�

ՔՐԻՍՏԻՆԵ ՄԵԼՅԱՆ�ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ԳՐԱԴԱՐԱՆ�Գրադարանագետ-մատենագետ-մանկավարժ (ՀՊՄՀ) �Հոգեբանության մագիստրոս (ՀՊՄՀ) �Մանագիտության և գրադարանագիտության բաժնի առաջատար մատենագետ

Զեկուցման թեմա՝Հայագիտական նյութերը՝ Բեյրութի «Ազդակ» օրաթերթի 1929 թ. հավաքածուում

Սույն զեկուցման մեջ կներկայացնենք hայագիտական նյութերը՝ Բեյրութի «Ազդակ» օրաթերթի 1929 թ. հավաքածուում

​

ՀԱՅ ՍՓՅՈՒՌՔ. . Լիբանանի հայ համայնք �

• Հայաստանը գտնվելով Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագծում՝ վաղուց ի վեր եղել է բազում զավթիչների ավերիչ ասպատակությունների ահեղ ռազմադաշտ: Այդպիսի դժնդակ պայմաններում հայ ժողովրդի որոշ մասը հաճախ հարկադրված է եղել բռնի կամ կամովին հեռանալ հարազատ երկրից, գաղթել դեպի օտար հորիզոններ։

• Հայ գաղթականներն օտար երկնքի տակ բնակություն են հաստատել ամբողջական համայնքներով: Նրանք աշխատում էին ամուր պահել իրենց հայրենի սովորությունները և մայրենի լեզուն։

• Լիբանանի ներկայիս տարածքում հայեր բնակվել են հնագույն ժամանակներից: Լիբանանի հայկական գաղութը գոյատևել է համարյա անընդհատ՝ պարբերաբար համալրվելով Հայաստանից գաղթած ստվար խմբերով և երբեմն կարևոր դեր է կատարել հայ ժողովրդի կյանքում:

• Հայ գաղթականները արաբական աշխարհում, շատ արագ հարմարվել են տեղական պայմաններին, յուրացրել տեղացիների լեզուն և բարքերը և օտար չեն համարել իրենց: Արաբները ևս խորթ աչքով չեն նայել հայերի վրա:

• Լիբանանի հայ համայնքի կապերը Հայաստանի հետ զգալիորեն սերտացել են 1950-ական թթ. 2-րդ կեսից։ Բեյրութի հայ համայնքը կազմավորվել է XIX դ. վերջին, աստիճանաբար ստվարացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո:

​

Բեյրութում առ այսօր գործում են Ս. Հարություն, Ս. Գևորգ, Ս. Հակոբ, Ս. Նշան, Ս. Հովհաննու Կարապետ, Ս. Սարգիս, Ս. Աստվածածին, Ս. Վարդանանց և Ս. Քառասնից մանկանց եկեղեցիները:

1930-ից Բեյրութի հյուսիսային արվարձաններից Անթիլիաս ավանում է հաստատվել Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսությունը: �

• Լիբանանահայ համայնքում զարգացած են գիտությունը, մշակույթը, գրականությունը, թատրոնը, երաժշտությունը և կերպարվեստը:

​

• Լեռնային Լիբանանում բավական վաղ ժամանակներից գործում էր Զմմառի հայ կաթոլիկ վանքի հոգևոր դպրոցը, որը ընդհատումներով գոյատևում է առ այսօր:

Լիբանանի հայ մամուլը� �

• «Հայ մամուլը, մանաւանդ արտասահմանի մեր կեանքին մէջ ունի սրբազան պարտականութիւն մը՝ հայապահպանման սրբազան գործը»։

Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութը Սփյուռքի հրատարակչական կարևորագույն կենտրոններից է: Լիբանանում առաջին հայերեն գիրքը՝«Համառօտ քրիստոնէական վարդապետութիւն»-ը, տպագրվել է 1894 թ. «Հայ կաթողիկե» տպարանում:

• 1894-2012 թթ. Լիբանանում գործել է շուրջ 100 հայկական տպարան, հրատարակվել է 6500 անուն գիրք՝ ավելի քան 3.5 մլն տպաքանակով: Լիբանանյան տպարաններում և հրատարակչատներում լույս են ընծայվել հայ դասական և խորհրդահայ գրեթե բոլոր հեղինակների ստեղծագործություններից, թարգմանություններ՝ համաշխարհային դասականներից: Տպագրում են նաև դպրոցական դասագրքեր, զրուցարաններ, օրացույցներ, երգարաններ, հայերեն պարբերականներ:

​

​

​

Բեյրութում առաջին հայերեն թերթը լույս է տեսել 1921 թ. ցայսօր լույս է տեսել շուրջ 200 անուն թերթ ու հանդես: Այժմ լուս են տեսնում 20-ից ավելի պարբերականներ: Կան հայկական տպարաններ։

Բեյրութում առաջին հայերեն թերթը լույս է տեսել 1921 թ. ցայսօր լույս է տեսել շուրջ 200 անուն թերթ ու հանդես: Այժմ լուս են տեսնում 20-ից ավելի պարբերականներ: Կան հայկական տպարաններ

Առավել աչքի ընկած և համեմատաբար տևական հրատարակված պարբերականներից են` �

• «Լիբանան» (1924-35) եռօրյա թերթը
• «Երիտասարդ հայուհի» (1932-34, 1947-68) ամսագիրը
• «Ամէնուն նոր տարեցոյցը» (1937-42) տարեգիրքը
• «Առաւօտ» (1938-47) օրաթերթը
• «Ժողովուրդի ձայն» (1938-49) պաշտոնաթերթը
• «Հայ գիր» (1938-44) հանդես
• «Ծիածան» (1939-49)
• «Նայիրի» (1941-1949 թթ. տպագրվել է Հալեպում որպես ամսագիր, իսկ 1952 թ.-ից՝ Բեյրութում՝ որպես լրագիր) պարբերաթերթերը
• ՀՄՄ «Կայծ» (1943-47) պաշտոնական հանդեսը
• «Անի» (1946-55) ամսագիրը
• «Հասկ» հայագիտական տարեգիրքը (1948-2004)
• «Բժիշկ» (1955- 84) ամսաթերթը
• ԹՄՄ «Շիրակ» (1956-93 և 2004-06) ամսագիր
• «Յառաջ» (1957-64) շաբաթաթերթը
• «Նոր կեանք» (1957-98, ընդհատումներով) պարբերաթերթը
• «Էջեր գրականութեան եւ արուեստի» (1965-72) հանդես
• «Երիտասարդ հայ» (1969-75) երկշաբաթաթերթը
• «Ահեկան» (1966-70) հանդեսը
• «Ազդակ» (1927 թ.-ից)
• «Զարթօնք» (1937 թ.-ից)
• «Արարատ» (1937 թ.-ից) օրաթերթերը
• «Մարզիկ» (1980 թ.-ից) ամսաթերթը
• «Դիտակ» (1996 թ.-ից) ամսագիրը
• «Կամար» (2005 թ.-ից) հանդեսը

• Առավել հանգամանալից ներկայացնենք «Ազդակ» պարբերականը, որն ազգային, գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ է: ՀՅԴ Լիբանանի շրջանի պաշտոնաթերթ (1965-ի հունիսից): Հրատարակվում 1927-ից (որոշ ընդհատումներով)։

1927 թ.-ի Մարտի 5-ին՝ Հայկ Պալեան, որպէս կրթական փորձառութիւն ունեցող եւ ձեռներէց ոգիի տէր, կը ձեռնարկէ լոյս ընծայել Ազդակ եռօրեան, որ ցարդ կը շարունակէ իր գոյութիւնը, մնալով լիբանանահայ մամուլին ամենէն երկարակեացը:

Սկզբում եղել է եռօրյա, 1930-ից՝ երկօրյա, 1932-ից՝ օրաթերթ: Լուսաբանում է հայկական, լիբանանյան և միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, գիտական և մարզական անցուդարձերը: 1970-ականների կեսից, մերձավորարևելյան ճգնաժամի պայմաններում, համայնքի քաղաքական մյուս ուժերի հետ պայքարում է Լիբանանի և հայկական մյուս գաղթավայրերի հայությանն սպառնացող ձուլման վտանգի դեմ, հանդես գալիս հանուն հայապահպանության, Հայ դատի արդարացի լուծման: Ներկայում հայ տպագիր մամուլի առաջատարներից է: Հրատարակում է բացառիկ համարներ՝ նվիրված ազգային և կուսակցության նշանակալի հոբելյան- ներին, ինչպես նաև Ամանորի առիթով:

Սկզբում եղել է եռօրյա, 1930-ից՝ երկօրյա, 1932-ից՝ օրաթերթ: Լուսաբանում է հայկական, լիբանանյան և միջազգային քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, գիտական և մարզական անցուդարձերը: 1970-ականների կեսից, մերձավորարևելյան ճգնաժամի պայմաններում, համայնքի քաղաքական մյուս ուժերի հետ պայքարում է Լիբանանի և հայկական մյուս գաղթավայրերի հայությանն սպառնացող ձուլման վտանգի դեմ, հանդես գալիս հանուն հայապահպանության, Հայ դատի արդարացի լուծման: Ներկայում հայ տպագիր մամուլի առաջատարներից է: Հրատարակում է բացառիկ համարներ՝ նվիրված ազգային և կուսակցության նշանակալի հոբելյաններին, ինչպես նաև Ամանորի առիթով:

Ունեցել է «Հարդագող», «Ազդակ-շաբաթօրեակ», «Ազդակ-մարզական» և այլ հավելվածներ, 2002-ից լույս են տեսնում մանկապատանեկան «Պզտիկ-մզտիկ», մարզական «Նավասարդ», կանանց համար՝«Անահիտ» հավելվածները, 2003-ից՝ «Ազդակ» ամսաթերթը։

• Բեյրութի «Ազդակ» օրաթերթի հայագիտական հոդվածները մեծ դեր ունեն հայկական համայնքներում՝ հայկական ինքնությունը, մշակութային ժառանգութունը պահպանելու ուղղությամբ (հատկապես երիտասարդ սերնդի շրջանում) և նպաստում հայոց լեզվի, ավանդույթների ու սովորույթների պահպանմանը։ Հայագիտական նյութերը ոչ միայն տեղետվական աղբյուր են, այլև ինքնության հիմք, որը համախմբում է համայնքը:

​

• Այժմ ներկայացնենք «Ազդակ» օրաթերթի 1929 թ. տպագրված որոշ արժեքավոր և ուշագրավ հայագիտական հոդվածներ, պետք է ասել, որ 1929 թվականին «Ազդակ» օրաթերթը դեռևս երտասարդ էր, բայց այն արդեն կենտրոնացած էր հայապահպանության գաղափարների, համայնքային կյանքի կազմակերպման և հայրենիքի հետ կապի պահպանման վրա: Հայագիտական նյութերը շատ կարևոր էին՝ հայ ինքնության պահպանման համար: Հատկապես հայոց պատմությանը, հայոց լեզվին և հայ գրականությանը վերաբերող հոդվածները մեծ արժեք են ներկայացնում:

​