5 of 26

► Στην εικόνα δεξιά πιάτο με το βασιλιά της Ελλάδας Κωνσταντίνο Α΄ (1913–1922) και ◄ στην εικόνα αριστερά μαθητικό τετράδιο με τον Κωνσταντίνο Α΄ και τον τελευταίο αυτοκράτορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο (1449–1453). Ο Κωνσταντίνος ήταν αρχηγός του ελληνικού στρατού στους Βαλκανικούς Πολέμους και μετά τη δολοφονία του πατέρα του, Γεώργιου Α΄, έγινε βασιλιάς της Ελλάδας. Ήταν πολύ δημοφιλής, υποστήριζε θερμά τη Μεγάλη Ιδέα και πολλοί τον έβλεπαν σαν συνεχιστή του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα.

6 of 26

Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η Ελλάδα εισήλθε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο έγινε κάτω από δύσκολες και περίπλοκες συνθήκες.

Η σύγκρουση του παλατιού με τον Βενιζέλο, ο Διχασμός, όπως ονομάστηκε,
η άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915,
η δημιουργία της κυβέρνησης της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη

και η διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη,

ο συμμαχικός αποκλεισμός και οι συγκρούσεις,

είχαν οπωσδήποτε μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος
και υπονόμευσαν πολλά από τα κεκτημένα της προηγούμενης περιόδου.

Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο,
στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο.

7 of 26

Ποιες ήταν οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η Ελλάδα εισήλθε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο έγινε κάτω από δύσκολες και περίπλοκες συνθήκες.

Η σύγκρουση του παλατιού με τον Βενιζέλο, ο Διχασμός, όπως ονομάστηκε,
η άσκοπη και δαπανηρή επιστράτευση του 1915,
η δημιουργία της κυβέρνησης της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη

και η διάσπαση της χώρας σε δυο ουσιαστικά κράτη,

ο συμμαχικός αποκλεισμός και οι συγκρούσεις,

είχαν οπωσδήποτε μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό κόστος
και υπονόμευσαν πολλά από τα κεκτημένα της προηγούμενης περιόδου.

Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο,
στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο.

8 of 26

Επαναστατική Τριανδρία: Βενιζέλος, Δαγκλής, Κουντουριώτης�Ποιο γνωστό τραγούδι περιγράφει το κίνημα της Εθνικής Άμυνας;

ΑΝΑΛΥΣΗ ΓΕΛΟΙΟΓΡΑΦΙΑΣ

Σε ποια χρονική περίοδο εντάσσεται η γελοιογραφία;
Ποια πρόσωπα αναγνωρίζετε ;
Ποια η στάση του γελοιογράφου ως προς το θέμα της γελοιογραφίας του; (θετική – αρνητική, κολακευτική – επικριτική)
Χρησιμοποιεί κάποια σύμβολα ο γελοιογράφος; Μπορείτε να τα εξηγήσετε;
Σε ποιο συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός αναφέρεται η γελοιογραφία;

9 of 26

◄▲ Να παρατηρήσετε προσεκτικά τις δύο πιο κάτω εικόνες (συνθήματα, ενδυμασία κ.λπ.) και τον χάρτη με το υπόμνημα και να εξαγάγετε συμπεράσματα για τις συνέπειες που προέκυψαν από τη διαφωνία των δύο ηγετών.

10 of 26

1. Ας δούμε δύο περιγραφές του Βενιζέλου

Προσωποποιεί τη δύναμη του λαού. Συμβολίζει την αιώνια δύναμη της ελληνικής φυλής [...]. [Είναι] η θέληση του λαού, που είχε στόχο το κοινό, το γενικό, το ολοκληρωτικό συμφέρον. [...] Η βούληση του έθνους, που γκρέμισε τα είδωλα και στερέωσε νέους θεούς, την Ισότητα, την Αξία, την Εργασία, την Ηθική, το Σθένος. Ο άντρας, ο οποίος, εκεί που οι άλλοι δεν έβλεπαν παρά μόνο ερείπια και στάχτη, αυτός βρήκε γρανιτένια και αμετακίνητα θεμέλια, για να στερεώσει τη νέα Ελλάδα.

Εφημερίδα Εστία, 14 Μαρτίου 1915

2. Κι ας απαντήσουμε στα ερωτήματα

Παραμονεύοντας σα φίδι από την πρώτη ημέρα της πτώσης του, βγήκε χθες από [το βάλτο] ο Μεγάλος Αναρχικός, ολόσωμος, στυγνός [=σκληρός], σφυρίζοντας απαίσια, χύνοντας τους αφρούς της λύσσας του δεξιά και αριστερά και σκορπίζοντας το δηλητήριό του προς κάθε κατεύθυνση.

Εφημερίδα Σκριπ, 23 Οκτωβρίου 1915

Πότε γράφτηκε;	Τι είδους κείμενο είναι;	Γράφτηκε την ίδια εποχή για την οποία μιλάει ή αργότερα;	Ποιος/ ποιοι το έγραψαν;	Σε ποιο θέμα αναφέρεται;	Ο συγγραφέας ανήκει στη βενιζελική ή στην αντιβενιζελική πλευρά;	Τι πληροφορίες μάς δίνει το κείμενο για το συγκεκριμένο θέμα;

11 of 26

1916

Νοεμβριανά

Βία από τους Επίστρατους εναντίον Βενιζελικών στην Παλαιά Ελλάδα

1920

Απόπειρα Δολοφονίας Βενιζέλου

(Λυόν Γαλλίας)

Δολοφονία Ίωνα Δραγούμη

1922

Δίκη των Έξι

1933

Νέα απόπειρα δολοφονίας Βενιζέλου

1935

ΠΑΛΙΝΟΡΘΩΣΗ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1915-1922)

ΔΥΝΑΜΙΤΙΖΕΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

ΚΟΡΥΦΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΒΙΑΣ – πέραν των κινημάτων – από τις δύο παρατάξεις

Πότε θα λήξει ουσιαστικά: Με την εμφάνιση στην κατοχή του Ε.Α.Μ

12 of 26

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1917

13 of 26

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1917

Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο, στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο. Οι Σύμμαχοι προχώρησαν τότε σ' έναν ιδιόμορφο δανεισμό της χώρας, που θα είχε οδυνηρές συνέπειες στο μέλλον.

ΔΑΝΕΙΣΤΡΙΕΣ ΧΩΡΕΣ: Οι Σύμμαχοι ενέκριναν κατ' αρχήν μεγάλο δάνεια προς την Ελλάδα:

Η Μεγάλη Βρετανία 12.000.000 λίρες Αγγλίας,	Η Γαλλία 300.000.000 γαλλικά φράγκα	ΗΠΑ 50.000.000 δολάρια

Ο δανεισμός ήταν όμως θεωρητικός.

Το ποσά αυτά: δεν εκταμιεύτηκαν ούτε δόθηκαν στην Ελλάδα. Θεωρήθηκαν : κάλυμμα για την έκδοση πρόσθετου χαρτονομίσματος, με το οποίο η κυβέρνηση Βενιζέλου θα χρηματοδοτούσε την πολεμική της προσπάθεια. Ένα είδος αποθέματος, δηλαδή, σε χρυσό και σε συνάλλαγμα, που δεν βρισκόταν όμως υπό τον έλεγχο της χώρας.

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η Ελλάδα, πάντως, χρηματοδότησε με τον τρόπο αυτό την πολεμική συμμετοχή της:

στο μακεδονικό μέτωπο,	την εκστρατεία στην Ουκρανία και την Κριμαία,	και την πρώτη φάση της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μικρά Ασία.

💣 Οι συνέπειες αυτής της ιδιόμορφης νομισματικής ισορροπίας δεν άργησαν να φανούν.

Με ποιους τρόπους η Ελλάδα κάλυψε το κόστος συμμετοχής της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

14 of 26

ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1917

Όταν, με την επέμβαση των Συμμάχων, ενοποιήθηκε το 1917 η χώρα υπό τον Βενιζέλο, στάθηκε αδύνατο να αναλάβει, χωρίς εξωτερική αρωγή, το κόστος της συμμετοχής στον πόλεμο. Οι Σύμμαχοι προχώρησαν τότε σ' έναν ιδιόμορφο δανεισμό της χώρας, που θα είχε οδυνηρές συνέπειες στο μέλλον.

ΔΑΝΕΙΣΤΡΙΕΣ ΧΩΡΕΣ: Οι Σύμμαχοι ενέκριναν κατ' αρχήν μεγάλο δάνεια προς την Ελλάδα:

Η Μεγάλη Βρετανία 12.000.000 λίρες Αγγλίας,	Η Γαλλία 300.000.000 γαλλικά φράγκα	ΗΠΑ 50.000.000 δολάρια

Ο δανεισμός ήταν όμως θεωρητικός.

Το ποσά αυτά: δεν εκταμιεύτηκαν ούτε δόθηκαν στην Ελλάδα. Θεωρήθηκαν : κάλυμμα για την έκδοση πρόσθετου χαρτονομίσματος, με το οποίο η κυβέρνηση Βενιζέλου θα χρηματοδοτούσε την πολεμική της προσπάθεια. Ένα είδος αποθέματος, δηλαδή, σε χρυσό και σε συνάλλαγμα, που δεν βρισκόταν όμως υπό τον έλεγχο της χώρας.

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η Ελλάδα, πάντως, χρηματοδότησε με τον τρόπο αυτό την πολεμική συμμετοχή της:

στο μακεδονικό μέτωπο,	την εκστρατεία στην Ουκρανία και την Κριμαία,	και την πρώτη φάση της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μικρά Ασία.

💣 Οι συνέπειες αυτής της ιδιόμορφης νομισματικής ισορροπίας δεν άργησαν να φανούν.

Με ποιους τρόπους η Ελλάδα κάλυψε το κόστος συμμετοχής της στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο;

15 of 26

▼ Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Βενιζέλος επιθεωρεί ελληνικά στρατεύματα στο Μακεδονικό μέτωπο, Σεπτέμβριος 1918

▲ Ο Βενιζέλος παραδίδει την ελληνική σημαία στον διοικητή της μεραρχίας Σερρών, πριν ξεκινήσει για το μέτωπο της Μακεδονίας.

◄ Υπερφορτωμένος με εφόδια και στρατιώτες συρμός κατά τη διάρκεια του Α' Παγκόσμιου Πολέμου. Φωτογραφικό Αρχείο Β. Κοροβέση.�http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

16 of 26

▲ Πηγή: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΕ, σ.86

17 of 26

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΜΟΡΦΟΥ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ

ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΧΑΡΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

18 of 26

ΕΚΛΟΓΕΣ 1920 🡺	ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΣΥΜΜΑΧΩΝ🡺	ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

Το Νοέμβριο του 1920 η φιλοσυμμαχική κυβέρνηση του Βενιζέλου έχασε τις εκλογές και την εξουσία ανέλαβαν τα φιλοβασιλικά κόμματα που έσπευσαν να επαναφέρουν τον ανεπιθύμητο στους Συμμάχους βασιλιά Κωνσταντίνο

Οι Σύμμαχοι, σε αντίποινα, ✔ έσπευσαν να αποσύρουν την κάλυψη του χαρτονομίσματος και έτσι, ένα σημαντικό τμήμα της νομισματικής κυκλοφορίας βρέθηκε χωρίς αντίκρισμα. Επιπλέον, από το 1918 και μετά, ο κρατικός ισολογισμός έκλεινε με παθητικό, ενώ ταυτόχρονα η παρουσία στη Μικρά Ασία εξελίχθηκε σε σκληρό και δαπανηρό πόλεμο.

Το Μάρτιο του 1922 τα δημοσιονομικά δεδομένα έφτασαν 🡺 σε πλήρες αδιέξοδο, το οποίο αντιμετωπίστηκε με έναν απρόσμενο τρόπο. Λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση του Ελληνικού Μετώπου στη Μικρά Ασία, η Κυβέρνηση προέβη: σε ένα πρωτότυπο εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο, με διχοτόμηση του χαρτονομίσματος. Το αριστερό τμήμα εξακολουθούσε να κυκλοφορεί στο 50% της αναγραφόμενης αξίας, ενώ το δεξιό ανταλλάχθηκε με ομολογίες του Δημοσίου. Η επιχείρηση στέφθηκε από επιτυχία, το κράτος απέκτησε 1.200.000.000 δραχμές και το πείραμα επαναλήφθηκε το 1926.

Φυσικά, ο νομισματικός αυτός ελιγμός δεν στάθηκε ικανός να προλάβει τη Μικρασιατική καταστροφή και τις βαρύτατες συνέπειές της.

19 of 26

ΕΚΛΟΓΕΣ 1920 🡺	ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΣΥΜΜΑΧΩΝ🡺	ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

Το Νοέμβριο του 1920 η φιλοσυμμαχική κυβέρνηση του Βενιζέλου έχασε τις εκλογές και την εξουσία ανέλαβαν τα φιλοβασιλικά κόμματα που έσπευσαν να επαναφέρουν τον ανεπιθύμητο στους Συμμάχους βασιλιά Κωνσταντίνο

Οι Σύμμαχοι, σε αντίποινα, ✔ έσπευσαν να αποσύρουν την κάλυψη του χαρτονομίσματος και έτσι, ένα σημαντικό τμήμα της νομισματικής κυκλοφορίας βρέθηκε χωρίς αντίκρισμα. Επιπλέον, από το 1918 και μετά, ο κρατικός ισολογισμός έκλεινε με παθητικό, ενώ ταυτόχρονα η παρουσία στη Μικρά Ασία εξελίχθηκε σε σκληρό και δαπανηρό πόλεμο.

Το Μάρτιο του 1922 τα δημοσιονομικά δεδομένα έφτασαν 🡺 σε πλήρες αδιέξοδο, το οποίο αντιμετωπίστηκε με έναν απρόσμενο τρόπο. Λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση του Ελληνικού Μετώπου στη Μικρά Ασία, η Κυβέρνηση προέβη: σε ένα πρωτότυπο εσωτερικό αναγκαστικό δάνειο, με διχοτόμηση του χαρτονομίσματος. Το αριστερό τμήμα εξακολουθούσε να κυκλοφορεί στο 50% της αναγραφόμενης αξίας, ενώ το δεξιό ανταλλάχθηκε με ομολογίες του Δημοσίου. Η επιχείρηση στέφθηκε από επιτυχία, το κράτος απέκτησε 1.200.000.000 δραχμές και το πείραμα επαναλήφθηκε το 1926.

20 of 26

◄ Γελοιογραφία της εποχής σχετικά με την εκλογική αναμέτρηση του 1920: Ο ψηφοφόρος εικονίζεται να πρέπει να επιλέξει μεταξύ Ελ. Βενιζέλου και Δ. Γούναρη, υπό το βλέμμα του πολέμου. http://el.wikipedia.org/wiki

► Εκδηλώσεις πανηγυρισμού από την πλευρά των βασιλοφρόνων μετά την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές του 1920. Aφισέτες που κυκλοφόρησαν αμέσως μετά τις εκλογές ως "επινίκια" της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης. �Ακτσόγλου, Ι., Χρονικό Μικρασιατικού πολέμου 1919-1922,εκδόσεις Τροχαλία, Αθήνα 1998, σ. 168. © Φ. Λάδης -Εκδόσεις Τροχαλία.

http://www.fhw.gr/chronos/13/gr/general/gallery/domestic_policy/ind001.html

21 of 26

◄ Ο υπουργός Οικονομικών Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης στην κυβέρνηση Δημητρίου Γούναρη. Εισηγήθηκε το αναγκαστικό δάνειο σε μια εποχή που κανείς δεν δάνειζε την Ελλάδα. Σκίτσο από εφημερίδα της εποχής της Δίκης των Εξ

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=384237

► Ο πρωθυπουργός Δημήτρης Γούναρης και ο υπουργός Οικονομικών και Επισιτισμού Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη (1860-1922).

http://www.sansimera.gr/articles/490

22 of 26

► Αποθήκη αλεύρων στο σιδηροδρομικό σταθμό Δορυλαίου (Εσκί-Σεχίρ) κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.�Αθήνα, Φωτογραφικό Αρχείο Πολεμικού Μουσείου αρ. εισ. 0259.�© Πολεμικό Μουσείο, Αθήνα.

http://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/gallery/economy/ind001.html

◄ Πηγή: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΕ, σ.181

23 of 26

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η «διχοτόμηση της δραχμής» αποτέλεσε μια μορφή αναγκαστικού εσωτερικού δανεισμού.

Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος έγινε για τη χρηματοδότηση της πολεμικής συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. 31323

Τον Μάρτιο του 1920 η κυβέρνηση αποφάσισε τη διχοτόμηση της δραχμής. 28586

1.α.

Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:

1. Η διχοτόμηση του χαρτονομίσματος έγινε:

α. την περίοδο του Εθνικού Διχασμού

β. για τη χρηματοδότηση της πολεμικής συμμετοχής της Ελλάδας στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

γ. για τη χρηματοδότηση της πρώτης φάσης της στρατιωτικής εμπλοκής στη Μικρά Ασία

δ. λίγους μήνες πριν την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, λόγω των δημοσιονομικών δεδομένων του ελληνικού κράτους

Τα δημοσιονομικά δεδομένα της Ελλάδας έφτασαν σε πλήρες αδιέξοδο: 29686

α. τον Νοέμβριο του 1920

β. τον Μάρτιο του 1922

γ. τον Μάιο του 1927

δ. τον Αύγουστο του 1936

24 of 26

1. Με τον ιδιόμορφο δανεισμό η Ελλάδα χρηματοδότησε: 29685

α. την κατασκευή της διώρυγας της Κορίνθου

β. την πολεμική συμμετοχή της στο μακεδονικό μέτωπο

γ. τη δαπανηρή επιστράτευση του 1915

δ. τη συμμετοχή της στους Βαλκανικούς Πολέμους

διχοτόμηση χαρτονομίσματος 31325

Διχοτόμηση χαρτονομίσματος: Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα, 4. Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος, «[…] Το Μάρτιο του 1922 … βαρύτατες συνέπειές της […]».

Διχοτόμηση της δραχμής 25969 : Κεφάλαιο Ι. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΑΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, Γ. Οι οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ο αιώνα, 4. Ο Α΄ Παγκόσμιος «[…] Τον Μάρτιο του 1922 τα δημοσιονομικά …επαναλήφθηκε το 1926 […]»

1915

Άσκοπη και δαπανηρή Επιστράτευση

1916

ΕΘΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ
Διάσπαση της χώρας σε δύο κράτη

1917

Επέμβαση Συμμάχων
Ενοποίηση χώρας υπό τον Βενιζέλο
Ιδιόμορφο δάνειο

1918

Κρατικός προϋπολογισμός - παθητικός

1920

Εκλογές
ήττα Βενιζέλου

1922

Διχοτόμηση Δραχμής
(και το 1926)

25 of 26

ΘΕΜΑΤΑ

ΑΠΟ ΤΟ Κ.Ε.Ε.

26 of 26

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Περιγράψτε τα αίτια της οικονομικής κατάρρευσης στο β΄μισό της δεύτερης δεκαετίας του 20^ου αιώνα.
Τι γνωρίζετε για τον «ιδιόμορφο δανεισμό» των Συμμάχων προς τις κυβερνήσεις Βενιζέλου.
Ποιες υπήρξαν οι συνέπειες του «ιδιόμορφου δανεισμού» όταν επέστρεψε στην Ελλάδα ο ανεπιθύμητος για τους Συμμάχους Κωνσταντίνος.
Με ποιο τρόπο αντιμετωπίστηκε το δημοσιονομικό αδιέξοδο, μετά την απόσυρση από τους Συμμάχους της κάλυψης του ελληνικού χαρτονομίσματος; Πόσο επιτυχές υπήρξε το εγχείρημα;