Cyberprzemoc – jak pomóc dziecku

JOLANTA MOSKWA

PEDAGOG

CZYM JEST CYBERPRZEMOC?

Cyberprzemoc to przemoc z użyciem urządzeń elektronicznych, najczęściej telefonu bądź komputera. Bywa określana także jako cyberbullying, nękanie, dręczenie, prześladowanie w internecie. Niezależnie od określenia, jej celem zawsze jest wyrządzenie krzywdy drugiej osobie. Cyberprzemoc to – podobnie jak przemoc tradycyjna – regularne, podejmowane z premedytacją działanie wobec słabszego, który nie może się bronić

NAJCZĘSTSZE FORMY CYBERPRZEMOCY

• agresja słowna, np. wyzywanie na czatach internetowych, zamieszczanie komentarzy na forum internetowym w celu ośmieszenia, sprawienia przykrości lub wystraszenia innej osoby;
• upublicznianie upokarzających, przerobionych zdjęć i filmów;
• zamieszczanie przykrych komentarzy na profilach innych osób w portalach społecznościowych;
• włamanie na konto i podszywanie się pod kogoś w celu zamieszczania w jego imieniu obraźliwych postów i zdjęć na profilach innych użytkowników;

NAJCZĘSTSZE FORMY CYBERPRZEMOCY:

• szantażowanie;
• ujawnianie sekretów;
• wykluczanie z grona „znajomych” w internecie;
• celowe ignorowanie czyjejś działalności w sieci

​

KONSEKWENCJE CYBERPRZEMOCY

Dzieci doświadczające cyberprzemocy przeżywają bardzo trudne emocje. Mogą czuć się osaczone, osamotnione i bezsilne. Często są przekonane, że nic nie da się zrobić z sytuacją, w której się znalazły. Obawiają się, że kompromitujące materiały mogą dotrzeć do bardzo dużej grupy osób, przez co przeżywają poniżenie, upokorzenie, lęk, rozpacz, smutek. Niekiedy mogą wstydzić się i mieć poczucie winy, że nie potrafiły same sobie poradzić. Wiele z nich mówi, że chciałoby „cofnąć czas”.

KONSEKWENCJE CYBERPRZEMOCY

Długie pozostawanie w sytuacji przemocy wpływa na sposób myślenia o sobie �i innych, na relacje z otoczeniem. Ofiary przemocy częściej niż ich rówieśnicy doświadczają problemów w kontaktach z innymi ludźmi, mają zaniżone poczucie własnej wartości, zaczynają mieć kłopoty z nauką, pojawiają się u nich problemy psychologiczne, a także zdrowotne – bóle głowy, brzucha, problemy ze snem, itp. W skrajnych przypadkach u prześladowanych dzieci mogą pojawić się myśli oraz próby samobójcze.

KONSEKWENCJE CYBERPRZEMOCY

Skutki doświadczania cyberprzemocy zostają z dziećmi na długo. Badania losów dzieci i ich drogi życiowej wskazują, że nawet w dorosłym życiu, długo po opuszczeniu szkoły, ofiary przemocy nadal zmagają się z problemami psychosomatycznymi, depresją, lękiem, obniżonym poczuciem wartości

CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY MOJE DZIECKO NIE DOŚWIADCZYŁO CYBERPRZEMOCY ?

• Rozmawiaj z dzieckiem o zjawiskach, które mają miejsce w internecie. Sprawdź, co twoje dziecko wie o cyberprzemocy i czy zna sposoby reagowania w sytuacji, gdy ktoś jest nękany online.
• Umów się z dzieckiem, że jeśli przydarzy się coś, co je zaniepokoi lub zdenerwuje, może do ciebie ze wszystkim się zwrócić. Zapewnij, że jeśli ktoś dokucza mu w sieci, wystarczy, że cię o tym powiadomi, a ty postarasz się mu pomóc.

CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY MOJE DZIECKO NIE DOŚWIADCZYŁO CYBERPRZEMOCY ?

• Rozmawiaj z dzieckiem o zasadach ochrony prywatności w internecie. Uświadom mu, jakie zagrożenia wiążą się z nadmiernym publikowaniem informacji o sobie, zamieszczaniem swoich zdjęć i filmów w sieci, dzieleniem się na portalach społecznościowych swoimi myślami i przeżywanymi uczuciami. Porozmawiajcie �o tym, w jaki sposób niektórzy internauci mogą wykorzystać takie informacje.
• Uczul dziecko, że wszystko, co opublikuje w sieci może zostać skopiowane �i rozpowszechnione niekoniecznie w taki sposób, w jaki byśmy chcieli. Jeśli zdecyduje się na publikowanie swoich zdjęć, np. na portalach społecznościowych, doradź mu, aby w statusie prywatności zaznaczyło opcję, która umożliwi oglądanie ich tylko przez znajome osoby

CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY MOJE DZIECKO NIE DOŚWIADCZYŁO CYBERPRZEMOCY ?

• Ustal z dzieckiem, jakie materiały może publikować w internecie i z kim może się komunikować.
• Porozmawiaj o ustawieniach prywatności w różnych serwisach, z których korzysta twoje dziecko. Zadbaj, aby tylko znajomi mieli dostęp do jego profilu.
• Przypomnij dziecku, aby zawsze wylogowywało się z serwisu (portalu społecznościowego, poczty, komunikatora itp.) po zakończeniu sesji. W ten sposób zabezpieczy swoje konto przed niepowołanym dostępem innych osób.
• W przypadku młodszych dzieci, zainstaluj programy ochrony rodzicielskiej� i antywirusowe na sprzęcie, z którego dziecko korzysta

CO MOGĘ ZROBIĆ, ABY MOJE DZIECKO NIE DOŚWIADCZYŁO CYBERPRZEMOCY ?

Przede wszystkim interesuj się tym, co twoje dziecko robi w internecie. Buduj wzajemne zaufanie, aby w sytuacji zagrożenia nie wahało się przyjść z tym do ciebie!

ZWRÓĆ UWAGĘ NA SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE

• Twoje dziecko zaczyna unikać szkoły, szuka wymówek, aby zostać w domu, wagaruje, choć do tej pory lubiło chodzić na lekcje.
• Unika kontaktów z kolegami/koleżankami lub przeciwnie – wdaje się w kłótnie lub bójki.
• Rezygnuje z ulubionych zajęć, hobby, które do tej pory sprawiały mu radość.
• Pojawiają się u niego zmiany nastroju i zachowania, przedłuża się obniżony nastrój.

​

ZWRÓĆ UWAGĘ NA SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE

• Jest zaniepokojone, zdenerwowane, smutne lub rozzłoszczone, szczególnie po odebraniu SMS-a, przeczytaniu wiadomości na komunikatorze, gdy korzysta z internetu itp.
• Szybko wygasza ekran komputera lub telefonu, gdy wchodzisz do jego pokoju.
• Wycofuje się z aktywności w sieci: przestaje używać komputera, zamyka konta w mediach społecznościowych, odcina się od znajomych z sieci, przestaje publikować posty na ulubionych stronach itp.
• Bądź odwrotnie – obsesyjnie sprawdza wiadomości w telefonie, e-maile, swoje profile na portalach społecznościowych.
• Unika rozmów na temat internetu i swojej aktywności w sieci.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK PIERWSZY: REAGUJ WŁAŚCIWIE

• Doświadczanie cyberprzemocy może być bardzo bolesne dla dziecka. Od twojej reakcji zależy, czy uda się rozwiązać problem i wyjść z tej trudnej sytuacji. Na początek – nie wpadaj w panikę. Zachowaj spokój i zdrowy rozsądek. Dowiedz się, co dokładnie się stało. Wyjaśnij fakty.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK DRUGI: SZCZERZE POROZMAWIAJ Z DZIECKIEM

• Zapewnij je, że dobrze zrobiło, mówiąc ci o tym, co się stało. Powiedz, że widzisz i rozumiesz, że mogło mu być trudno ujawnić sytuację, która go spotkała.
• Powiedz, że nikt nie ma prawa go krzywdzić i nie powinno czuć się winne z powodu tego, co je spotkało.
• Zapewnij je, że postarasz się mu pomóc i wspólnie zastanowicie się, jakie kroki powinniście podjąć w tej sytuacji.
• Uzgodnij i omów z dzieckiem dokładny plan działania.
• Bądź uważny na pozawerbalne przejawy uczuć dziecka: zażenowanie, skrępowanie, wstyd, lęk, przerażenie, smutek, poczucie winy.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK TRZECI: PORADŹ DZIECKU, JAK SIĘ ZACHOWAĆ

Porozmawiaj z dzieckiem o tym, jak ma się zachować, aby zapewnić sobie poczucie bezpieczeństwa i nie doprowadzić do eskalacji prześladowania. Powiedz mu, aby:

• Nie utrzymywało kontaktu ze sprawcą, nie odpowiadało na e-maile, telefony, nie pisało komentarzy w sieci itp.
• Nie kasowało dowodów: e-maili, SMS-ów, MMS-ów zdjęć, filmów, tylko ci je pokazało.
• Zastanowiło się nad zmianą swoich danych kontaktowych w komunikatorach, zmianą adresu e-mail, numeru telefonu komórkowego itp.
• Zmieniło ustawienia komunikatora tak, żeby nikt spoza listy kontaktów nie mógł się z nim komunikować.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK CZWARTY: ZABEZPIECZ DOWODY CYBERPRZEMOCY

Pomóż dziecku zabezpieczyć dowody cyberprzemocy.

• DOWODAMI MOGĄ BYĆ: e-maile, SMS-y i MMS-y, wpisy na stronach internetowych, komentarze do wpisów lub do zdjęć w serwisach społecznościowych, na blogach, w fotogaleriach itp., zdjęcia, grafiki, treści rozmów prowadzonych przy użyciu komunikatorów lub czatów.

Pamiętaj, aby zanotować datę i czas otrzymania materiału, treść wiadomości oraz, jeśli to możliwe, dane nadawcy (nazwę użytkownika, adres e-mail, numer telefonu komórkowego itp.) lub adres strony www, na której pojawiły się szkodliwe treści. Zapisane pliki zachowajcie na dysku komputera. Bardzo ważne jest, aby w skopiowanym tekście nie dokonywać żadnych zmian. Należy także zapisać i zachować link do strony, na której te treści się znalazły.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

JAK ZAREJESTROWAĆ DOWODY CYBERPRZEMOCY?

• TELEFON KOMÓRKOWY

Nie kasuj wiadomości.

Zapisuj wszystkie wiadomości w pamięci telefonu: zarówno tekstowe, jak i nagrane na poczt głosową.

• KOMUNIKATORY

Niektóre serwisy pozwalają na zapisywanie rozmów. Możesz również np. skopiować rozmowę, wkleić ją do dowolnego edytora tekstu, zapisać i wydrukować.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

• CZAT, SERWIS SPOŁECZNOŚCIOWY, STRONA WWW

Aby zachować kopię materiału, który widzisz na ekranie, wykonaj zrzut z ekranu (wciśnij jednocześnie klawisze Ctrl i Print Screen), a następnie wykonaj operację „Wklej” w dokumencie (edytorze tekstu).Niektóre przeglądarki posiadają opcję „Wykonaj zrzut ekranu” pozwalającą zapisać kopię strony w postaci obrazu (znajdziesz ją klikając lewym przyciskiem myszy na ekranie).Możesz też wydrukować stronę.

• E-MAIL

Zapisz wiadomość na dysku swojego komputera tak, aby oprócz tekstu wiadomości widoczne były wszystkie dane (adres nadawcy, data itp.). Zachowanie całości wiadomości, a nie tylko samego tekstu jest bardziej pomocne, ponieważ zawiera informacje o jej pochodzeniu. Wydrukuj wiadomość lub prześlij ją do osoby, który zajmuje się ustaleniem okoliczności zajścia.

​

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK PIĄTY: ZGŁOŚ NARUSZENIE REGULAMINU DO ADMINISTRATORA SERWISU

• Większość serwisów społecznościowych posiada zapisy w regulaminach dotyczące cyberprzemocy. Przemocowe zachowania, takie jak dręczenie, nękanie, prześladowanie, podszywanie się pod inne osoby i kradzież tożsamości, są zabronione i mogą być zablokowane przez dostawców usługi. Osoba poszkodowana lub świadek przemocy może zgłosić do administratora serwisu naruszenie regulaminu i zażądać interwencji – zablokowania konta agresora, usunięcia szkodliwych treści. Do podjęcia takiego działania zobowiązuje administratora serwisu art. 14 Ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK SZÓSTY: POROZMAWIAJ ZE SPRAWCĄ

• Jeżeli wiesz, kto stoi za cyberprzemocą wobec twojego dziecka (np. jest to koleżanka lub kolega ze szkoły czy osiedla), porozmawiaj ze sprawcą i jego rodzicami. Po pierwsze, da ci to szansę na ustalenie okoliczności zdarzenia, poznanie motywów działania sprawcy oraz na znalezienie rozwiązania konfliktowej sytuacji.
• Po drugie – współpraca ze sprawcą cyberprzemocy pozwoli na najszybsze usunięcie z sieci szkodliwych materiałów, które tam zamieścił. Niekiedy taka prosta interwencja może okazać się wystarczająca.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK SIÓDMY: PODEJMIJ WSPÓŁPRACĘ ZE SZKOŁĄ

Gdy podejrzewasz, że sprawcą przemocy jest uczeń z klasy lub szkoły twojego dziecka, rozważ nawiązanie współpracy z dyrekcją lub nauczycielami. Poinformuj wychowawcę klasy lub pedagoga szkolnego o tym, czego doświadcza twoje dziecko. Wspólnie możecie podjąć działania, które pomogą rozwiązać trudną sytuację i być może uchronią twoje i inne dzieci przed podobnymi zdarzeniami w przyszłości.

CYBERPRZEMOC- JAK POMÓC DZIECKU

KROK ÓSMY: ZGŁOŚ SPRAWĘ POLICJI

Większość przypadków cyberprzemocy nie wymaga powiadamiania policji czy sądu i może być rozwiązywana przy użyciu dostępnych rodzicom i nauczycielom środków wychowawczych. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy sprawca jest znany dziecku i jest nim kolega/koleżanka ze szkoły. W skrajnych przypadkach, jeśli uważasz, że wobec twojego dziecka dopuszczono się przestępstwa lub zagrożone było jego bezpieczeństwo, nie wahaj się i poinformuj policję.

MOJE DZIECKO JEST SPRAWCĄ CYBERPRZEMOCY

POROZMAWIAJ Z DZIECKIEM: DOWIEDZ SIĘ, DLACZEGO TO ROBI

Dzieci podejmują agresywne działania w sieci z wielu powodów. Oto niektóre z przyczyn:

• dziecko ma problem z przestrzeganiem reguł społecznych i respektowaniem granic;
• chce zwrócić na siebie uwagę;
• próbuje zdobyć akceptację rówieśników;
• przyłącza się do dręczycieli w obawie, że samo może zostać ofiarą;
• samo doświadczyło przemocy i próbuje zemścić się na prześladowcach;
• opublikowało krzywdzący materiał o kolegach pod wpływem impulsu, silnych emocji i teraz tego żałuje;
• nie zdaje sobie sprawy z tego, że stosuje zachowania cyberprzemocowe.

MOJE DZIECKO JEST SPRAWCĄ CYBERPRZEMOCY

WYRAŹ SWOJE OCZEKIWANIA

Porozmawiaj z dzieckiem o jego zachowaniu. Wyjaśniaj mu, że to, co robi, to działanie przemocowe, które krzywdzi inne osoby, dlatego nie możesz go akceptować. Starszemu dziecku (nastolatkowi) wytłumacz, że takie zachowanie może nawet stanowić naruszenie prawa i skutkować poważnymi konsekwencjami.

MOJE DZIECKO JEST SPRAWCĄ CYBERPRZEMOCY

ZAPLANUJ DZIAŁANIE

To, jakie kroki będziesz musiał podjąć, w dużej mierze zależy od tego, z jakiego powodu twoje dziecko zaangażowało się w agresywne działania wobec kolegów. Innej interwencji wymaga dziecko, które postępuje nieświadomie lub samo było prześladowane, a innej takie, które postępuje z wyraźną intencją wyrządzenia krzywdy drugiej osobie.

PAMIĘTAJ! CELEM TWOJEJ INTERWENCJI JEST:

• zatrzymanie przemocy;
• wzbudzenie w dziecku refleksji na temat swojego zachowania i zrozumienie krzywdy, jaką spowodowało;
• powstrzymanie przed podobnym zachowaniem w przyszłości.

MOJE DZIECKO JEST SPRAWCĄ CYBERPRZEMOCY

MONITORUJ ZACHOWANIE DZIECKA

W trakcie interwencji warto, abyś sprawdzał, czy dziecko realizuje ustalenia umowy i czy nie potrzebuje twojej pomocy. Pamiętaj też o sile pozytywnych wzmocnień i bądź cierpliwy. Praca nad zmianą zachowania to dla dziecka trudne zadanie. Doceniaj jego wysiłki, udzielaj mu informacji zwrotnych i chwal je, jeśli widzisz, że stara się zmienić swoje postępowanie. Pomagaj, jeśli nie radzi sobie z rozwiązywaniem internetowego konfliktu.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

W celu ochrony dzieci przed przemocą w internecie rodzice mogą wykorzystywać istniejące regulacje – zarówno przepisy prawa karnego, jak i kodeksu cywilnego. Niektóre akty internetowej agresji naruszają obecnie obowiązujące prawo (są uznawane za przestępstwo lub wykroczenie) i mogą zostać zgłoszone na policję, do prokuratury lub do sądu. Są to: zniesławienie lub zniewaga, naruszenie wizerunku, stalking, podszywanie się pod kogoś, groźby, włamania. W przypadku tych przestępstw/wykroczeń ściganie sprawcy cyberprzemocy następuje po złożeniu wniosku przez osobę pokrzywdzoną.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

ZNIESŁAWIENIE, ZNIEWAGA

Przesyłanie obraźliwych treści i opinii na temat dziecka, tworzenie ośmieszających stron internetowych, rozsyłanie za pomocą telefonu kompromitujących materiałów, rozsiewanie plotek i pomówień.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

NARUSZENIE WIZERUNKU

Zamieszczenie zdjęcia lub filmu z udziałem dziecka na stronie internetowej lub portalu społecznościowym, rozesłanie zdjęcia lub filmu z jego udziałem e-mailem, telefonem komórkowym bez jego zgody.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

WŁAMANIA

Włamania do miejsca w internecie strzeżonego hasłem, np. na konto e-mailowe, profil w serwisie społecznościowym czy blog w celu uzyskania dostępu do informacji lub niszczenia/zmieniania zamieszczonych tam materiałów.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

KRADZIEŻ TOŻSAMOŚCI (PODSZYWANIE SIĘ)

Podawanie się za pokrzywdzonego (po uprzednim włamaniu się na jego konto �i uzyskaniu dostępu np. do jego poczty, konta w komunikatorze itp.) i wysyłanie w jego imieniu wiadomości, nieprawdziwych informacji do innych osób; rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o ofierze.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

GROŹBY

Przesyłanie gróźb drogą e-mailową lub za pomocą innych narzędzi dostępnych �w internecie, takich jak czat, komunikatory, forum itp

CYBERPRZEMOC A PRAWO

CYBERSTALKING

Wielokrotne wysyłanie komuś w internecie lub przy użyciu telefonu niechcianych informacji, zdjęć, bardzo częste wysyłanie e-maili i informacji za pomocą komunikatorów czy czatów mimo braku zgody odbiorcy.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

NIEKTÓRE PRZESTĘPSTWA TO TZW. PRZESTĘPSTWA ŚCIGANE Z URZĘDU:

• opublikowanie w internecie, w jakiejkolwiek formie, filmu lub zdjęcia nagiej osoby poniżej 18 roku życia (jest to przestępstwo rozpowszechniania pornografii z udziałem dziecka);
• znieważenie grupy osób na tle religijnym, etnicznym itp.;
• stalking w przypadku, gdy jego następstwem było targnięcie się na życie ofiary cyberprzemocy.

CYBERPRZEMOC A PRAWO

Osoby lub instytucje publiczne (np. szkoły) posiadające wiedzę o tego rodzaju przestępstwach mają obowiązek zawiadomić o nich policję lub prokuraturę, która następnie zobowiązana jest wszcząć właściwe postępowanie. Podjęcie postępowania przez organy ścigania w tej sytuacji nie wymaga złożnia wniosku �o ściganie sprawcy przez osobę poszkodowaną

​

CYBERPRZEMOC A PRAWO

• Pamiętaj!

W przypadku cyberprzemocy w stosunku do dzieci, czyli osób poniżej 18 roku życia, wszystkie działania prawne realizują rodzice lub opiekunowie prawni.

GDZIE MOGĘ SZUKAĆ POMOCY?

Istnieją różne zespoły i linie pomocowe zajmujące się sprawami dotyczącymi bezpieczeństwa dzieci, także w internecie. Na stronach internetowych tych instytucji znajdziesz informacje i wskazówki, które podpowiedzą ci, jak rozwiązać problem cyberprzemocy. Możesz również skorzystać ze wsparcia i porad pracujących tam specjalistów, dzwoniąc na infolinię, korzystając z czatu lub wysyłając e-mail. Z takiej pomocy może także skorzystać twoje dziecko – dla dzieci prowadzone są specjalne strony internetowe i infolinie.

SYSTEM ZAPOBIEGANIA I PRZECIWDZIAŁANIA CYBERPRZEMOCY WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻY

GDZIE MOGĘ SZUKAĆ POMOCY?

• 800 100 100 – TELEFON DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI
• 116 111 – TELEFON ZAUFANIA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY
• 800 12 12 12 – DZIECIĘCY TELEFON ZAUFANIA RZECZNIKA PRAW DZIECKA
• DYŻURNET.PL

​

GDZIE MOGĘ SZUKAĆ POMOCY?

PRZYDATNE STRONY

• Akademia NASK www.akademia.nask.pl
• Program Safer Internet www.saferinternet.pl
• Strona kampanii „Nie zagub dziecka w sieci” www.gov.pl/niezagubdzieckawsieci
• Dyżurnet.pl www.dyzurnet.pl
• Cybernauci www.cybernauci.edu.pl
• Cyfrowobezbezpieczni www.cyfrowobezpieczni.pl
• Fundacja Orange www.fundacja.orange.pl
• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę www.fdds.pl
• Fundacja Dbam o Mój Z@sięg www.dbamomojzasieg.com

Cyberprzemoc – jak pomóc dziecku

Prezentacja przygotowana w oparciu o publikację:

CYBERPRZEMOC WŁĄCZ BLOKADĘ NA NĘKANIE. PORADNIK DLA RODZICÓW Anna Borkowska NASK

​