1 of 14

Сабақтың тақырыбы:

​

​

Көрнекті этнограф және географ, саяхатшы, фольклорист және ағартушы-демократ Шоқан Уәлихановтың туғанына 190 жыл «Даланың дара дарыны»

“БІЛІМ-Инновация”

Халықаралық қоғамдық қоры

2 of 14

Тірек сөздер

  • Декабристер
  • Кадет корпусы
  • Қашғарияға сапар

2

§ 47-48

3 of 14

§ 47-48

Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (шын есімі Мұхаммед Қанафия; 1835, Қостанай облысы, Сарыкөл ауданы, Құсмұрын жері — 10 сәуір 1865, Көшентоған, Жетісу) — қазақтың ұлы ғалымы, XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақстанда туған демократтық, ағартушылық мәдениеттің тұңғыш өкілдерінің бірі, шығыстанушы, тарихшы, фольклоршы, этнограф, географ, ағартушы. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен «Шоқан» аталып кеткен.

4 of 14

Жәңгір

​

Уәли

​

Аблай

​

Уәли

​

Әбілмансұр (Абылай)

​

​

Уәли

​

Шыңғыс

​

Мұхаммед – Қанапия (Шоқан)

Қасым

​

Кенесары

​

Сыздық

5 of 14

Шоқанның анасы жағынан туыс нағашылары да осал емес – Баянауыл өлкесіндегі атақты Шормановтар әулеті болатын.

6 of 14

7 of 14

8 of 14

Сібір кадеті корпусында оқудың соңғы жылдарында-ақ, Шоқан саналы, терең ойлы, жан-жақты білімді, өзіндік қөзқарасы қалыптасқан, туған халқының қажет-мұқтаждарын пайымдап, түсіне алатын, оған барынша пайдалы қызмет етуге әзір екендігін танытты. Оның зерттеушілік қабілеті де осы корпуста оқып жүргенде біртіндеп қалыптасып, дами түсті. Ол, әсіресе, жазғы демалыс кездерінде ел ішіндегі халық жырлары мен дастандарын жазып алып, аңыз-әңгімелерді жинауға қызықты. Мысалы, "Қозы Көрпеш-Баян сұлу жыры Шоқанның алғашқы жазған шығармаларының бірі болды.

9 of 14

9

  • 1855 жылы Шоқан Батыс Сібір генерал-губернаторы Г.Х. Гасфорттың Орталық Қазақстан, Тарбағатаймен Жетісу жеріне жасаған сапарына қатысты.

Ш Уәлихановтың ғылыми зерттеулері.

Жылнамалар

10 of 14

  • 1857 жылы П.П.Семенов-Тян-Шанскийдің ұсынысымен Ш Уәлиханов орыс географиялық қоғамының толық мүшелігіне қабылданады.

Жылнамалар

11 of 14

​

  • 1857 жылы Шоқан Алатау қырғыздарына сапар шегіп, оның тарихын, этнографиясын және халықтың поэзиясын зерттейді. Қырғыз халқының энциклопедиялық дастаны «Манасты» жазып алады.

Жылнамалар

12 of 14

  • 1858-1859 жылдары Шоқан атақты Қашғария сапарына барып келеді.
  • 1860 жылы Санкт-Петербурргте орденмен марапатталып, әскери шені де жоғарылайды. Оны орыс патшасы ІІ Александр өзі қабылдайды.
  • 1864 жылы Шоқан генерал Черняевтің Оңтүстік Қазақстанға жасаған әскери экспедициясына қатысады.
  • Шоқан Уәлиханов 1865 жылы ұзаққа созылған аурудан қайтыс болады.

Жылнамалар

13 of 14

13

14 of 14

Пайдаланылған әдебиеттер, Видеолар мен сілтемелер:

​

 https://e-history.kz/kz/biography/view/4 © e-history.kz Шоқан Уәлиханов.

https://abai.kz/post/5307

Шоқан (Мұхаммед-Ханафия) Шыңғысұлы Уәлихановтың өмірі мен қызметі

https://www.inform.kz/kz/shokan-ualihanov-orys-geografiya-kogamynyn-tolyk-mushesi-bolgan_a2851905

https://www.inform.kz/kz/shokan-ualihanov-orys-geografiya-kogamynyn-tolyk-mushesi-bolgan_a2851905 Шоқан Уәлиханов орыс география қоғамының толық мүшесі болған Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз 

https://www.youtube.com/watch?v=eYWw3M7CV8U

«Өмір жолы». Шоқан Уәлиханов

https://www.youtube.com/watch?v=UJCEDYALfWI

«Шоқан Уәлиханов». Тарихи фильм