Ergenlerin Sınav Kaygısıyla
Başa Çıkmasında Velilerin Rolü
ZEYRAM -2022
Gündem
Kaygı Nedir?
Kaygı Türleri Nelerdir?
Sınav Kaygısı Nedir? Sınav Kaygısı Üzerinde Etkili Olan Etmenler Nelerdir?
Ergenlerde Sınav Kaygısı ve Başa Çıkma
Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Becerilerinin Kazanılmasında Velilerin Rolü Nedir?
2
3
Kaygı Nedir?
Kaygı, kişilerin beklenmedik ve nedeni bilinmeyen bir tehdit ile karşılaşacaklarını düşündüğünde hissettikleri sıkıntı, gerginlik olarak tanımlanmaktadır (Köknel, 1989).
Cüceloğlu (1998)’na göre kaygı; başaramamaktan korkma, kendini aciz hissetme veya başına gelecekleri tahmin edememe, sıkıntılı, üzgün ve korkulu hissetmenin birini ya da birden fazlasını içerebilir.
Kaygı Türleri Nelerdir?
Kaygının, bir olaya bağlı, sürekli (mizaç ya da kişilik) ve bir duruma bağlı olarak kökeni değişebilen üç türü vardır (Ellis, 1994, akt. Aydın ve Zengin, 2008).
Spielberger (1983) kaygıyı,
Durumluk ve Sürekli kaygı olmak üzere ikiye ayırmaktadır.
Buna göre, kişinin içinde bulunduğu an’a özel olan bunaltı durumu durumluk; kişinin yaşamı boyunca kaygıya kapılmaya uygun olan genellenmiş bunaltı durumu da sürekli kaygıdır.
5
Sınav Kaygısı Nedir?
Sınav kaygısı, resmi bir sınav ya da değerlendirme anında kişinin gerçek potansiyelini ortaya çıkarmasına engel olan, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal özellikleri bulunan ve kişide rahatsızlık uyandıran gerginlik hissidir (Spielberger, 1995).
McDonald (2001)’a göre sınav kaygısı birçok öğrencinin akademik yaşamı için güç bir durumdur.
Sınav kaygısını yoğun yaşayan bireyler sınavı ya da değerlendirmeyi öz varlığının tehditi olarak hissetmektedirler (Kurtuldu, 2009).
Sınav Kaygısı �Gerekli midir?
Normal düzeyde sınav kaygısı gerekli ve faydalı olabilir. Öğrenciyi öğrenmeye ve süreci yönetmeye teşvik edebilir. Öğrenci öğrenmeye güdülenebilir.
Aşırı düzeyde kaygı ise sınavda başarısızlığa neden olabilir.
Aşağıda sınav kaygısına neden olan etmenler sıralanacaktır.
Öğrenciler sınava değerlendirirken sınav esnasında bilgilerinin değil, kişiliklerinin ya da değerlerinin ölçüldüğünü düşünmektedir.
Bağış (2007)’a göre,
7
Sınav Kaygısına Neden Olan Etmenler Nelerdir?
8
Sınav kaygısı üzerinde etkili olan diğer etmenler
Anne baba tutumları,
Öğrencinin ulaşmak istediği hedef ile ebeveynlerin ulaşmak istediği hedefin çelişmesi,
Bireyin bulunduğu sosyoekonomik düzeye bağlı olarak başarı beklentisi,
Yetersiz ve verimsiz ders çalışma alışkanlıkları,
Sınav ile ilgili, sınav anıyla ilişkili olmayan ancak önceki deneyimlerinden doğan öğrenilmiş çaresizliğin eşlik ettiği olumsuz düşünceler,
Aile ve çevrenin beklentisi sonucu sosyal kaygı,
Sınav esnasında zamanını nasıl kullanacağı konusunda bilgi sahibi olmama,
sınav kaygısı üzerinde etkili olmamaktadır.
9
Kaygılı bireylerin sahip olduğu ortak özellikler:
Kaygılı bir bireyin dışarıdan gözlemlendiğinde her şeye aynı anda yetişmeye çalışan ancak hangisine gideceği konusunda karar veremeyen, yüzünde telaşlı ve acil yardıma ihtiyacı varmış gibi bir ifade takınan bir hali vardır. Fiziksel olarak hızlı kalp atışı, bacaklarlarda titreme ya da bacakları sallama, ağız kuruluğu yaşama, idrarı tutamama gibi tepkiler verebilmektedirler (Baltaş ve Baltaş, 1987).
Geçmiş hata ve başarısızlıklarını unutamazlar ve başarısızlıklarının nedenini dışsal nedenlere bağlarlar. Aşırı aceleci, hareketli, içe dönük ya da donuk, kırıcı ve sinirli tavırlara sahip olabilirler (Başoğlu, 2007).
Sınav Kaygısı Yaşayan Bireylerin �Yoğun Olarak Yaşadığı Duygular
10
Bireyler;
Korku,
Ümitsizlik,
Tedirginlik,
Huzursuzluk,
Utangaçlık,
Mutsuzluk ve yalıtılmışlık,
Hayal kırıklığı,
Öfke ve kızgınlık,
Değişken ruh halleri,
Düşük öz saygı gibi duyguları daha yoğun yaşarlar.
Kişinin,
kısacası daha iyi sonuçlara ulaşarak hayatını daha uyumlu sürdürebilmesi amacıyla kullanabileceği davranış ve düşünce stratejilerinin tamamına başa çıkma teknikleri denir (Semerci, 2007).
11
Ergenlerde Sınav Kaygısı ve Başa Çıkma
Semerci (2007), esasında başa çıkmamız gereken üç farklı faktör olduğunu söylemiştir:
12
Başa çıkılması gereken faktörler:
Başa çıkma stratejileri
Kontrol altında tutmakta zorlanılan kaygı faktörleri için duygu temelli başa çıkma stratejileri uygulanabilir. Nefes ve gevşeme egzersizleri bunlardan bazılarıdır.
Kontrol altında tutmakta zorlanılmayan kaygı faktörleri için problem çözme temelli başa çıkma yöntemleri uygulanabilir. Bunlardan bazıları zamanı programlama ve doğru kullanmayı öğrenmedir.
Üçüncü grup kaygı faktörleri içinde zihinsel baş edebilme mekanizmaları uygundur. Zihinsel süreçte oluşan bozulmalar için yanlış inançları düzeltme, kaygıya neden olan düşünceleri durdurma şeklinde teknikler uygulanmaktadır.
Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Becerilerinin Kazanılmasında Velilerin Rolü Nedir?�
14
Kendi yaşadıkları kaygılarında etkisi ile,
gibi düşüncelerle öğrenciler üzerinde iyi niyetle çeşitli yanlışlıklar yapmaktadır.
15
Sınav sürecinde �ebeveynler,
16
Ebeveynlerin iyi niyetle yaptığı yanlışlar,
Çocuğun başarısından çok başarısızlığına odaklanmak
Mükemmeliyetçi ve aşırı otoriter anne baba tutumu
Kıyaslamaların yoğunluğu
Beklentilerin yüksekliği
Sınavın yaşamındaki tek çıkış noktası olduğunu çocuğa aktarma
Sürekli olumsuz mesaj verme
Çocuğa ona aşırı güvendiği imajını çizme
Sınav sürecinde ebeveynlerin davranış biçimleri ve kullandıkları dil çok önemlidir. Aşağıda ebeveynlerin kullandığı davranış ve dil biçimleri karşılaştırmalı olarak verilecektir:
17
18
Sınav sürecinde ebeveynlerin yanlış dil kullanımı
Bu sınavı kazanmak zorundasın, kazanmazsan mahvoluruz!
Bak Ayşe teyzenin oğluna en iyi okulları kazandı!
Benim çocuğum doktor, mühendis olacak!
Gezmek istiyorsan, önce sınavı kazanmalısın!
Bu gidişle senden adam olmaz. Hiçbir yeri kazanamzsın!
Bu yıl kesin kazanacaksın!
19
Sınav sürecinde ebeveynlerin doğru dil kullanımı�
Biz senin yeterince emek verdiğinin farkındayız!
Sınavı kazanmamak her şeyin sonu değil. Sonuç ne olursa olsun sen bizim için çok değerlisin!
Benim çocuğum sevdiği, ilgi duyduğu ve başarabileceği mesleği yapacak. Her meslek değerlidir!
Programını iyi planlarsak, gezmeye ve istediğin aktiviteleri yapmaya zaman ayırabilirsin!
Sınavı kazanmak hayatın en önemli şeyi değil. Sınavı kazanmasan bile farklı alanlarda mutlu ve başarılı olabilirsin!
Sınav sürecinde zaman zaman kaygılanman ve gergin olman çok doğal. Unutma biz her zaman senin yanındayız!
Ergenlerin sınav kaygısı ile başa çıkmasında ebeveynlere verilecek öneriler şunlardır:
20
21
Ergenlerin kaygı ile başa çıkmasında ebeveynlere öneriler
Her daim çocuğunuzu dinleyin ve ona dinlediğinizi hissettirin!
Onunla empati kurun!
Kendinizi ifade ederken ben dilini kullanın!
Çocuğunuzla kaliteli zaman geçirin!
Çocuğunuzun başarısızlıklarına değil başarılarına odaklanın. Yapabildiklerine dikkat çekin!
Sınavdan önceki gün diğer günlerden farklı değildir. Normal zamanda nasıl bir gün geçiriyorsanız öyle olun!
22
Çocuğunuza evde huzurlu bir ortam yaratın.
Çocuğunuzu olduğu gibi koşulsuz kabul edin. Sevginizi her daim gösterin.
Olumsuz davranışların doğrusunu yargılamadan ona anlatın.
Sınav zamanını sürekli vurgulayarak onun kaygı düzeyini arttırmayın.
Çocuğunuza sınavının sonucu ne olursa olsun, onun yanında olduğunuzu ve ona değer verdiğinizi vurgulayın!
Ergenlerin kaygı ile başa çıkmasında ebeveynlere öneriler
23
Bir yanlış yaptığınızda özür dilemeyi ve duygunuzu ifade etmeyi unutmayın!
Sınavı şart koşarak bir şeyler yapacağınızı dile getirmeyin!
Sınav sürecinin psikolojik olarak öğrencileri etkilediğini ve gerektiğinde uzman kişilerden destek alabileceğinizi unutmayın!
Rahatlar diye sürekli olarak « Sen en iyisini yaparsın.», « Mutlaka kazanacaksın!» gibi kesinlik içeren ifadeler kullanmayın!
Sınav öncesinde çocuğunuzu telaşlandıran davranışlarda bulunmaktan kaçının!
Ergenlerin kaygı ile başa çıkmasında ebeveynlere öneriler
Başlamanın ilk adımı konuşmayı bırakıp harekete geçmektir.
Walt Disney
24
Teşekkürler
25