1 of 23

O άλλος ως εχθρός: �Κοινοί τόποι στην προπαγάνδα κατά του εχθρού στους παγκόσμιους πολέμους

Αγγελική Καψάσκη

Αντιμέτωπος/η με τον άλλο, την άλλη, το άλλο …

20-2-2023

2 of 23

Τι είναι προπαγάνδα

  • η (έντυπη ή προφορική) συστηματική και οργανωμένη προσπάθεια διάδοσης πολιτικών, θρησκευτικών κτλ. ιδεών και απόψεων με σκοπό τον επηρεασμό της συνείδησης της κοινής γνώμης προς συγκεκριμένη κατεύθυνση και με συγκεκριμένους στόχους (λεξικό της ΚΝΕ)
  • η συστηματική απόπειρα διάδοσης ιδεών, αντιλήψεων ή απόψεων στον θρησκευτικό, πολιτικό, ιδεολογικό ή άλλο τομέα, που έχει σκοπό να επηρεάσει την κοινή γνώμη και να την διαμορφώσει κατάλληλα, συνήθως μέσω της μεροληπτικής, στρεβλής ή ελλιπούς μετάδοσης πληροφοριών και της παραπληροφόρησης (βικιλεξικό)

​

3 of 23

Προπαγάνδα και Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος

4 of 23

5 of 23

Προπαγάνδα και B’ Παγκόσμιος Πόλεμος

  • H χρήση της προπαγάνδας για την νίκη στον πόλεμο πήρε ακόμη μεγαλύτερη έκταση σε όλες τις εμπλεκόμενες χώρες. Παραδείγματα:
  • Στη Γερμανία : Ο Χίτλερ έλεγε: “Το μόνο που έχει σημασία είναι προπαγάνδα». Δημιουργήθηκε το Μαρτίο του 1933 το Υπουργείο Λαϊκής διαφώτισης και Προπαγάνδας με υπουργό τον Γκαίμπελς
  • Στις ΗΠΑ δημιουργήθηκε το 1942 το συμβούλιο Πολέμου το U.S. Office of War Information (OWI).

6 of 23

Αφίσες και προπαγάνδα :Πλεονεκτήματα

  • Οι αφίσες ως μέσο προπαγάνδας υπήρξαν το πιο σημαντικό όπλο για την επιρροή της κοινής γνώμης και στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο σε όλες τις εμπλεκόμενες χώρες.
  • Η χρήση της αφίσας ήταν προτιμότερη από άλλα μέσα της προπαγάνδας επειδή:
  • η παραγωγή τους απαιτούσε μόνο μια φτηνή διαδικασία εκτύπωσης
  • Η χρήση τους ήταν αποτελεσματική λόγω της άμεσης προσέλκυσης του ενδιαφέροντος ενός τεράστιου ποσοστού θεατών δημοσιευμένες εκ των πραγμάτων σε δημόσιο χώρο.

7 of 23

Δύο οι κύριοι στόχοι της προπαγάνδας στον πόλεμο

​

  • Α. η εξιδανίκευση και προβολή της «απόλυτα» ορθής –πολιτικώς, στρατιωτικώς και ηθικώς- στάσης της ηγεσίας του εκάστοτε λαού
  • Β . η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συσπείρωση των λαών απέναντι στον εχθρό. Οι μηχανισμοί αυτοί λειτουργούσαν παράλληλα επιχειρώντας τη δαιμονοποίηση του εχθρού .

​

  • Στο πλαίσιο της δαιμονοποίησης του αντιπάλου, συχνή ήταν η προβολή του εχθρού ως ένα βάρβαρο ή σατανικό πολλές φορές τέρας, από το οποίο εκπορεύονταν όλες οι φρικαλεότητες του πολέμου και η αποτίναξη του θα επέφερε αυτόματα την επαναφορά της ηθικής και του πολιτισμού. Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

8 of 23

� Ο αιμοβόρος εχθρός απειλή για όλο τον κόσμο

ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΝΗ ΚΑΡΤΑ Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΓΑΛΛΙΚΗ ΑΦΙΣΑ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

9 of 23

Εχθρός: η ενσάρκωση του θανάτου

ΑΦΙΣΑ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Repubblica Sociale Italiana: Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

10 of 23

�Αγορά ομολόγων για ενίσχυση του πολέμου από τους πολίτες ενάντια στον εχθρό τέρας

ΑΥΣΤΡΙΑΚΗ ΑΦΙΣΑ Α ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ

ΚΑΝΑΔΙΚΗ ΑΦΙΣΑ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ

11 of 23

Αμυνθείτε ενάντια στις φρικαλεότητες του εχθρού απέναντι στα γυναικόπαιδα

USA : Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Καταστρέψτε αυτό το παλαβό κτήνος

ΙΤΑΛΙΑ : Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ «Προστατεύσε την μπορούσε να είναι η γυναίκα σας, η αδελφή σας ή η κόρη σας»

12 of 23

O εχθρός απειλή για τα γυναικόπαιδα

USA : Α’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΙΤΑΛΙΑ : Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

​

13 of 23

Προπαγάνδα στις ΗΠΑ

  • Βασικό στόχος η “αύξηση της παραγωγής” προκειμένου να εξασφαλιστούν τα μέσα για τον πόλεμο και η δημιουργία της αίσθησης ότι οι επιλογές της ηγεσίας αποτελούσαν μονόδρομο (ΤΙΝΑ- There Is No Alternative)
  • Η αμερικάνικη προπαγάνδα επιχείρησε την προβολή της ηγεσίας των ΗΠΑ ως μοναδικό θεματοφύλακα και υπερασπιστή των δημοκρατικών αρχών σε ένα παγκόσμιο επίπεδο δημιουργώντας παράλληλα στερεότυπα δαιμονοποίησης του ναζιστικού, αλλά και του ιαπωνικού εχθρού.

14 of 23

B’ Παγκόσμιος Πόλεμος : O εχθρός ως κτήνος, γορίλας επικίνδυνος

HΠΑ: Εμπρός, παρακαλώ, πάρτε μια μέρα ρεπό (JAPES)

ΗΠΑ: Συναγερμός! Τα σπίτια μας κινδυνεύουν

15 of 23

Σοβιετικές αφίσες: Ο Χίτλερ Ο Χίτλερ ένα σιχαμερό ποντίκι που καταστρατήγησε το Σύμφωνο Μη Επιθέσεως

ΕΣΣΔ 1941 : Ο Ναπολέων εξαφανίστηκε,

ο Χίτλερ θα εξαφανιστεί»

1941c Ας χτυπήσουμε και ας εξολοθρεύσουμε το ισχίο

και το μηρό του εχθρού!

16 of 23

Γερμανική ναζιστική προπαγάνδα

  • Η γερμανική ηγεσία έδρασε σε δύο κύριες κατευθύνσεις:
  • την εξιδανίκευση της άριας φυλής και
  • την κατασυκοφάντηση συγκεκριμένων ομάδων, κατά κύριο λόγο, των Εβραίων και των Μπολσεβίκων.
  • Το αντιθετικό σχήμα Άριος / Εβραίος αποτελούσε βασικό στοιχείο της εθνικιστικής κουλτούρας και μόνιμο παράγοντα κατασκευής και αρνητικού στιγματισμού της ετερό­τητας, ενάντια στην οποία διαμορφωνόταν η εθνική ταυτότητα τόσο στη Γερμανία, όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. 

​

17 of 23

NAZI και παρουσίαση των Εβραίων

  • Στις αφίσες της εποχής οι Εβραίοι απεικονίζονται με μεγάλες μύτες και καμπούρα στην πλάτη τους!
  • Οι προπαγανδιστές προσπάθησαν να εγείρουν την αηδία και το μίσος των Γερμανών προς τους Εβραίους.
  • Η αντίστιξη ανάμεσα στο ξανθό γένος και τους παραμορφωμένους Εβραίους είχε μεγάλη επιτυχία στην προσπάθεια των προπαγανδιστών να ενσταλάξουν το μίσος στις ψυχές των ανθρώπων.
  • https://jaj.gr/propaganda/i-propaganda-sto-deftero-pagkosmio-polemo/

18 of 23

Γερμανικές αντισημιτικές αφίσες

1943/1944 :Αυτός είναι ο φταίχτης για τον πόλεμο

circa 1943: Ο Εβραίος υποκίνησε και επεκτείνει τον πόλεμο

19 of 23

Ναζιστική Γερμανία: Αντισημιτισμός σύνδεση με Αντιμπολσεβικισμό

Ο αιώνιος Εβραίος

Ο Μπολσεβικισμός χωρίς μάσκα

20 of 23

Γερμανική προπαγάνδα κατά του Μπολσεβικισμού

Γερμανία 1919 : Κάτω ο Μπολσεβικισμός «Ο πόλεμος, η πείνα και ο θάνατος είναι ο μπολσεβικισμός!

Γερμανία 1930 : Νίκη ή Μπολσεβικισμός

21 of 23

Απώτερος στόχος η νίκη ή το μίσος: Να πατήσουμε τον εχθρό….Nα γίνουν σκόνη όλοι οι εχθροί.

USA :Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΓΕΡΜΑΝΙΑ 1940 : Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

22 of 23

H προπαγάνδα σήμερα εν καιρώ ειρήνης

  • Σε μια εποχή μεγάλης τεχνολογικής προόδου και τεράστιας ανάπτυξης του διαδικτύου, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και των κοινωνικών μέσων, καθώς και της επιστήμης της Πολιτικής Ψυχολογίας που αναλύει και υποστηρίζει τέτοιες πρακτικές, πόσο έτοιμοι είμαστε :
  • να σταθούμε κριτικά ως πολίτες στη νέα προπαγάνδα;
  • να εντοπίζουμε τεχνικές παραπληροφόρησης και προπαγάνδας στα μέσα μαζικής ενημέρωσης;
  • στα social media αλλά και
  • στον καθημερινό λόγο πολιτικών, διαφημιστών και συμβούλων επικοινωνίας;

23 of 23

Ενδεικτικές πηγές

​