1 of 33

CHÀO MỪNG CÁC EM �ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!

2 of 33

Dụng cụ âm nhạc có thể phát ra những âm to nhỏ khác nhau. Khi nào vật phát ra âm to, khi nào vật phát ra âm nhỏ ?

KHỞI ĐỘNG

3 of 33

BÀI 10. BIÊN ĐỘ, TẦN SỐ,

ĐỘ TO VÀ ĐỘ CAO CỦA ÂM

4 of 33

02.

01.

NỘI DUNG BÀI HỌC

Tần số và độ cao của âm

Biên độ và độ to của âm

5 of 33

I. Biên độ và độ to của âm

Biên độ là gì?

Biên độ là độ lệch lớn nhất của một vật so với vị trí cân bằng của nó khi dao động

1. Biên độ

6 of 33

Thảo luận nhóm đôi

Biên độ dao động của vật càng lớn thì lớp không khí bị nén giãn càng nhiều hay ít? Sóng âm được tạo ra sẽ có biên độ càng lớn hay nhỏ?

​

Biên độ dao động của vật càng nhỏ thì lớp không khí bị nén giãn càng nhiều hay ít? Sóng âm được tạo ra càng lớn hay nhỏ?

​

7 of 33

​

Biên độ lớn các lớp không khí bị nén giãn càng nhiều. Sóng âm được tạo ra có biên độ càng lớn.

​

Biên độ nhỏ, các lớp không khí bị nén giãn càng ít, sóng âm được tạo ra có biên độ càng nhỏ.

8 of 33

2. Độ to của âm

Thí nghiệm:

Treo một quả bóng nhẹ sao cho khi dây treo thẳng đứng thì quả bóng ở sát giữa mặt trống. Gõ vào mặt trống, quan sát dao động của quả bóng (hình 10.1) đồng thời lắng nghe tai nghe tiếng trống.

9 of 33

Nêu mối liên hệ giữa biên độ và độ to.

Khi âm thanh (sóng âm) truyền đến tai ta với biên độ lớn, ta nghe được âm to hơn.

Khi âm thanh (sóng âm) truyền đến tai ta với biên độ nhỏ, ta nghe được âm nhỏ hơn.

10 of 33

KẾT LUẬN

  • Biên độ dao động của vật phát ra âm càng lớn, âm càng to và ngược lại.
  • Độ to của âm được đo bằng đơn vị đêxiben, kí hiệu là dB.

11 of 33

Khi gảy mạnh dây đàn, tiếng đàn sẽ to hay nhỏ?

Khi gảy mạnh dây đàn, biên độ dao động của dây lớn, tiếng đàn phát ra sẽ to.

12 of 33

Vận dụng 1: Đặt một ít mảnh vụn giấy hoặc xốp nhẹ lên mặt trống rồi dùng dùi trống đánh vào mặt trống.

Các mảnh vụn này này lên cao hay thấp khi em đánh trống mạnh, nhẹ? Tiếng trống nghe to hay nhỏ khi các mảnh vụn nảy lên cao, thấp?

  • Đánh trống càng mạnh thì âm càng lớn và các mảnh vụn bay càng cao
  • Đánh trống càng nhẹ thì âm càng nhỏ và các mảnh vụn bay càng thấp.

13 of 33

II. Tần số và độ cao của âm

Tần số là gì? Tần số của dao động có phải tần số của sóng âm không ?

1. Tần số

14 of 33

Tần số là số dao động trong một giây.

Đơn vị: héc (Hz)

Đối với sóng âm, tần số dao động của nguồn âm cũng là tần số sóng âm.

15 of 33

Trái tim của một người đập 72 lần trong một phút. Trái tim của người này đập với tần số bao nhiêu?

​

Đổi 1 phút = 60 s

Tần số của trái tim của người này là:

f = 72 : 60 = 1,2 (Hz)

​

16 of 33

Hoạt động nhóm

Thực hiện thí nghiệm: sử dụng các dụng cụ của trường em để kiểm tra tần số của âm thoa.

So sánh giá trị hiển thị ở đồng hồ đo điện năng với giá trị tần số ghi trên âm thoa.

Giá trị hiện thị ở đồng hồ đo điện đa năng bằng với giá trị tần số ghi trên âm thoa.

17 of 33

2. Độ cao của âm

Thí nghiệm: Cho hai thước thép đàn hồi có chiều dài khác nhau. Cố định một đầu của mỗi thước trên mặt một hộp gỗ. Lần lượt bật nhẹ đầu tự do để thước dao động (hình 10.4). Quan sát dao động và lắng nghe âm phát ra.

​

​

​

​

  • Phần tự do của thước nào dao động nhanh hơn?
  • So sánh xem thước nào phát ra âm trầm hơn, thước nào phát ra âm bổng hơn.

18 of 33

Trả lời: Thước có đầu tự do dài hơn, dao động nhanh hơn.

Thước có đầu tự do dài hơn phát ra âm bổng hơn. Thước có đầu tự do ngắn hơn, phát ra âm trầm hơn.

→ Thước rung càng nhanh, tần số dao động của thước càng lớn, âm phát ra càng bổng.

19 of 33

Hoạt động nhóm

Thí nghiệm: Dùng kéo cắt phẳng một đầu của ống hút có một đầu vát, cẩn thận khoét các lỗ nhỏ trên đầu ống hút (hình 10.5), (có thể dùng một chiếc đinh được nung nóng để dùi lỗ trên ống hút).

​

​

​

​

  1. Thổi vào đầu vát của ống hút, trong khi dung ngón tay có ảnh hưởng đến độ cao của âm thanh tạo ra không?
  2. Khi mở dần từng lỗ, bắt đầu từ đầu bằng của ống, độ cao của âm tang lên hay giảm dần?

20 of 33

b) Khi mở dần từng lỗ, bắt đầu từ đầu bằng của ống, độ cao của âm tăng lên.

→Tần số của âm càng lớn, âm càng cao

Tần số của âm càng nhỏ, âm càng thấp

a) Việc bịt và để hở các lỗ trên ống hút có ảnh hưởng đến độ cao của âm thanh tạo ra.

​

Trả lời

21 of 33

TRÒ CHƠI HÁI TÁO

LUYỆN TẬP

22 of 33

23 of 33

​

​

Câu hỏi 1: Hình dưới đây là đồ thị dao động âm của một sóng âm trên màn hình dao động ký. Độ dài của đoạn nào mô tả biên độ âm?

​

A. (1)

B. (2)

C. (3)

D. (4)

B. (2)

24 of 33

Câu hỏi 2: Một âm thoa thực hiện 512 dao động mỗi giây thì sóng âm do nó phát ra có tần số bao nhiêu?

A. 512 Hz

B. 8,5 Hz

C. 1024 Hz

D. 256 Hz

A. 512 Hz

25 of 33

Câu hỏi 3: Khi điều chỉnh nút âm lượng (volume) trên loa là ta đang điều chỉnh đặc trưng nào của sóng âm phát ra?

A. Biên độ âm

B. Tần số âm

C. Tốc độ truyền âm

D. Môi trường truyền âm

A. Biên độ âm

26 of 33

Câu hỏi 4: Bằng cách điều chỉnh độ căng của dây đàn (lên dây), người nghệ sĩ guitar muốn thay đổi đặc trưng nào của sóng âm phát ra?

A. Độ to

B. Độ cao

C. Tốc độ lan truyền

D. Biên độ

B. Độ cao

27 of 33

Câu hỏi 5: Điền từ / cụm từ thích hợp vào chỗ trống

  1. Sóng âm được tạo ra bởi (1)…của nguồn âm
  2. Độ to của âm có liên hệ với (2)…
  3. Độ cao của âm có liên hệ với (3)…
  4. Vật dao động càng mạnh thì (4)…Càng lớn, và sóng âm nghe được có (5)…càng lớn.
  5. Nguồn âm dao động càng nhanh thì (6)…càng lớn phải sóng âm nghe được có (7)…càng lớn.

(1) Dao động; (2) biên độ âm; (3) tần số âm; (4) biên độ, (5) độ to; (6) tần số, (7) độ cao.

28 of 33

VẬN DỤNG

Bài vận dụng 1: Hình dưới đây là đồ thị dao động âm của một sóng âm trên màn hình dao động ký. Dựa trên đồ thị này, hãy vẽ phác họa đồ thị dao động âm của một sóng âm có tần số gấp đôi và độ to nhỏ hơn so với sóng âm trên

29 of 33

Trả lời:

Đồ thị dao động âm của một sóng âm có tần số gấp đôi (có số đỉnh gấp đôi) và độ to nhỏ hơn so với sóng âm đã cho (độ cao của đỉnh thấp hơn)

30 of 33

Bài vận dụng 2: Hãy dùng một chiếc đũa và ba cái nắp vung (nắp nồi) được làm bằng cùng loại vật liệu nhưng có kích cỡ khác nhau để tạo ra âm thanh.

  1. Lần lượt gõ vào nắp, đo và ghi lại đường kính nắp vào bảng sau.

​

​

b) Âm thanh phát ra từ nắp vung nào nghe bổng nhất?

c) Với một lực gõ như nhau, đặc trưng nào của sóng âm phát ra thay đổi theo mỗi lượt gõ?

Lần gõ

Đường kính nắp (cm)

1

2

3

31 of 33

Trả lời:

a) Ta có:

​

​

​

b) Âm phát ra từ nắp vung có đường kính 18 cm nghe bổng nhất.

c) Với một lực gõ như nhau, độ cao của sóng âm phát ra thay đổi theo mỗi lượt gõ.

Lần gõ

Đường kính nắp (cm)

1

12

2

16

3

18

32 of 33

1

2

3

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ghi nhớ kiến thức trong bài.

Hoàn thành bài tập trong SBT

Chuẩn bị bài 11 “Phản xạ âm”.

33 of 33

CẢM ƠN CÁC EM

ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!