerinin onlara yaklaşımlarınızda avantajlı/dezavantajlı duruma düşürmemesine özen gösteriniz.
• Oyuncularınızın esenliklerini ve güvenliklerini sağlayabilmek için meslektaşlarınız ve sporcularınız ile haftalık planlama toplantıları düzenleyiniz.
• Her istismar söylentisine ciddiyetle yaklaşıp kulübünüzün “Sporda Çocuk Koruma Uzmanı” ile bilgi paylaşımında bulununuz.

​

​

• Çocuklar konusunda koruyucu ve destekleyici önlemler öncelikle kendi ailesi içinde alınmalıdır.
• Aileye; bakım, sağlık, eğitim, barınma gibi konularda danışmanlık edilmelidir. Bu önlemlerin içeriklerini şöyle açıklamak mümkündür.

​

• Bakım Tedbiri, Sağlık Tedbiri, Eğitim Tedbiri, Barınma Tedbiri, Danışmanlık Tedbiri

Çocukların spor ve spor etkinliklerinde maruz kaldıkları çocuk hakkı ihlalleri ve şiddet türleri

• Cinsiyetçilik Ve Cinsel Taciz, Cinsel İstismar, Zorbalık, Homofobik Taciz,
• Fiziksel İstismar, Duygusal İstismar, İhmal,
• Fiziksel Normlar, Aşırı Zorlama Ve Yaralanma Riski, Akran Saldırganlığı,
• Ebeveyn Baskısı, Düzensiz Beslenme, Doping, Uyuşturucu Kullanımı, Alkol Kullanımı, Vücut Şekli Veya Performansa Dayalı Psikolojik Bozulma Veya Aşağılama,
• Genç Sporcularda Yüksek Performans Elde Etmek İçin Aşırı Baskı Uygulanması,

• Takıma Seçilme Veya Ayrıcalıklarının Ön Koşulu Olarak Cinsellik Talep Etmek,
• Fiziksel Olarak Zararlı Veya Cinsel Olarak Aşağılayıcı Ritüeller,
• Yeme Bozukluklarına Yol Açan Beslenme Ve Kilo Verme Rejimleri Nedeniyle Yaşanan Sağlık Sorunları,
• Darbe Ve Performansa Teşvik Olarak Diğer Fiziksel Zafiyetler, Zorlu Ortamlarda Zorla Risk Alarak Yaralanma,
• Performans Artırıcı İlaçların Kullanımı, Alkol Veya Bağımlılık Yapıcı Maddeler Kullanmak İçin Akran Baskısı, Genç Sporcuların Yaralandığında Oynaması, Fiziksel Egzersizin Ceza Olarak Kullanılması

​

Cinsel İstismar Faili Antrenör Tipleri

Flört edici antrenör tipi

• Antrenör türü sürekli flörtöz tavırlardadır. Sporcularına sürekli olarak şakalaşma yoluyla dokunma eğilimi vardır. En sık olarak şaka ve espri yolunu kullanmak üzere sporculara değişik yollar deneyerek dokunma çabasındadır.

​

Cinsel İstismar Faili Antrenör Tipleri

Flört Edici Antrenör Tipi

• Antrenör türü sürekli flörtöz tavırlardadır. Sporcularına sürekli olarak şakalaşma yoluyla dokunma eğilimi vardır. En sık olarak şaka ve espri yolunu kullanmak üzere sporculara değişik yollar deneyerek dokunma çabasındadır.

​

Karşı Konulamaz Antrenör Tipi

• Antrenörler genel olarak baştan çıkarıcı ve cezbedici olarak tarif edilmiştir. Hemen herkes tarafından favori görülen bu antrenör türü genellikle görsel olarak düzgün ve karizmatik algılanmaktadır. Bu yolla sporculara yaklaşmaktadır.

Otoriter Antrenör

• Antrenör liderlik ve koçluk vasıfları baskın bir kişilik türüdür. Sporcular genellikle çekindikleri ve itaat ettikleri antrenör tipi yönünde beyanlarda bulunmuşlardır.

​

Antrenör Cinsel İstismarı Nasıl Oluşur?

Kurban Seçme Aşaması

• Sistematik olarak cinsel istismar uygulayan antrenör kurbanlarını hoş bulma, yakınlaşma isteği gibi dürtülerle seçmemektedir. İstismarcı antrenörler genellikle kurbanlarını belirli niteliklere göre seçerler. Bu noktada savunmasız, takımın izole ettiği, aile iletişimleri zayıf ve az arkadaşı bulunan sporcular istismarcı antrenör için potansiyel kurbanları oluşturur. Sporcuyu savunmasız ve dışsal etkiye açık hale getiren özellikleri doğrultusunda arkadaşlık ilişkileri kurulmaya başlanır.

​

Arkadaşlık Kurma Ve Güven Aşılama

• İstismarcı antrenör bir önceki aşamada başladığı iletişimleri yakın arkadaşlık kurmaya götürecek adımları atar. Sporcuya özel hissetmesini sağlayacak ödüller kazandırmak ve hediyeler vermek yoluyla güvenini kazanır. Esasen istismarcı antrenörün bu ödül ve hediyeleri verirken alt psikolojisi “benimle cinsel ilişki yaşamalısın, sana bu ödül ve hediyeleri karşılıksız vermiyorum” mesajını karşı tarafın zihnine yerleştirmektir. Bununla birlikte verilen ödüller, alınan hediyeler, özellikli tavırlar sporcunun özel hissetmesi ve işbirliği yaptığı duygusuna girmesi amacını taşır.

​

Kontrol Altına Almak Ve Sadakatini Geliştirmek

• Hali hazırda takım, arkadaş ve aile ilişkileri kuvvetli olmayan kurban, daha da izole edilir. Bu şekilde destek alması engellenerek kontrol ve sadakat duygusu gerçekleştirilir. Bu süreçte olaylar sporcuyu ailesiyle görüştürmemeye kadar gidebilmektedir. Bu aşamayı doğrulayan bir diğer açıklama Cense ve Brackenridge (2001), tarafından yapılmıştır. Bu araştırmacıların belirttiğine göre; katılımcıların ortak kanısı, antrenöre güçlü bir sadakat bağı hissetmek cinsel birliktelik ihtimalini artırmaktadır. Bu nedenle istismarcı antrenör kontrolü elinde bulundurmak ve bunun devamını sağlamak için yalnız ve desteksiz bırakma yoluyla sadakat bağını kuvvetlendirir.

​

Gizliliği Sağlama Ve Güvence Altına Alma

• İstismar başladığında antrenör açık olmak istemediği için davranışın sonuçlarını güvence altına almaya çalışır. Bunu sağlamak için ise “sen bana borçlusun, bu bizim küçük sırrımız, başkası bilirse ikimiz de zarar görürüz” gibi söylemler kullanarak olayın gizli kalmasını sağlar ve eyleminin sigortalamış olur.

​

Sporda Çocuğun Cinsel İstismarının Sonuçları

• Fiziksel psikolojik sonuçları: Kilo kaybı ya da alımı, alt ıslatma, yorgunluk/enerji kaybı, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar,
• Kendine zarar verme davranışları: Aşırı diyet ve yiyip-çıkarma, cilt kesme, saç yolma,
• Başkalarına zarar verme: Hayvanlara, akranlara, aileye,
• İntihar/Cinayet: İntihar düşüncesi, intihar girişimi, tamamlanmış intihar, cinayete dair düşünceler, cinayet girişimi, tamamlanan cinayet,
• Klinik Depresyon: Üzgün-sinirli ruh hali, ilgisizlik, iştah değişimi, yeme düzeni değişimi, suçluluk, umutsuzluk, çaresizlik, libido azalması, intihar düşüncesi ve teşebbüsü,
• Kaygı bozuklukları: Fiziksel stres, korkulu rüyalar, obsesif-kompulsif davranışlar, akut ve kronik TSSB, aşırı teyakkuzda olma.

​

Antrenör Sporcu İlişkisi

• Yetkinlik
• Bütünlük
• Profesyonel Sorumluluk
• Katılımcıya Saygı ve Hassasiyet
• Diğerlerinin Refahını Gözetme
• Sorumlu Koçluk

DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜRLER

Prof. Dr. Mehmet BAYANSALDUZ tarafından hazırlanmıştır

www.taf.org.tr

@AtletizmTAF

Atletizmtaf

@AtletizmTAF

admin@taf.org.tr

Twitter adresi

İnstagram adresi

Facebook adresi

himmetoyar@hotmail.com