DÜNYA VE ZAMAN
HAYDİ, BAŞLAYALIM!
Gezegenimiz hangi gök cisimleriyle komşudur? Söyleyiniz.
Gezegenimiz Mars, Venüs ve Ay ile komşudur.
Dünya bir günlük tutuyor olsaydı sabah, öğle ve akşamı nasıl tarif ederdi? Arkadaşlarınızla paylaşınız.
Sabah: Güneş yine doğmaya başlamıştı. Işığı denizlerime, taşlarıma değdikçe ısındığımı hissediyordum. Sayesinde bütün gece üşüyen parçaların ısınmaya ve mayışmaya başlamıştı. Güneş’in doğumu ile hareketlilik başlamış tüm canlılar uyanmıştı.
Öğle: Güneş çıkabileceği en tepeye çıkmış. Sabah her yerime ılık bir sıcaklık yayan Güneş şimdi sularımı kaynatmış, taşlarımı alev gibi ısıtmıştı. Hala tüm canlılar yaşam telaşında bir hareketlilik var.
Akşam: Güneş yavaş yavaş inmeye başladı. Kavurucu sıcaklık ılık bir sıcaklığa bıraktı yerini. Canlılar da havanın kararacak olmasından ötürü evlerine dönüyor. Hareketlilik azalmış, etraf karanlıklaşmış dünya üzerindeki ışıklar yanmaya başlamıştı.
Yandaki görselde anlatılmak istenen ne olabilir? Tartışınız.
Görselde gece ve gündüz anlatılmaktadır.
Şiiri koro hâlinde okumak üzere sınıfta üç gruba ayrılınız. Öğretmeninizin rehberliğinde şiirin farklı renklendirilmiş bölümlerini paylaşınız. Grubunuzun seçtiği renkli bölüme sıra geldiğinde bölümü grup arkadaşlarınızla aynı anda sesli okuyunuz.
Doğrusunu Bilelim
Metnin yazım ve noktalamasında orijinaline bağlı kalınmıştır. Günümüz yazım ve noktalama kurallarına uymayan ifadeleri öğretmeninizin yardımıyla bularak metin üzerinde
düzeltiniz
a. Okuma sürecinizi aşağıdaki puan çizelgesini kullanarak değerlendiriniz. Ölçütteki her bir
davranışı gerçekleştirme durumunuza göre puanınızı yay ayraç içine yazınız
1. EVREN
2. ELİPS
3. YÖRÜNGE
4. EKSEN
5. DOLANMAK
6. KUTUP YILDIZI
b. Bu kelime/kelime gruplarının anlamlarını okuduğunuz şiirden hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan Bilim ve Sanat Terimle
ri Sözlüğü sekmesinden ya da fen bilimleri öğretmeninizden yardım alarak kontrol ediniz.
1. EVREN
2. ELİPS
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Bütün gezegen, galaksi, gök taşı ve maddeleri içine alan büyüklük.
Üst ve alttan basık çember.
3. YÖRÜNGE
4. EKSEN
Tahminim:
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Sözlük anlamı:
Bir gök cisminin başka bir gök cisminin etrafında dönmesi.
Gök cisminin kendi etrafında dönmesi.
5. DOLANMAK
6. KUTUP YILDIZI
Tahminim:
Tahminim:
Sözlük anlamı:
Sözlük anlamı:
Bir gök cisminin başka bir gök cisminin etrafında tam tur dönmesi.
Gökyüzündeki kuzeyi gösteren ve en parlak olan yıldız.
Dünyanın dönüşü
Gece ve gündüz
Eksen
Doğa
Zaman akışı
Yörünge
Mevsimlerin oluşumu
Güneş ışığı
b. Etkinliğin “a” maddesine yazdığınız ifadelerden hareketle şiirin konusunu söyleyiniz.
Şiirin konusu Dünya’nın hareketleridir.
Siz olsaydınız şiire nasıl bir başlık koyardınız? Nedenini açıklayınız.
Ben olsaydım şiire ”Dünya’nın Yolculuğu” başlığın koyardım. Çünkü şiirde Dünya’nın Güneş etrafında ve kendi etrafında hareketleri anlatılmıştır.
Okuduğunuz şiirde kişileştirme sanatına başvurulan dizeleri bularak arkadaşlarınızla paylaşınız.
Güneşe bakar aydınlanır,
Yaşam alır güneşten,
Sevgi alır,
coşku alır…Gülümserken ay…
Gülümserken ay…
Yeni günleri kucaklarken…
Koşar yeni mevsimlere ..
Selamlar güneşi…
Dünya koşarken,
Gökyüzünde, afacan aydede…
Neşeyle dünyayı dolanırken
Bir kez daha, yusyuvarlak gülümserken,
Kucak açar yeni aylara..
b. Yanda verilen dizeleri altı çizili kelimelere dikkat ederek inceleyiniz.
c.Bu dizelerin ortak özelliği ne olabilir? Söyleyiniz. Aşağıdaki ifadede uygun seçeneği daire içine alınız.
ç. Sizce bu söz sanatının şiire katkısı nedir? Söyleyiniz.
Bu söz sanatı şiirin anlamını güçlendirir, duyguyu aktarır ve okuyucunun dikkatini çeker.
a. “Dünya ve Zaman” metni ile daha önce okuduğunuz “Zeynir ve Peytin” metnini içerik ve dil özellikleri bakımından karşılaştırınız. Dilerseniz “Zeynir ve Peytin” metnini yeniden okuyunuz.
Zeytin ve Peytin :
Şiirde iki inatçı kedi anlatılmıştır. İnatçılık, birliktelik, iletişim, uzlaşma konu alınmıştır. Şiirde eğlenceli, mizahi bir anlatım vardır. Türkçede bulunmayan kelimeler türetilmiş ve kullanılmıştır.
Dünya ve Zaman:
Dünya’nın hareketleri, ve evrendeki döngü anlatılmıştır. Zaman akışı, doğa, uyum konu alınmıştır. Şiirde betimleyici ve şiirsel bir dil kullanılmıştır. Doğa unsurları kişileştirilmiştir.
b. Metinlerin benzer ve farklı yönlerini belirleyip defterinize listeleyiniz.
Benzerlik:
*İkisi de şiirsel anlatımla yazılmıştır.
*İki şiirde de kişileştirme vardır.
*İkisinde de okura mesaj verilmiştir.
*İkisi de akıcıdır.
Farklılık:
*Konuları farklıdır.
*Anlatım dilleri farklıdır.
*Verdikleri mesajlar farklıdır.
*”Zeytin ve Peytin”de karşıklık varken ”Dünya ce Zaman’da betimleme ve kişileştirme vardır.
b. Okuduğunuz şiirden hareketle bir ölçüt belirleyerek bu kelime/kelime gruplarını aşağıda sınıflandırınız. Ölçütünüzü belirlerken tablodaki ipuçlarından yararlanınız.
c. Etkinliğin “b” maddesinden hareketle aşağıdaki ifadeyi tamamlayınız.
Tablo bana şunu gösteriyor: Ay’ın gerçekleştirdiği eylemler, yansıtmak, küçülmek, büyümek, dolanmak, gülümsemek, kucak açmak.
Herkese merhaba, bugün sizlere Alper Gezeravcı ve Tuva Cihangir Atasever’in uzaydaki çalışmalarından bahsedeceğim. Onlar, Türkiye’nin uzay alanındaki ilk adımlarını atan iki önemli astronottur. Alper Gezeravcı, Uluslararası Uzay İstasyonu’na giderek birçok bilimsel deney yaptı. Tuva Cihangir Atasever ise yörünge altı uçuşta görev alarak insan vücudunun uzayda nasıl etkilendiğini araştırdı. Bu çalışmalar, Türkiye’nin bilim ve teknoloji alanında ilerlemesine büyük katkı sağladı. Onların azmi, cesareti ve başarısı hepimize ilham veriyor. Gelecekte daha çok Türk bilim insanının uzaya gitmesi dileğiyle, teşekkür ederim.
Mars’a yapacağım yolculukla ilgili bilgi almak istiyorum.
b) Tahminlerinizden hareketle konuşmanın devamını canlandırınız. Canlandırmanız sırasında karşı tarafın konuşmasında yer alan iletiyi çözümlemeye ve tahminleriniz doğrultusunda konuşmayı sürdürmeye özen gösteriniz.
Marslı Müşteri Temsilcisi: Elbette Ece Hanım, size nasıl yardımcı olabilirim?
Dünyalı: Mars’a yapılacak yolculuklar ne kadar sürüyor, orada yaşamak mümkün mü?
Marslı Müşteri Temsilcisi: Yolculuk yaklaşık altı ay sürüyor. Şartlar zor ama özel koruma alanlarında yaşamak mümkün.
Dünyalı: Çok ilginç, bir gün Mars’ı ziyaret etmeyi gerçekten isterim.
Marslı Müşteri Temsilcisi: Sizi ağırlamaktan memnuniyet duyarız, umarım yakında görüşürüz!
“Dünya bir insana benzer çünkü sürekli hareket eder ve hiç durmaz.” dedim. Güneş bir insan olsaydı sabahları herkesi uyandırır, akşam olunca dinlenirdi.
b) Konuşmanızı yaparken sizce hangi maddede hangi söz sanatından yararlandınız? Bu söz sanatları anlatımınıza nasıl bir katkı sağladı? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Kişileştirme ve benzetme sanatlarını kullandım. Bu söz sanatları konuşmamı daha canlı, eğlenceli ve anlaşılır hale getirdi.
DÜNYA VE GÜNEŞİN SOHBETİ
Merhaba arkadaşlar, bugün sizlere Dünya ve Güneş’i sanki birer insanmış gibi anlatmak istiyorum. Dünya bana çalışkan bir insana benziyor çünkü hiç durmadan dönüyor, hem kendi etrafında hem de Güneş’in çevresinde. Güneş ise sabırlı ve yardımsever biri gibi. Her sabah herkese ışık saçıyor, doğayı uyandırıyor, dünyayı ısıtıyor. Eğer Güneş bir gün konuşsaydı, “Bugün herkese enerji verdim, ama biraz dinlenmek istiyorum.” derdi. Dünya da ona gülümseyip “Ben dönmeye devam ederim, sen biraz dinlen.” diye cevap verirdi. Bu şekilde düşündüğümüzde doğanın her hareketi bize canlıymış gibi gelir. Böylece hem evreni daha iyi anlarız hem de onunla bağ kurarız.
Uzaydaki kaynaklar çevreye zarar vermeden paylaşılmalıdır.
b) Aşağıdaki haber metnini etkinliğin “a” maddesinden hareketle belirlediğiniz görüşe göre inceleyiniz. İnceleme sonuçlarınızı belirlediğiniz normla karşılaştırınız.
Haberde Ay’daki madenlerin çıkarılmasından bahsediliyor. Ancak bu çalışmalar yapılırken çevreye zarar verilmemesi gerektiğini düşünüyorum. Uzaydaki kaynaklar kullanılırken doğanın dengesi korunmalı, sadece insanın çıkarı değil evrenin geleceği de gözetilmelidir.
c. Defterinize inceleme sonuçlarınızdan hareketle haber metnini değerlendirdiğiniz bir
yazı yazınız
Ay’da madencilik yapılması fikri insanlık için önemli bir gelişmedir. Ancak bu çalışmaların doğaya ve uzaya zarar vermemesi gerekir. Kaynaklar paylaşılırken sadece bugünün değil, gelecekteki nesillerin de hakkı korunmalıdır. Eğer madencilik dikkatli yapılmazsa uzayda da çevre kirliliği oluşabilir. Bu yüzden ülkeler ve şirketler ortak kurallar belirlemeli, çevre dostu yöntemlerle hareket etmelidir.
MASAL ÖRNEĞİ
YAZ GÜNEŞİNİN SIRRI
Bir varmış bir yokmuş, uzak bir köyde Güneş adında parlak bir çocuk yaşarmış. Her sabah köyü ısıtır, çiçekleri uyandırırmış. Günlerden bir gün bulutlar Güneş’e “Sen hep parlıyorsun, biraz dinlen de biz yağalım.” demiş. Güneş gülümsemiş, “Olur ama sonra yine birlikte gökyüzünü süsleriz.” demiş. O günden sonra bazen yağmur yağmış, bazen gök gürlemiş ama sonunda hep Güneş çıkmış. Böylece köylüler her mevsimi sevmeyi, yazın kıymetini bilmeyi öğrenmiş. İşte bu yüzden yaz geldiğinde herkes yüzünü gökyüzüne döner, Güneş’e teşekkür edermiş.
ŞİİR ÖRNEĞİ
YAZ NEŞESİ
Gökyüzü masmavi, güneş gülüyor,
Kırlarda kelebekler dans ediyor.
Dallarda kuşlar neşeyle ötüyor,
Yaz geldi, her yer can buluyor.
Deniz çağırıyor dalga dalga,
Çocuklar koşuyor sahil boyunca.
Rüzgâr serin serin eser yana,
Mutluluk yayılıyor her bir yana.
Geceler ılık, yıldızlar parlak,
Ay doğar sessiz, gökyüzü berrak.
Yaz mevsimi güzel, içi sıcak,
Her kalpte bir sevinç, bir yaprak.
TANITIM YAZISI ÖRNEĞİ
İLKBAHARIN RENKLERİ
İlkbahar, doğanın yeniden canlandığı en güzel mevsimdir. Kışın soğuğu yerini sıcak rüzgârlara, kar taneleri yerini renkli çiçeklere bırakır. Ağaçlar yeşerir, kuşlar cıvıldar, her yer mis gibi kokar. Bu mevsimde parklar, bahçeler ve sokaklar adeta bir tabloya dönüşür. İnsanlar da bu güzellikten etkilenir, daha mutlu ve enerjik olur. Ayrıca ilkbahar, yeni başlangıçların ve umutların sembolüdür. Kısacası ilkbahar; doğanın yeniden nefes aldığı, rengârenk çiçeklerle süslenmiş, huzur ve neşeyle dolu bir mevsimdir.
KOZMİK SENFONİ
Mars davula vurur, kızıl bir yaz gibi,
Satürn halkalarıyla kışa kar çizer gibi,
Jüpiter gürler, bahar taşar notalarla,
Evren döner, bir senfoni başlar usulca.
Ay keman olur, geceyi titreterek,
Güneş sahnede, ışık saçar coşkuyla,
Gezegenler dans eder ritim tutarak,
Zaman akar, müzikle uzayda.
Grubumuzla şiirdeki “Dünya, Ay ve Güneş” yerine “Mars, Jüpiter ve Satürn”ü kullanarak şiiri yeniden yorumladık. Mevsimlerin özelliklerini abartılı biçimde anlatarak daha eğlenceli hale getirdik.
b) Grup arkadaşlarınızla aranızdan bir sözcü belirleyerek yorumladığınız metni sınıfta paylaşınız. Seçiminiz “şiiri bir tiyatro oyununa çevirmek” ise oyununuzu sınıfta sahneleyiniz.
Yeniden yazdığımız şiiri tiyatro şeklinde sahneledik. Her arkadaşımız bir gezegeni canlandırdı, gezegenlerin konuşmalarıyla izleyicilere eğlenceli bir gösteri sunduk.
OYUNUN ADI: GEZEGENLERİN DANSI
Kişiler: Mars, Jüpiter, Satürn, Anlatıcı
Anlatıcı: Bir zamanlar evrende üç gezegen yaşarmış: Mars, Jüpiter ve Satürn. Hepsi Güneş’in etrafında döner, ama bazen hangisinin daha önemli olduğunu tartışırlarmış.
Mars: Ben en güzel rengimle parlıyorum! Üstelik insanların en çok merak ettiği gezegen benim.
Jüpiter: Ama ben en büyük gezegenim! Fırtınalarım güçlüdür, kırmızı lekemle herkesi büyülerim.
Satürn: Benim halkalarımı unutmayın! Işıltılı yüzüğümle gökyüzünün en zarif gezegeniyim.
Mars: Tamam ama ben sıcaklığım ve enerjimle öne çıkarım!
Jüpiter: Benim çekim gücüm olmasa, siz bu kadar rahat dönemezdiniz.
Satürn: Hepimiz farklıyız ama birlikte gökyüzünü süslüyoruz.
Anlatıcı: O gün üç gezegen tartışmayı bırakmış. Hepsi Güneş’in etrafında dönüp dans etmeye başlamış. Evrende barış yeniden sağlanmış, gökyüzü yine parlamış.
(Perde kapanır.)
Eğik çizgi yan yana yazılmış dizeleri ayırmak için kullanılmıştır.
b. “Dünya ve Zaman” şiirinden seçtiğiniz bir bölümü eğik çizginin belirlediğiniz işlevini
kullanarak defterinize yazınız.
Güneşe bakar aydınlanır / Yaşam alır güneşten / Sevgi alır / Coşku alır.