College of Education,Daramali

B.Ed. Semester-1

​

યુનિટ-૦૧ ભાષા અને અધ્યયન

​

​

Presentation By:

Dr. Mahesh Chaudhari

​

www.sahiyaroday.blogspot.com

��ભાષા અધ્યયનને અસર કરતાં પરિબળો �

• ભૌતિક પરિબળો

​

• મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળો

​

• સામાજિક પરિબળો

​

• અન્ય પરિબળો

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

��ભાષા અધ્યયનને અસર કરતાં પરિબળો �

• ભૌતિક પરિબળો

​

• અધ્યેતાનું સ્વાસ્થ્ય
• શારીરિક સક્ષમતા (ખોડખાંપણ)
• જાતિ (સ્ત્રી/પુરુષ/અન્ય)
• શીખનારની ઉંમર (પરિપક્વતા)

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

��ભાષા અધ્યયનને અસર કરતાં પરિબળો �

• મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળો
• બુદ્ધિ પ્રતિભા
• ધ્યાન
• રસ
• અભિયોગ્યતા
• હેતુ (પ્રેરણા)
• ઈરાદો (શીખવાનું કારણ )
• થાક કે અન્ય બિમારી

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

��ભાષા અધ્યયનને અસર કરતાં મનોવૈજ્ઞાનિક પરિબળો �

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

��ભાષા અધ્યયનને અસર કરતાં સામાજિક પરિબળો �

• ઘર
• પરિવાર-કુટુંબ
• મિત્ર વર્તુળ
• સમાજ
• શાળા
• સમૂહ માધ્યમો
• અન્ય પરિબળો

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

�� ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંતો �

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

�� વર્તનવાદી ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંતો �

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

�� વર્તનવાદી ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંતો �

અંતક્રિયાત્મક સિદ્ધાંત

• ભાષા વિકાસમાં વાતાવરણ મહત્વનો ભાગ
• અવલોકન દ્વારા ભાષા શિક્ષણ
• નકલ-અનુક્રિયા
• અનુકરણ-સુદ્રઢીકરણ
• વધુ શ્રવણ-વધુ અધ્યયન
• રુચિપૂર્ણ શબ્દો ઝડપી શીખે
• માનસિક સક્રિયતા
• ભાષા વૈવિધ્ય
• શબ્દ ભંડોળ-વ્યાકરણનો અનુબંધ

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

�� બોધાત્મકવાદી ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંતો �

• ભાષા શીખવી એ માનસિક પ્રક્રિયા છે
• નોમ ચોમસ્કી મુખ્ય સમર્થક
• LAD(Language Acquisition Device) ભાષા અધિગ્રહણ ઉપકરણ
• માનવની ઉત્ક્રાંતિ સાથે મસ્તિષ્કની પણ ઉત્કાંતિ થઈ
• માનવ-પ્રાણીઓનો તફાવત
• સાર્વત્રિક સિદ્ધાંતને અનુસરે છે
• જીન પિયાજે-સેલ્ફ ટોકિંગ સિદ્ધાંત
• વ્યાગોત્સકી-આંતરક્રિયા દ્વારા ભાષા વિકાસ

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

�� બોધાત્મકવાદી ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંતો �

​

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

સ્વાધ્યાય ....

• ભાષા વિકાસને અસરકરતાં પરિબળ જણાવી ગમતે બે ની ઉદાહરણ સાથે સમજૂતી આપો.
• પ્રથમ ભાષા અને દ્વિતિય ભાષાનો ખ્યાલ સ્પષ્ટ કરો.
• પ્રથમ ભાષા અને દ્વિતીય ભાષા અધિગ્રહણના તબક્કાઓ જણાવો.
• ભાષા વિકાસના સિદ્ધાંત જણાવો.
• LAD નો ખ્યાલ સ્પષ્ટ કરો.

​

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

College of Education,Daramali

B.Ed. Semester-૧

​

Language Across the Curriculum

યુનિટ-૦૧

​

​

Presentation By:

Dr. Mahesh Chaudhari

​

www.sahiyaroday.blogspot.com

�� �

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

ભાષા કૌશલ્યો શીખવાનો ક્રમ

LSRW (શ્રવણ-કથન-વાંચન-લેખન)

શ્રવણ કૌશલ્ય

• સાંભળવું
• શ્રવણ કરવું (સાંભળવું + અર્થગ્રહણ કરવું)
• સાંભળેલ ભાષાનું અર્થઘટન કરવાની અને તે દ્વારા બોલાયેલ વાકયોની સમાજને સ્પષ્ટ કરવાની પ્રક્રિયા છે
• પૂર્વજ્ઞાન જરૂરી છે
• ઉચ્ચારો અને અર્થસ્પષ્ટતા અનિવાર્ય છે
• પૂર્વજ્ઞાન સાથે ખ્યાલોને જોડાવાની પ્રક્રિયા

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

શ્રવણના પ્રકાર

• સામાન્ય શ્રવણ

​

• મનોરંજન માટેનું શ્રવણ

​

• વ્યવસાયલક્ષી શ્રવણ

​

• પસંદગીયુક્ત શ્રવણ

​

• ઊંડાણપૂર્વકનું શ્રવણ

• જટીલ શ્રવણ

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

શ્રવણના પ્રકાર

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

શ્રવણના કૌશલ્ય કેવી રીતે વિકસાવવું ?

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

શ્રવણના �કૌશલ્ય �વિકસાવવા �શું કરવું ?

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

શ્રવણ કૌશલ્ય વિકસાવવાની પ્રવૃત્તિઓ

• વર્ગખંડની પ્રવૃત્તિઓ

​

• શાળાની પ્રવૃત્તિઓ જેમાં
• પ્રાર્થના પ્રવૃત્તિમાં
• સહાભ્યાસિક પ્રવૃત્તિઓ
• સ્પર્ધાઓ
• અન્ય પ્રવૃત્તિઓ

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

(Speaking)કથન કૌશલ્ય

• વ્યક્તિનાપોતાના વિચારો,લાગણીઓ,માન્યતાઓ,નિર્ણયઅને અભિપ્રાયની શાબ્દિક અભિવ્યક્તિ એટલે કથન
• બોલવું-કથન કરવું વચ્ચેનો તફાવત
• હાવભાવ,આત્મવિશ્વાસ
• વિચાર સ્પષ્ટતા,વ્યાકરણ શુદ્ધિ,લઢણ
• શબ્દ ભંડોળ વાણીનું સાતત્ય
• Fluency, Task Response, Grammatical Variety, Vocabulary (IELTS-Assessment)

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

કથન કૌશલ્ય વિકસાવવાની પ્રવૃત્તિઓ

• વર્ગવ્યવહાર વિદ્યાર્થીકેન્દ્રી બનાવવો
• શબ્દ ભંડોળ વિકસે તેવી પ્રવૃતિઓ
• વિશિષ્ટ મહાનુભાવો અને સ્થળોની મુલાકાત

​

• વર્ગની પ્રવૃત્તિઓ
• પ્રાર્થના પ્રવૃત્તિઓ
• સ્પર્ધાઓ
• અન્ય અધ્યયનપ્રદ અનુભવો પૂરા પાડવા

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

(Reading) વાંચન કૌશલ્ય

• લખેલા શબ્દો કે ભાષાના ધાવણીના સંકેતો ઓળખી તેમનો અર્થા સમજવાની પ્રક્રિયા
• બહુમુખી પ્રક્રિયા છે જેમાં ઓળખ અને સમજણ છે
• ફ્ક્ત શબ્દોની ઓળખવાના જ નથી સમજવાના છે અને અર્થગ્રહણ કરવાનો છે
• મુદ્રિત સામગ્રીના ધ્વનિ સંકેતોનો પરિચય-ઉચ્ચારણનો ખ્યાલ
• ઉચ્ચ તાર્કિક પ્રક્રિયા છે
• બાળકના વિકાસ પ્રમાણે વિકસાવવું જોઈએ

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

વાંચનના પ્રકાર

• મુખ વાંચન

​

• મૂક વાંચન

​

• Intensive Reading

​

• Extensive Reading

​

• અન્ય પ્રકાર પણ પાડી શકાય

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

વાંચન કૌશલ્ય વિકસાવવાની પ્રવૃત્તિઓ

​

​

​

શાળા કક્ષાએ વાંચન વિકસાવવા શું-શું કરી શકાય ?

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

(Writing) લેખન કૌશલ્ય

• માનવ સંદેશા વ્યવહારની એવી વ્યવસ્થા છે જેમાં ભાષા લેખિત સંદેશા દ્વારા અભિવ્યક્ત થતી હોય છે

​

• એક ઉત્પાદક કૌશલ્ય છે

​

• ઉચ્ચ કક્ષાની માનસિક પ્રક્રિયા જોડાયેલ છે

​

• ઔપચારિક-અનૌપચારિક અભિવ્યક્તિ

​

• વાક્યો,ફાકરા,લેખ,વાર્તા,અહેવાલ,શોધપત્ર,કાવ્ય વગેરે

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

લેખન કૌશલ્ય વિકસાવવાની પ્રવૃત્તિઓ

• અનુકરણ પદ્ધતિ
• પેસ્ટેલોજી રચનાત્મક પ્રવૃત્તિ
• તુલના પદ્ધતિ
• મોન્ટેસોરી
• નકશા પ્રવૃત્તિ
• વાર્તાનો નકશો
• જીવન ગ્રાફિક યોજના
• સમસ્યા ઉકેલ આયોજન
• વર્ગ અને શાળાની પ્રવૃત્તિઓ

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com

સ્વાધ્યાય ....

• ભાષાનાં કૌશલ્યો જણાવી તેને વિકસાવવાની પ્રવૃત્તિઓ સૂચવો.
• શ્રવણ કૌશલ્યનો અર્થ - વિકસાવવાની પ્રવૃતિઓ જણાવો.
• લેખન કૌશલ્યનો અર્થ - વિકસાવવાની પ્રવૃતિઓ જણાવો.

​

ડો.મહેશ ચૌધરી www.sahiyaroday.blogspot.com