Rijke teksten in de klaspraktijk

NDN - woensdag 5 oktober

Gino Bombeke

Faculteit Letteren

3

Vertrekpunt: lerarencontacten

• Waar vind ik goede teksten?
• Doel
• Eigenschappen

Educatieve Master Talen

4

Doelen

• Overzicht van kenmerken en belang van rijke teksten;
• Inspiratie door suggesties en vindplaatsen;
• Koppeling aan leesopdrachten in de klas;
• Zin en vertrouwen om in te zetten op krachtige leesdidactiek.

Educatieve Master Talen

5

Kenmerken

Faculteit Letteren

6

Eigenschappen – aanbod

• Authentieke teksten
• Aansluiten bij ‘wereld buiten school’
• “Letters op papier”
• Focus op informatieve teksten en non-fictie; zeker in niet-taalvakken
• Haalbaarheid > uitdaging
• Selectie en inkorting (weglaten context)

Educatieve Master Talen

7

Eigenschappen – lay-out

• Titels, tussentitels, quotes…
• Illustratie
• Oorspronkelijke vormgeving
• Schematische vervorming (PowerPoint, opsommingen, invulkaders, hand-out met sleutelbegrippen)
• Online – offline

Educatieve Master Talen

8

Eigenschappen – afwezig

• Talige moeilijkheidsgraad
• Context
• Expliciteren van verwijzingen
• Woordenschat/vaktaal in kaders

​

• Aanpak
• Hoofdzakelijk: teksten met vragen / structureren
• Doelgerichtheid?
• Gespreid en op regelmatige basis?
• Informatie uit één bron

Faculteit Letteren

9

Adviesgroep

• April 2021 tot februari 2022 (5 vergaderingen)
• 7 leden

​

• rijketeksten.org
• Actueel en gratis
• Niet beperkt tot leerkracht Nederlands
• Geen toetsenbank
• Opstellen checklist voor redactiegroepen
• Geen didactiek / methode

​

Faculteit Letteren

10

Faculteit Letteren

11

Rijke teksten – inhoud

• Zetten aan tot denken;
• Nodigen uit om te kijken vanuit andere perspectieven;
• Leggen verbanden tussen onderwerp en wereld/andere gebieden;
• Bevatten een evenwichtige verhouding nieuwe en bekende informatie;
• Bevatten zowel eenvoudige als complexe relaties.

​

Faculteit Letteren

12

Rijke inhoud in vier vragen

• Does the text contain information that can be of use in the real world outside the classroom?
• Does the content help students relate their experiences, situation and country to the world as a whole?
• Is the text generative and can productive tasks be tailored?
• Is the content of the text authentic and does it lend itself to further research and exploration?

​

​

​

Faculteit Letteren

13

ELT Global Blog Oxford UP; Importance of Content Richt Texts to Learners and Teachers

Rijke teksten – taal(kwaliteit)

• Tekst, beeld, illustraties en geluid versterken elkaar.
• Het taalgebruik is zo min mogelijk vereenvoudigd.
• De tekst bevat een evenwichtige verhouding frequente en laagfrequente woorden.
• De auteur gebruikt abstract en figuurlijk taalgebruik.
• Er is een heldere tekststructuur met gevarieerde zinsstructuren.
• Verwijs- en verbindingswoorden zorgen voor samenhang.
• [LIT] De tekst bevat literaire variatie en gelaagdheid.

Faculteit Letteren

14

Aan de slag met rijke taal

• Aflevering 1: Interactie uitlokken
• Aflevering 3: Uitleg geven
• Aflevering 4: Taalsteun bieden
• Aflevering 5: Materiaal selecteren

​

​

​

Faculteit Letteren

15

Kijken naar methode/lesmateriaal

Faculteit Letteren

16

• Het zijn authentieke teksten, literair of zakelijk, met een uitdagende inhoud en rijke vorm. Ze maken nieuwsgierig, stimuleren de motivatie om verder te lezen, te kijken of te luisteren en bevorderen de ontwikkeling van kennis van de wereld en diep begrip.
•  
• weinig variatie in woorden,
• slechte verbanden tussen zinnen,
• Compact
• vol school- en vaktaal
• Janson & Prenger (2019).

Faculteit Letteren

17

Suggesties

Faculteit Letteren

18

Faculteit Letteren

19

Faculteit Letteren

20

Faculteit Letteren

21

Faculteit Letteren

22

Faculteit Letteren

23

Belang

Faculteit Letteren

24

Voordelen

• Stimuleren van taal- en denkontwikkeling.
• Dragen bij aan de woordenschatontwikkeling.
• Bieden kansen om in te zetten op strategische lees- en schrijfontwikkeling.
• Laten leerlingen actief kennis opdoen over zichzelf en de wereld.
• Prikkelen de verbeelding.
• Geven de overgang van DAT naar CAT een plaats in de klas.

Faculteit Letteren

25

Gebruik

Faculteit Letteren

26

Rijke tekst – arme opdracht?

• Interactie uitlokken
• Taalsteun bieden
• Motiveren

Faculteit Letteren

27

Redactieraden

• Februari 2022 tot nu
• 3 groepen
• Breed samengesteld: 6 experts en 1 coördinator
• Zoeken in duo’s rond brede thema’s

Faculteit Letteren

28

Lezen ~ Schrijven – 8 opdrachten

1. antwoord formuleren op vragen bij tekst
2. inhoud uitleggen aan een vriend/vriendin
3. notities maken bij een tekst met instructies
4. notities maken bij een tekst zonder instructies
5. persoonlijke reactie of mening geven op tekst
6. samenvatting maken met stappenplan
7. samenvatting maken zonder stappenplan
8. zelf vragen bij een tekst bedenken en modelantwoord uitschrijven

Faculteit Letteren

29

Lezen ~ Schrijven – ordening volgens effect

5. persoonlijke reactie of mening geven op tekst

2. inhoud uitleggen aan een vriend/vriendin

​

6. samenvatting maken met stappenplan =

7. samenvatting maken zonder stappenplan

​

3. notities maken bij een tekst met instructies =

4. notities maken bij een tekst zonder instructies�

1. antwoord formuleren op vragen bij tekst

8. zelf vragen bij een tekst bedenken en modelantwoord uitschrijven

​

Faculteit Letteren

30

Kennis over zichzelf en wereld

Faculteit Letteren

31

Kennis over zichzelf en wereld – literatuur

Faculteit Letteren

32

Stimuleren diep lezen

• 20 betekenisvolle woorden/termen/namen

​

• Leerlingen categoriseren in duo
• Minimaal 3 woorden / categorie
• Maximaal 6 categorieën
• Verband in de tekst

​

• Structurerend niveau
• Diepe relaties leggen

​

Faculteit Letteren

33

Prikkelende vragen stellen

Faculteit Letteren

34

Interactie uitlokken

• Met zelfde tekst
• Lees elk een apart deel van de tekst
• Tekst afdekken
• Uitleggen in duo’s
• Elkaars uitleg aanvullen

​

• Verschillende teksten
• Samen een case oplossen
• Informatie uit teksten vergelijken

​

Faculteit Letteren

35

Focus op strategie

• Impliciet bij samen lezen/schrijven
• Tussentijds samenvatten (bij lange teksten) wat reeds gelezen is
• Omgaan met moeilijke woorden
• Verbanden duidelijk?

​

• Snelle winst
• Geen aparte les over strategieën
• Niet allemaal altijd
• Herhaaldelijk en doelgericht
• Leerlingen betrekken bij de selectie van de strategie

Faculteit Letteren

36

Samenwerking tussen collega’s

• Huidige situatie
• Initiatief bij leraren Nederlands
• Structureren / koppeling aan schrijven
• Coteaching / FLEX ~ schoolorganisatie

​

• Snelle winst
• Samen de teksten kiezen waarmee je wil werken.
• Echt in het samen lesgeven.
• Samenwerking moet functioneel zijn.
• Wanneer?

Faculteit Letteren

38

39

Uitnodigen om iets mee te doen

• Je werkt als vrijwilliger voor de jongerentelefoon en behandelt het geval van Kaat, een leerlinge uit het tweede middelbaar. Haar leraar Engels nam haar gsm af omdat ze tijdens de les aan het sms’en was. Wanneer ze na de les haar toestel vroeg, antwoordde de leraar haar dat hij de smartphone uitgeschakeld een week op het secretariaat laat liggen. Het hoofdargument was dat hij haar al verschillende keren verwittigd had.��Kaat vraagt zich af of dit mag. Je beloofde met je team te overleggen en haar een antwoord via e-mail te sturen.

Faculteit Letteren

40

• Kennis over zichzelf en wereld opdoen
• Diep lezen stimuleren
• Prikkelende vragen stellen

​

• Focus op strategie
• Koppelen aan productieve taalvaardigheid
• Interactie uitlokken

​

• Taalsteun bieden
• Samenwerking tussen collega’s

Faculteit Letteren

41

Faculteit Letteren

42

A

C

D

B

Bronnen

Faculteit Letteren

43

Bronnen

• Gobyn, S., e.a. (2019) Sleutels voor effectief begrijpend lezen, Brussel: VLOR.
• Hajer, M. & Meestringa, T. (2015). Handboek Taalgericht Vakonderwijs . Bussum: Coutintho
• Janson, D. & Prenger, J. (2019) Rijke leesstof stimuleert, MeerTaal, jr 6 nr 2, Koninklijke Van Gorcum
• Oxford University Press (2014) The importance of content rich texts to learners and teachers (https://oupeltglobalblog.com/2014/11/06/the-importance-of-content-rich-texts-to-learners-and-teachers/)
• Padmos, T., K. Van Gorp & K. Van den Branden (2013). Beter lezen en schrijven. Handvatten voor een effectieve aanpak in het basis- en secundair onderwijs. Brussel/Leuven: Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming/CTO.
• Pearson, P., e.a. (2020). Reaping the rewards of the Reading for Understanding Initiative. Washington, DC: National Academy of Education.
• Smits, A. & Van Koeven, E. (2019) FOCUS op Begrip: rijke teksten (https://geletterdheidenschoolsucces.blogspot.com/)
• Van den Branden, K. (2015). Onderwijs voor de 21ste eeuw. Een boek voor leerkrachten en ouders. Leuven: Acco.
• Vanhooren, S., C. Pereira & M. Bolhuis (2017). Iedereen taalcompetent. Visie op de rol, de positie en de inhoud van het onderwijs Nederlands in de 21ste eeuw. Den Haag: Nederlandse Taalunie.
• Vanhooren, S., Wulftange, L (2020). De taalcompetente leraar. Den Haag: Nederlandse Taalunie.
• Vienne, S. m.m.v. De Brouwer, I. (2020). Lezen en laten lezen. Leuven, Centrum voor Taal en Onderwijs.

Faculteit Letteren

44