ระเบียบและคำแนะนำ

เกี่ยวกับการเงินการบัญชีของสหกรณ์

กฎหมาย ระเบียบ ที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์

พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542

แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2553

ระเบียบ คำแนะนำ นทส./กตส.

ข้อบังคับของสหกรณ์

ระเบียบของสหกรณ์

มติที่ประชุม

1

2

3

4

5

2

หมวดที่ 1 บททั่วไป

หมวดที่ 2 การกำกับและส่งเสริมสหกรณ์

หมวดที่ 3 สหกรณ์

1) การจัดตั้งและการจดทะเบียนสหกรณ์

2) ข้อบังคับและการแก้ไขเพิ่มเติม

3) การดำเนินงานของสหกรณ์

4) การสอบบัญชี

5) การเลิกสหกรณ์

พ.ร.บ. สหกรณ์ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2553

3

หมวดที่ 4 การชำระบัญชี

หมวดที่ 5 การควบสหกรณ์เข้ากัน

หมวดที่ 6 การแยกสหกรณ์

หมวดที่ 7 ชุมนุมสหกรณ์

หมวดที่ 8 สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย

หมวดที่ 9 กลุ่มเกษตรกร

หมวดที่ 10 บทกำหนดโทษ

บทเฉพาะกาล

4

🞺 ให้สหกรณ์จัดให้มีการทำบัญชีตามแบบและรายการ

ที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนดให้ถูกต้องตามความเป็นจริง

🞺 เก็บรักษาบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชี

ไว้ที่สหกรณ์ภายในระยะเวลาที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด

🞺 บันทึกรายการเกี่ยวกับเงินสดในวันที่เกิดรายการ และ

บันทึกรายการที่ไม่เกี่ยวกับเงินสดภายใน 3 วัน

นับแต่วันที่เกิดรายการ

🞺 ต้องมีเอกสารประกอบการลงบัญชีที่สมบูรณ์โดยครบถ้วน

มาตรา 65

5

🞺 งบดุลต้องมีรายการแสดงสินทรัพย์ หนี้สิน ทุน

กับบัญชีกำไรขาดทุนตามแบบที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด

🞺 งบดุลต้องทำให้แล้วเสร็จ และให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบ

แล้วนำเสนอเพื่ออนุมัติในที่ประชุมใหญ่ภายใน 150 วัน

นับแต่วันสิ้นปีทางบัญชี

🞺 ให้สหกรณ์จัดทำงบดุลอย่างน้อยทุกรอบ 12 เดือน

อันจัดว่าเป็นรอบปีทางบัญชี

มาตรา 66

6

ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์

ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2542

มาตรา 65 , มาตรา 66

7

พ.ร.บ. สหกรณ์ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2553

ระเบียบ นทส. ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2542

🟋 จัดชั้นคุณภาพลูกหนี้เงินกู้

และการเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ

🟋 เงินลงทุน

🟋 การควบ/การแยกสหกรณ์

🟋 การตรวจสอบกิจการ

2544

🟋การแสดงรายการ

กำไร (ขาดทุน) สุทธิ

🟋 การตัดเงินสดขาดบัญชี

🟋 การตัดจำหน่ายหนี้สูญลูกหนี้

🟋 การตัดสินค้าขาดบัญชี

2545

🟋 ที่ดิน อาคาร อุปกรณ์

🟋 สินทรัพย์ได้รับบริจาค🟋 สินทรัพย์ไม่มีตัวตน

8

4 หมวด 21 ข้อ

หมวด 1 ข้อความทั่วไป

หมวด 2 นโยบายการบัญชีที่สำคัญ

หมวด 3 การเปิดเผยข้อมูล

หมวด 4 การควบ การแยก และการชำระบัญชี

ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์

ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2542

9

ข้อ 6

คณะกรรมการฯ รับผิดชอบในการจัดให้มี

การปิดบัญชี และจัดทำงบการเงิน

ทุกวันสิ้นปีบัญชีให้แล้วเสร็จโดยเร็ว

แล้วให้ผู้สอบบัญชีตรวจสอบ

และนำเสนอเพื่ออนุมัติในที่ประชุมใหญ่

ภายใน 150 วัน นับแต่วันสิ้นปีบัญชี

หมวด 1 ข้อความทั่วไป

10

ข้อ 7 งบการเงิน ประกอบด้วย

❖ งบดุล

❖ งบกำไรขาดทุน

❖ งบต่าง ๆ

❖ รายละเอียดประกอบงบการเงิน

11

12

⮲ บันทึกรายการเงินสดในวันที่เกิดรายการ และ

บันทึกรายการที่ไม่เกี่ยวกับเงินสดภายใน 3 วัน

นับแต่วันที่เกิดรายการ

⮲ บันทึกรายการบัญชีตามเกณฑ์พึงรับพึงจ่าย

และนโยบายการบัญชีที่สำคัญที่สหกรณ์กำหนด

ให้เปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงิน

⮲ มีเอกสารประกอบการลงบัญชีที่สมบูรณ์ ครบถ้วน

⮲ จัดทำบัญชีตามแบบที่ กตส. กำหนด

ข้อ 8 การจัดทำบัญชีของสหกรณ์

12

13

ข้อ 9 การเก็บรักษาเอกสารและสมุดบัญชี

การรับรู้รายได้

✪รับรู้ตามลักษณะการเกิดรายได้แต่ละประเภท

• มีความแน่นอนของจำนวนผลประโยชน์ที่จะได้รับ

และต้นทุนที่เกิดขึ้น

• มีมูลค่าที่สามารถวัดได้อย่างน่าเชื่อถือ

ข้อ 10

14

การประมาณการ

• พิจารณาลูกหนี้แต่ละราย

• ประมาณเป็นร้อยละของหนี้ ณ วันสิ้นปี

• แยกอายุหนี้ แล้วประมาณเป็นร้อยละ

ตามกลุ่มลูกหนี้

15

ประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ณ วันสิ้นปี

= 10,000.- บาท (ลูกหนี้นาย A)

พิจารณาลูกหนี้แต่ละราย

ลูกหนี้เงินกู้ นาย A 10,000.- บาท

นาย B 20,000.- บาท

นาย C 30,000.- บาท

คาดว่าจะเรียกเก็บหนี้ นาย A ไม่ได้

16

ประมาณเป็นร้อยละของหนี้ ณ วันสิ้นปีบัญชี

ลูกหนี้เงินกู้นาย A 10,000.- บาท

นาย B 20,000.- บาท

นาย C 30,000.- บาท

60,000.- บาท

คาดว่าจะเรียกเก็บไม่ได้ 20%

ค่าเผื่อฯ = 60,000 x 20%

= 12,000.- บาท

17

ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ

นาย A 100 % = 10,000.- บาท

นาย B 15 % = 3,000.- บาท

นาย C 10 % = 3,000.- บาท

16,000.- บาท

แยกอายุหนี้ แล้วประมาณเป็นร้อยละตามกลุ่มลูกหนี้

ลูกหนี้การค้านาย A 10,000.-บาท อายุหนี้เกิน 2 ปี

นาย B 20,000.-บาท อายุหนี้เกิน 1 ปี

นาย C 30,000.-บาท อายุหนี้เกิน 6 เดือน

18

อาจใช้วิธีใดวิธีหนึ่ง หรือหลายวิธีรวมกัน

ลูกหนี้การค้านาย A 10,000.- บาท

นาย B 20,000.- บาท

นาย C 30,000.- บาท

คาดว่าจะเรียกเก็บหนี้ นาย A ไม่ได้

ส่วนนาย B และนาย C คาดว่าเรียกเก็บไม่ได้ 20 %

ค่าเผื่อฯ = 10,000 + ( 50,000 x 20 % )

= 20,000.- บาท

19

แนวปฏิบัติการพิจารณาเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ

ลูกหนี้เงินกู้

🖝แน่ชัดว่าไม่อาจเรียกให้ชำระได้จาก 🖝ไม่มีหลักทรัพย์ใดค้ำประกัน

*** ให้ตั้งค่าเผื่อฯ สำหรับหนี้รายนั้นเต็มจำนวน ***

ลูกหนี้

ทายาท

ผู้ค้ำประกัน

ดอกเบี้ย และค่าปรับค้างรับ

- ค้าง 1 - 5 ปี ไม่น้อยกว่าร้อยละ 5

หรือให้ใกล้เคียงกับความเป็นจริง

- ค้างเกิน 5 ปี เต็มจำนวน

20

ลูกหนี้การค้า

- อายุหนี้ที่ค้างชำระเกินกว่า 60 วัน แต่ไม่เกิน 6 เดือน

อย่างน้อยร้อยละ 5

- เกินกว่า 6 เดือน แต่ไม่เกิน 1 ปี อย่างน้อยร้อยละ 10

- เกินกว่า 1 ปี แต่ไม่เกิน 2 ปี อย่างน้อยร้อยละ 15

- เกินกว่า 2 ปี เต็มจำนวน

ลูกหนี้อื่นๆ พิจารณาสภาพของลูกหนี้ และหลักประกัน

ตั้งค่าเผื่อฯ ให้เพียงพอตามหลักความระมัดระวัง

21

ค่าเผื่อฯ ที่คำนวณได้ < บัญชี

ผลต่าง = ค่าเผื่อฯ เกินต้องการ

ปรับลดยอดค่าใช้จ่าย

ค่าเผื่อฯ ที่คำนวณได้ > บัญชี

ผลต่าง = ค่าใช้จ่ายของปีนั้น ๆ

22

เป็นค่าใช้จ่ายของปีนั้น

Dr. หนี้สงสัยจะสูญ - ลูกหนี้เงินกู้ 5,000.-

Cr. ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ - ลูกหนี้เงินกู้ 5,000.-

ค่าเผื่อฯ ตามบัญชี = 15,000.- บาท

คำนวณได้ = 20,000.- บาท

23

ปรับลดยอดค่าใช้จ่าย

Dr. ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ - ลูกหนี้เงินกู้ 7,000.-

Cr. หนี้สงสัยจะสูญ - ลูกหนี้เงินกู้ 7,000.-

ค่าเผื่อฯ ตามบัญชี = 27,000.- บาท

คำนวณได้ = 20,000.- บาท

24

ต้องเป็นหนี้ที่มีลักษณะตามระเบียบ นทส.

และได้ดำเนินการตามหลักเกณฑ์ วิธีการ

และเงื่อนไขที่กำหนด

ระเบียบ นทส. ว่าด้วยการตัดจำหน่ายหนี้สูญจากบัญชี

ลูกหนี้ของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2546

การตัดจำหน่ายหนี้สูญ

25

ข้อ 12 สินค้าคงเหลือ และวัสดุคงเหลือ

ณ วันสิ้นปีบัญชี จัดให้มีการตรวจนับ

​

สินค้าคงเหลือสภาพปกติ ตีราคาตามราคาทุน หรือมูลค่าสุทธิ

ที่จะได้รับ แล้วแต่ราคาใดจะต่ำกว่า

​

สินค้าเสื่อม/ชำรุด ตีราคาลดลงตามราคาที่คาดว่าจะจำหน่ายได้

กรณีลดต่ำกว่าราคาทุนให้ขออนุมัติที่ประชุม

คณะกรรมการฯ ก่อนจำหน่าย

​

วัสดุคงเหลือ ตีราคาตามราคาทุน

26

ราคาซื้อ xx

บวก ภาษี , ต้นทุนทางตรงอื่น ๆ xx

หัก ส่วนลดการค้า , ภาษีที่ได้รับคืน xx

ราคาทุน xx

บันทึกด้วยราคาทุน

การวัดมูลค่าเริ่มแรก

ข้อ 13 ที่ดิน อาคารและอุปกรณ์

27

สิ้นปีบัญชี สหกรณ์คำนวณค่าเสื่อมราคาอาคารและอุปกรณ์

ให้สอดคล้องกับสภาพการใช้งาน และใกล้เคียงความเป็นจริงตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์

คำนวณค่าเสื่อมราคาอาคารและอุปกรณ์ได้ 2 วิธี

❖ วิธีเส้นตรง

❖ วิธีอัตราลดลงตามผลรวมจำนวนปี

ค่าเสื่อมราคาอาคารและอุปกรณ์

28

อาคารถาวร ฉาง เครื่องสีข้าว ร้อยละ 5 - 10

เรือข้าว ร้อยละ 5 - 15

เรือยนต์และอุปกรณ์เรือ ร้อยละ 10 - 15

อุปกรณ์ฉาง เครื่องจักร เครื่องยนต์

ครุภัณฑ์ และอุปกรณ์สำนักงาน ร้อยละ 10 - 20

รถยนต์ เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ ร้อยละ 20 - 25

วิธีเส้นตรง - อัตราค่าเสื่อมราคา

29

วิธีอัตราลดลงตามผลรวมจำนวนปี

มีประสิทธิภาพ

การใช้งานสูง

ในระยะแรก

ประโยชน์ที่ให้

ในระยะหลัง

ไม่แน่นอน

ใช้งานไปนาน

อาจเกิด

ค่าซ่อมแซมมาก

ใช้กับอาคาร & อุปกรณ์ ที่มีลักษณะ

ระยะเวลาตัดจำหน่าย ต้องไม่เกินกว่าวิธีเส้นตรง

30

หาผลรวมของอายุการใช้งาน โดยนำอายุการใช้งานที่มีอยู่ในปีแรกบวก อายุการใช้งานที่เหลืออยู่ในปีต่อ ๆ ไปทุกปี เป็นตัวส่วน

อายุการใช้งานที่เหลืออยู่ของแต่ละปี เป็นตัวเศษ

แล้วคูณด้วยราคาทุนของอาคารและอุปกรณ์ ดังนี้

31

วิธีการคำนวณค่าเสื่อมราคา

สหกรณ์ซื้อคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ (1 ก.ค. X0) ราคา 45,000.- บาท ประมาณว่าใช้งานได้ 5 ปี

สิ้นปีบัญชี 31 มี.ค. X1 คำนวณค่าเสื่อมราคาปีที่ 1

= 5 x 45,000

5 + 4 + 3 +2 +1

= 5 x 45,000 = 15,000 บาท

15

ตัวอย่าง

Dr. ค่าเสื่อมราคาเครื่องคอมพิวเตอร์ 15,000.-

Cr. ค่าเสื่อมราคาสะสมเครื่องคอมพิวเตอร์ 15,000.-

32

คำนวณค่าเสื่อมราคาปีที่ 3 ตัวเศษเปลี่ยนเป็น 3

คำนวณค่าเสื่อมราคาปีที่ 4 ตัวเศษเปลี่ยนเป็น 2

คำนวณค่าเสื่อมราคาปีที่ 5 ตัวเศษเปลี่ยนเป็น 1

33

❖ วิธีเส้นตรง ถ้าใช้งานไม่เต็มปีให้คำนวณค่าเสื่อมราคา

เป็นวัน นับจากวันที่อาคารและอุปกรณ์พร้อมใช้งาน

(1 ปี 365 วัน)

❖ วิธีอัตราลดลงตามผลรวมจำนวนปี แม้ว่าจะใช้งาน

ไม่เต็มปี ให้คำนวณค่าเสื่อมราคาเต็มปี

❖ เมื่อคิดค่าเสื่อมราคาถึงงวดสุดท้ายแล้ว ให้คงเหลือ

มูลค่าไว้ 1 บาทต่อหน่วย จนกว่าจะสิ้นสภาพ

หรือตัดบัญชีได้

❖ เมื่อชำรุด สูญหาย เสียหาย ให้ตัดจำหน่ายออกจากบัญชี

ในปีที่สิ้นสภาพ โดยบันทึกไว้ในบัญชีค่าเสื่อมราคา

34

ข้อ 14

สินทรัพย์ไม่มีตัวตน

สิทธิการเช่า

สิทธิการใช้ประโยชน์

สิทธิในการใช้ซอฟท์แวร์

การตัดจ่ายสินทรัพย์ไม่มีตัวตน

35

ราคาซื้อ xx

บวก ภาษี , รายจ่ายอื่นที่เกี่ยวข้องโดยตรง xx

หัก ส่วนลดการค้า , ภาษีที่ได้รับคืน xx

ราคาทุน xx

บันทึกด้วยราคาทุน

การวัดมูลค่าเริ่มแรก

สินทรัพย์ประเภทที่ไม่อาจแลเห็น และจับต้องไม่ได้

มีลักษณะเป็นสิทธิต่าง ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด

สินทรัพย์ไม่มีตัวตน

36

1. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่มีอายุการให้ประโยชน์จำกัด

ให้ตัดจ่ายโดยวิธีเส้นตรงตามระยะเวลาการให้ประโยชน์

❖ ตามอายุการให้ประโยชน์ที่จำกัด

❖ อายุการให้ประโยชน์น้อยกว่าอายุสิทธิตามกฎหมาย

ตัดจ่ายตามอายุการให้ประโยชน์ที่แท้จริง

❖ อายุการให้ประโยชน์ไม่เต็มปีตัดจ่ายเป็นวัน นับจากวันที่

พร้อมที่จะใช้ประโยชน์ได้ (1 ปี มี 365 วัน)

❖ สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่เกี่ยวกับอาคารและอุปกรณ์

ตัดจ่ายไม่น้อยกว่าจำนวนที่คำนวณจากอัตราค่าเสื่อมราคา

❖ ตัดจ่ายจนหมดมูลค่าทางบัญชีในปีสุดท้ายของอายุการ

ให้ประโยชน์ แม้ว่าจะยังใช้ประโยชน์ได้ต่อไป

37

3. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนประเภทโปรแกรมคอมพิวเตอร์

ให้ตัดจ่ายตามอายุการใช้งาน แต่ต้องไม่น้อยกว่าร้อยละ

20 - 25 ของราคาทุนของโปรแกรมคอมพิวเตอร์นั้น

2. สินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่มีอายุการให้ประโยชน์ไม่จำกัด

ให้ตัดจ่ายไม่น้อยกว่าจำนวนที่คำนวณจากอัตราค่าเสื่อมราคา

อาคารและอุปกรณ์ โดยตัดจ่ายไม่เกิน 20 ปี

4. ให้ตัดจ่ายโดยตรงกับสินทรัพย์ไม่มีตัวตนนั้น

และบันทึกค่าตัดจ่ายไว้ในทะเบียนสินทรัพย์ถาวรด้วย

38

เงินลงทุน

หลักทรัพย์ที่สหกรณ์ถือไว้

โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ได้รับผลประโยชน์

ในรูปรายได้/ผลตอบแทนอื่น

ดอกเบี้ย

เงินปันผล

39

��การตีราคา ณ วันสิ้นปี� �

เงินลงทุนที่ อยู่ ในความต้องการของตลาด

ตีราคาตามมูลค่ายุติธรรม

เงินลงทุนทั่วไป ไม่อยู่ ในความต้องการของตลาด

ตีราคาตามราคาทุน

มูลค่ายุติธรรม :

จำนวนเงินที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงแลกเปลี่ยนสินทรัพย์กัน

40

ข้อ 16 ค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี

ค่าใช้จ่ายหรือต้นทุนที่เกิดขึ้นแล้ว และ

เป็นประโยชน์แก่การดำเนินธุรกิจในภายหน้า

41

Dr. ค่าตกแต่งอาคารตัดจ่าย 40,000 บาท

Cr. ค่าตกแต่งอาคารรอตัดจ่าย 40,000 บาท

1 ก.ค. 25X1 จ่ายค่าตกแต่งอาคาร 200,000 บาท

บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี 5 ปี

สิ้นปีทางบัญชี 31 มี.ค. 25X2

คำนวณค่าตกแต่งอาคารตัดจ่าย = 200,000

5

42

งบการเงิน

รายละเอียดประกอบงบการเงิน

หมายเหตุประกอบงบการเงิน

หมวด 3

การเปิดเผยข้อมูล

43

หมายเหตุประกอบงบการเงิน

44

การควบ การแยกและการชำระบัญชี

หมวด 4

45